Een brief van drie Joodse instanties uit Rotterdam die namens ‘de Joodse gemeenschap’ de geplande toespraak van de Israëlische ambassadeur bij een Holocaustherdenking in de stad verdedigt, is bij delen van de Joodse bevolking in Nederland slecht gevallen.
Juist vanuit de Joodse traditie is de aanwezigheid van een vertegenwoordiger van een staat die genocide pleegt onverdedigbaar – ‘heiligschennis’ –, zo oordeelt de Joods-Nederlandse activist Yuval Gal, die oorspronkelijk uit Israël komt. En de claim dat deze instanties ‘de Joodse gemeenschap’ vertegenwoordigen is dubieus, zegt theatermaker en activist Simcha Zijlstra.
Zijlstra wijst erop dat ongeveer een kwart van de Joodse bevolking in Nederland is aangesloten bij Joodse organisaties en dat er niets bekend is over hoe Joodse Nederlanders over Israël denken. In de VS wordt daar wel onderzoek naar gedaan, waaruit blijkt dat de ooit bestaande solidariteit met Israël in toenemende mate plaats maakt voor afkeuring en vervreemding. Uit een peiling van The Washington Post in het najaar van 2025 bleek bijvoorbeeld dat 61 procent van de Joodse Amerikanen vindt dat Israël in Gaza oorlogsmisdaden pleegt en 39 procent van mening is dat het land zich schuldig maakt aan genocide op de Palestijnen.
In Rotterdam wordt ieder jaar op 30 juli herdacht dat op die datum in 1942 de eerste Joodse inwoners zich bij Loods 24 moesten melden voor deportatie. Slechts een klein deel van de zevenduizend weggevoerde personen overleefde de oorlog. Bij de loods staat nu onder meer een monument voor de 686 kinderen die gedeporteerd en later vermoord werden.
De uitnodiging van de Israëlische ambassadeur Zvi Aviner Vapni komt van de organisatie van deze herdenking, die aanstaande donderdag gepland staat. De stichting Loods 24 en Joods kindermonument stelt dat de aanwezigheid van de ambassadeur los moet worden gezien van de genocidale Israëlische aanval op Gaza, waarbij intussen meer dan 21.000 kinderen werden vermoord.
Vanuit de Rotterdamse samenleving is er veel protest tegen de aanwezigheid van Vapni. Meerdere wijkraden lieten weten niet bij de herdenking aanwezig te willen zijn als de uitnodiging blijft staan. Tientallen organisaties – waaronder de Joods-Nederlandse groepen Erev Rav, Een Ander Joods Geluid en Gate ’48 (platform van kritische Israëliërs) – verzochten burgemeester Schouten de herdenking te mijden als de Israëlische ambassadeur daar welkom blijft. De lokale fracties van DENK, de Partij voor de Dieren en PRO deden datzelfde verzoek in de gemeenteraad.
De Joodse Gemeente, de liberale Joodse gemeente en de Joodse studentenvereniging in Rotterdam schreven daarop een brief aan burgemeester Carola Schouten. Hierin stellen ze dat de komst van de ambassadeur de wens van ‘de Joodse gemeenschap’ is. Volgens de organisaties is Israël mede ontstaan uit ‘de as van de Holocaust’ en is de aanwezigheid van een Israëlische vertegenwoordiger belangrijk voor Joodse Nederlanders.
Zijlstra zegt er moedeloos van te worden, en ook een beetje droevig: ‘Dit is het hele probleem in een notendop. Israël en het Jodendom zijn bij deze mensen helemaal verstrengeld, en ook delen van de gemeenschap zien zelf het verschil niet, en dat draagt bij aan het schadelijke frame, dat het allemaal hetzelfde is.’
Volgens een vorig jaar verschenen onderzoek van het Joods Maatschappelijk Werk zijn er in Nederland 65.000 Joodse Nederlanders. Vijftien procent daarvan is aangesloten bij orthodox-religieuze gemeenschappen zoals de Joodse Gemeente in Rotterdam en acht procent bij een liberaal-religieuze geloofsgemeenschap. De overige 77 procent is niet aangesloten bij een religieuze gemeenschap.
Simcha Zijlstra, theatermaker en activist
Zijlstra: ‘Er wordt een consensus gecreëerd, een sfeer waarin het lijkt dat alle joden in Nederland hetzelfde vinden omdat de ‘leiders’ de gelederen sluiten.’ Yuval Gal noemt het manipulatie: ‘Ze schrijven dat de protesten de kwestie politiek maken en suggereren dus dat zij neutraal zijn.’
De liberale en orthodoxe geloofsgemeenschappen zijn volgens Gal allesbehalve neutraal: ‘Het zijn zionistische organisaties, ook de liberalen. Die hebben op bepaalde vlakken misschien tolerantere opvattingen en het is er gezellig, zolang je maar voor Israël bent.’
Zijlstra: ‘Alles lijkt platgeslagen te worden tot Israël. Golda Meir geldt als voorbeeld, Aletta Jacobs is nauwelijks bekend. Ik zou willen dat er aandacht was voor waar we als Nederlandse Joden geworteld zijn.’
De stelling dat Israël – gesticht in 1948 – als staat de slachtoffers van de Holocaust zou vertegenwoordigen viel ook bij Dan de Vries verkeerd. De Vries werd vlak na de oorlog geboren ais kind van twee Nederlands Joodse holocaust-overlevenden. Hij mailde Schouten over de ervaring van zijn ouders, die vlak na de oorlog naar Israël wilden emigreren.
De vader van De Vries veranderde van inzicht toen hij in Israël aankwam, daar rondreisde en veel gesprekken voerde. ‘Het land was niet leeg zoals verteld was’, schrijft De Vries in zijn e-mail aan Schouten. ‘En hij hoorde van het geweld dat tegen Palestijnen werd gebruikt door Israëliërs.’
‘Mijn ouders kwamen tot de conclusie dat ze niet naar Israël konden omdat Palestijnen geen gelijke rechten hadden, werden gediscrimineerd en er veel geweld was van Joodse Israëliërs. Het was in het bijzonder door de ervaringen van mijn ouders in het door Nazi-Duitsland bezette Nederland, dat zij daar heel stellig in waren.’
De waardigheid van de herdenking en de aanwezigheid van de burgemeester zijn belangrijk voor De Vries. Hij hoopt dat de ambassadeur toch wegblijft, maar zo niet vraagt hij van burgemeester Schouten in ieder geval te benoemen ‘dat Israël genocide en andere gruweldaden blijft begaan door zich doelbewust te richten op Palestijnse kinderen.’
