Memoires worden vaak geschreven om terug te kijken op het leven. Maar je kunt ook memoires schrijven, waarin je terugkijkt op een wereld die niet meer bestaat. Niet alleen je ouders zijn gestorven, je moeder vermoord in de genocide, maar ook het huis, de tuin, de wijk, de stad en de sociale verbanden die hoorden bij je jeugd, zijn verwoest en voorgoed verdwenen.
Dat is de context die Abdalhadi Alijla ertoe bracht om Fearful in Gaza te schrijven. Het is een terugblik op zijn jeugd in Gazastad en een eerbetoon aan de mensen die hem begeleidden naar volwassenheid; met een speciale stem voor zijn moeder.
Herinneringen van een zoon en moeder
Het boek bestaat uit korte hoofdstukken, waarin steeds een herinnering wordt opgehaald. Die herinneringen zijn deels chronologisch, maar vooral thematisch gerangschikt; de ene anekdote roept als het ware de volgende op. De meeste herinneringen worden toegeschreven aan ‘The Son’ en zijn geschreven vanuit het ik-perspectief van een kind en jongere. Maar ook ‘The Mother’ komt een paar keer aan het woord. Deze herinneringen, geschreven vanuit het ik-perspectief, geven een ontroerend inkijkje hoe de auteur zich inleeft in de gevoelens en ervaringen van zijn moeder.
De eerste hoofdstukken brengen ons naar 2014, het jaar van een van de vele Gaza-oorlogen. Zoon Abdalhadi woont in Zweden en is Zweeds staatsburger geworden. Zijn ouders zijn achtergebleven in Gaza. Zij hebben een gezin van elf kinderen grootgebracht en zien hoe het leven van hun kinderen, ondanks alle inspanningen om ze een goede opleiding mee te geven, zwaarder en uitzichtlozer wordt.
We were two warriors fighting for our tribe of eleven sons and daughters.
De ontwrichting van de Israëlische bezetting
Moeder en vader Alijla zijn geboren en getogen in de wijk Shuja’iyye in Gaza. Daar maken zij mee hoe een grote vluchtelingenstroom uit historisch Palestina naar Gaza trekt en naast elke stad en wijk een vluchtelingenkamp verrijst. De moeder haalt herinneringen op aan de vijftiger jaren, als Gaza onder Egyptisch bewind een periode van culturele bloei en modernisering doormaakt. Reizen vanuit Gaza naar plaatsen als Cairo of Jeruzalem gaat in die tijd probleemloos, er rijdt zelfs een trein. De situatie verandert als Gaza in 1967 onder Israëlische bezetting komt te staan.
Veel herinneringen van de zoon, het negende kind in het gezin, gaan over zijn dagelijks leven. Zoals over de spelletjes die hij speelt met kinderen uit de buurt, het leven op school, het verblijf in de hakoura (moestuin) achter het huis en het werk in de winkel van zijn ouders waar alle broers en zussen moeten meewerken. De anekdotes worden vaak aangevuld met een levensles, zoals de visie van Abdelhadi’s vader op het belang van onderwijs: ‘Haal eerst een diploma, dan kun je daarna altijd nog Palestina bevrijden.’
My father’s conviction was clear, shaped by a lifetime of hard-earned wisdom: “Education is the first step toward liberation.”
Hoewel dit soort evaluatieve opmerkingen wel passen in memoires, doorbreken ze ook het kinderlijke vertelperspectief en zijn ze soms wat moralistisch.
Het is geen verrassing dat de herinneringen weinig getuigen van een zorgeloze jeugd. Ze gaan over grote verantwoordelijkheden op jonge leeftijd en de voortdurende dreiging van oorlog en geweld.
I developed a sense of maturity at an early age, feeling alienated from the typical experiences of childhood. Over time, these circumstances contributed to a general disenchantment and a sense of lost opportunities for personal fulfilment during my formative years.
Eindeloos wachten op verandering
Ook de sterke politisering tijdens zijn jeugd krijgt veel aandacht. Zoals de keuze om je aan te sluiten bij Fatah of bij Hamas, de verzetsacties tijdens de Eerste en Tweede Intifada en de arrestaties van veel jonge Palestijnen die voor jaren in de gevangenis verdwijnen. Als de Palestijnse Autoriteit met leider Yasser Arafat zich na de Oslo-akkoorden in 1993 vestigt in de Gazastrook, wordt opnieuw duidelijk hoe ondoorzichtig de politieke verhoudingen zijn. Corruptie krijgt de overhand boven de bevrijding van de Palestijnen.
Het is uiteindelijk de teleurstelling in de Palestijnse politiek, in Fatah én Hamas, Alijla doet besluiten om Gaza te verlaten. Tussen dat besluit en het daadwerkelijk vertrek zit een lange periode van wachten, werken (onder andere als vuilnisophaler), studeren (voor ingenieur, de wens van zijn moeder) en eindeloze pogingen om een visum en een beurs te krijgen om in het buitenland te gaan studeren. In 2007 lukt het hem eindelijk om Gaza te verlaten en te vertrekken naar Italië.
In Gaza, a city skilled at making its residents wait, my existence revolved around an unending dance of expectation. Always on standby for something to happen, to alter, to transition.
Uit de achtergrondinformatie over de schrijver weten we dat hij culturele en politieke studies is gaan studeren in Italië, Duitsland en Zweden en is gepromoveerd in de politicologie. Alijla woont in Stockholm en is werkzaam als onderzoeker, schrijver, spreker en consultant in politieke en sociale wetenschappen met een focus op conflictgebieden. Fearful in Gaza is zijn eerste literaire werk.
Books were my family, friends and soulmates. When people lose the meaning of family, they turn to new things, sometimes drugs and crimes, or occasionally noble things such as charity and volunteering. I turned to books. I could speak to them and learn from them.
De genocide in Gaza en de straffeloosheid waarmee deze kon worden uitgevoerd, heeft wereldwijd tot verbijstering en schok geleid. Waar westerse media het vaak nalieten ruimte te bieden aan de stemmen die de gruwelijkheden op juiste wijze konden verwoorden en duiden, hebben Palestijnen en niet-Palestijnen hun verdriet, verbijstering en analyses in grote mate in boeken verwoord. De boekenpagina van The Rights Forum wordt momenteel bijgewerkt met recente titels die reflecteren op de genocide en verwante ontwikkelingen, met hulp van Marianne Dagevos van Podium voor Palestina.
