Het nieuwe kabinet zet wat mini-stapjes op weg naar rechtvaardigheid voor de Palestijnen, maar bij lange na niet genoeg. Een volk dat wordt uitgehongerd heeft niets aan broodkruimels. En de Rode Lijn is niet bedoeld als decor voor campagnefoto’s. Het is een morele ondergrens.
Het was een pijnlijk moment in het debat over de regeringsverklaring van het kabinet-Jetten: de foto van premier Jetten bij de Rode Lijn-demonstratie werd omhooggehouden, gevolgd door de vraag waarom de woorden van toen nu verdampt zijn. ‘Toen zei Rob Jetten dat Palestina erkend moet worden, dat Israël een genocide pleegt, dat Israël oorlogsmisdaden pleegt en dat er tegen Israël sancties moeten komen’, hield Van Baarle (DENK) hem voor. En nu? ‘Israël “maar eventjes gaan aanspreken”.’
Laten we eerlijk zijn: ja, dit kabinet zet een paar mini-stapjes de goede kant op. Het herstellen van de relatie met UNRWA en het weer vrijmaken van budget daarvoor is nodig en welkom. Juist nu honger, ziekte en ontwrichting dagelijks levens kosten. Jetten wijst op de afronding van de onderzoeken naar UNRWA om de relatie te herstellen. Ook de belofte om humanitaire toegang tot Gaza te verbeteren en humanitaire organisaties te steunen die door Israël het werken in Palestina onmogelijk wordt gemaakt, is essentieel. Niemand kan dat ontkennen.
Maar de vraag is niet of er wel of niet iets gebeurt. De vraag is of het genoeg is. En het antwoord is: bij lange na niet.
De coalitie heeft het over het einde van ‘(de uitbreiding van) illegale nederzettingen’, het beëindigen van het belemmeren van noodhulp, het herstellen van de relatie met UNRWA en het in stand houden van nationale en Europese sancties ‘jegens (leden van) de regering-Netanyahu’. Dat klinkt principieel, maar de praktijk die in het debat zichtbaar werd is er vooral een van compromissen: net genoeg om te kunnen zeggen dat de coalitie ‘iets’ doet, maar veel te weinig om de druk op te bouwen die de misdaden doet stoppen.
Zo zeggen D66 en de premier zélf al langer dat erkenning van Palestina logisch en noodzakelijk is. En toch gebeurt het niet. Omdat VVD en CDA weigeren en D66 dat accepteert als prijs om te kunnen regeren. Jetten zei het in de Kamer ronduit: De drie fracties […] kijken alle drie net op een andere manier naar het moment en de manier waarop je de Palestijnse Staat erkent.’ Met andere woorden: van een volk dat onder bezetting, apartheid en structureel geweld leeft, wordt erkenning gedegradeerd tot punt van onderhandeling. Zo wordt het recht op zelfbeschikking van het Palestijnse volk tot politieke speelbal gemaakt.
Dat is niet alleen politiek lelijk, het is moreel onhoudbaar. Over genocide, apartheid en etnische zuivering sluit je geen compromissen. Je kunt je niet ‘een beetje’ verzetten tegen genocide. Je kunt je niet ‘half’ verzetten tegen apartheid. Je kunt je niet ‘gedeeltelijk’ verzetten tegen etnische zuivering, marteling en buitengerechtelijke executies. Een beetje wegkijken blijft wegkijken. Een beetje meewerken blijft meewerken. En een beleid dat vooral ontworpen is om VVD en CDA binnenboord te houden, blijft, hoe mooi de woorden ook zijn, medeplichtigheid in stand houden.
Want terwijl het kabinet enkele halve sancties noemt, blijft Nederland nog altijd economische relaties gedogen die de bezetting en nederzettingen voeden. Het probleem is dat de bezettings- en nederzettingeneconomie verweven is met de Israëlische economie als geheel. Een handelsverbod dat zich beperkt tot een paar producten of labels – terwijl handelsstromen, investeringen, aanbestedingen en samenwerking met betrokken bedrijven gewoon doorgaan – is geen ‘drukmiddel’ maar een ‘gedoogmiddel’, bedoeld om de coalitie mogelijk te maken.
En ondertussen blijft Nederland samenwerken met een bezettingsleger dat de wereld dagelijks confronteert met massaal geweld tegen Palestijnse burgers. Je kunt niet enerzijds zeggen dat je pal staat voor de internationale rechtsorde en anderzijds militaire samenwerking normaliseren, aankopen doen bij Israëlische bedrijven die hun wapens testen op de Palestijnse bevolking, of de doorvoer en export van militair relevante goederen slechts gedeeltelijk begrenzen.
Dit kabinet doet niet wat veel Nederlanders vragen. Peilingen van Ipsos, Motivaction en EenVandaag wijzen uit dat een substantële meerderheid van de kiezers een rechtvaardiger Palestina-beleid wil, gebaseerd op concrete maatregelen tegen Israël: niet alleen een verbod op handel met de illegale nederzettingen, maar brede economische sancties en een stop op de wapenexport. Dit is, zoals wordt gesuggereerd, niet ‘te radicaal’ of ‘te ingewikkeld’ voor de samenleving, maar voor D66, VVD en CDA – partijen die niet voldoen aan hun verplichtingen onder internationaal recht omdat het ‘te ingewikkeld’ is voor hun coalitieakkoord.
Wie de Rode Lijn serieus neemt, moet ophouden met kruimels strooien en beginnen met daden die ertoe doen. Dat betekent ten minste:
Dit kabinet belooft meer dan de vorige kabinetten. Dat kon ook moeilijk anders: de werkelijkheid heeft de oude praatlijnen ingehaald. De vraag is of het kabinet nu eindelijk kiest voor rechtvaardigheid, of opnieuw voor pappen-en-nathouden, met VVD en CDA op de rem en D66 dat ‘het maximaal haalbare’ verkoopt als moreel succes.
Broodkruimels zijn niet genoeg voor een bevolking die doelbewust wordt uitgehongerd. En ‘foei zeggen’ helpt niet tegen een regime dat zich al decennia schuldig maakt aan oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Op dit dossier bestaat geen middenweg. Wie met compromissen reageert op onrecht, kiest in de praktijk de kant van het onrecht.
De Rode Lijn is niet bedoeld als decor voor campagnefoto’s. Het is een morele ondergrens.
