De Dries van Agt-lezing door Naledi Pandor en Noura Erakat wordt gehouden op maandagavond om 19.30u in Amare in Den Haag. Historicus Nadia Bouras modereert. Tickets kunnen via deze link worden aangeschaft.
Maandagavond spreekt mensenrechtenadvocaat en hoogleraar Noura Erakat op de Dries van Agt-lezing, naast de voormalig minister van Internationale Samenwerking van Zuid-Afrika, Naledi Pandor. The Rights Forum sprak haar van tevoren.
Erakat belt via videoverbinding in vanuit haar woonplaats in de Verenigde Staten. Ze is bevlogen, haarscherp in haar argumentaties en benoemt ongemakkelijke waarheden. Ze eist als Palestijn zelfbewust haar plek op in het debat, waarbinnen er zo vaak over in plaats van met Palestijnen werd gesproken.
Erakat schreef in 2019 het boek Justice for some, waarin ze aantoont hoe wetgeving en internationaal recht door Israël wordt ingezet als politiek instrument om Palestijnen uit te sluiten en onderdrukking te legitimeren.
Kenmerkend voor haar standpunten is een een tweet uit 2021 die ze heeft vastgezet bovenaan haar X-profiel. Toen bombardeerde Israël de Gazastrook ook al en doodde in tien dagen 256 Palestijnen. Erakat uit in de tweet kritiek op het feit dat westerse regering ‘beide kanten’ de schuld gaven van wat vooral Israëlische geweld was, en Israël niet veroordeelden voor het doden van Palestijnse burgers.
Als één Joods-Israëlisch kind onder het puin van haar voormalige huis vandaan zou worden gehaald en de rest van haar familie zou worden uitgeroeid, zou elke westerse regering dat veroordelen en zou niemand de schuld bij ‘beide kanten’ proberen te leggen. Racisme en kolonialisme verklaren dit. Ze verwachten dat we sterven.
Erakat: ‘Wat ik wil benadrukken is de bijna genormaliseerde manier waarop Palestijnse sterfgevallen worden geaccepteerd. Dat gebeurt niet zomaar. Racisme, kolonialisme als project, bereidt het publiek voor op deze verwachting [van stervende Palestijnen].
‘Het [westerse publiek] is verteld dat Joden eeuwige slachtoffers zijn, dat er een erfschuld richting hun is, dat ze modern zijn en deel uitmaken van het Westen en dat ze bescherming verdienen. Het is je ook verteld dat Palestijnen misschien wel of misschien niet bestaan, dat ze minderwaardig zijn, gevaarlijk, een bedreiging, dat hun godsdienstigheid hun primitief maakt.
‘En als je dan massale sterfgevallen ziet, denk je ok, dat is erg, maar je bent niet geschokt. Niet zo geschokt als je zou zijn als bij de dood van één Joodse Israëli.’
Erakat geeft als voorbeeld de aandacht die vondst van het lichaam van de laatste Israëlische gevangene in Gaza deze week kreeg in westerse media, en de uitvaartceremonie die er voor hem werd gehouden.
‘Maar niemand praat over hoeveel Palestijnse lichamen Israël in het proces heeft opgegraven om hem te vinden [red: 200]. De ontheiliging van lichamen en van een begraafplaats. Die tegenstelling, wat verklaart die?’
Het antwoord volgens Erakat: racisme.
‘We zijn allemaal geconditioneerd door racisme. Dit is wat racisme is: een wereldwijd fenomeen, dat leidt tot de dood. Racisme is een basisvoorwaarde voor genocide.’
Toen Hamas op 7 oktober 2023 de Gazastrook uitbrak liet Erakat direct luid van zich horen. Ze verzette zich tegen het toen heersende en vrijwel alom geaccepteerde beeld in het westen dat Hamas het probleem was en dat Israël de Gazastrook wel moest aanvallen om zich zelf te verdedigen en Hamas uit te schakelen. Zo schreef ze op X:
Israël heeft geen Hamas-probleem of een Gaza-probleem, het heeft een Palestina-probleem. Zelfs als Hamas zou verdwijnen, zou Israël doorgaan met de verdrijving ervan en de onteigening van Palestijnen.
In een interview op 9 oktober 2023 op nieuwszender ABC raakte ze in een felle discussie met de presentator, die haar in een positie dwong zich uit te spreken tegen Hamas. Daar liet ze zich niet toe verleiden:‘Hamas kan verdwijnen, maar Israëlische vestigingskolonialisme zal hoe dan ook doorgaan.’
‘Om te beginnen, Palestijnen zeggen dit altijd al. In 2014 heb ik een korte film gemaakt, Gaza in context, waarin ik dezelfde argumenten opbreng als in oktober 2023. We hebben mensen gewaarschuwd, dat zionisme inherent neerkomt op de uitroeiing van Palestijnen, en dat de uitkomst niet anders dan genocide kan zijn.
‘Palestijnen waren niet geschokt [door de genocide]. Ik was wel geschokt over hoe de westerse wereld dit normaliseerde. Dat was mijn naïviteit.
‘Ik dacht altijd dat als mensen het konden zien, als we het ze konden laten zien, ze zouden begrijpen dat Israël geen emancipatieproject was, maar een genocideproject. En toen werd er genocide openlijk gepleegd en in plaats van ertegen te protesteren, zeiden westerse staten: “Ga je gang, maak het karwei af.”
‘Zien mensen dit nu beter? Absoluut. Het bedrog is ontmaskerd. Mensen zien de leugens, de praatjes, de samenzwering. [Het westerse publiek] ziet dat Israël alleen op dezelfde weg kan doorgaan door straffeloosheid, mediacensuur, de ontwikkeling van nieuwe wapentechnologie, onderdrukking van de vrijheid van meningsuiting in eigen land.
‘Maar heeft dat ertoe geleid dat ze kritiek op het zionisme begrijpen? Mensen eisten dat de genocide zou stoppen, maar kun je uitleggen dat Gaza een afspiegeling is van de Nakba [de massale verdrijving van Palestijnen in 1948]? Kunnen ze Gaza vertalen naar [de etnische gezuiverde steden] Jaffa, Haifa, de Naqab, Lid, Ramleh en Nazareth?’
Het erkennen of oprichten van een Palestijnse staat is volgens Erakat dan ook bij lange na niet voldoende om rechtvaardigheid voor Palestijnen te bewerkstelligen. De kern van het probleem is zionisme, en de vraag is hoe de expansie van het zionisme in te dammen, zegt ze.
‘Je moet afrekenen met dit racistische idee dat een land dat aan een volk toebehoort, opeens van iemand anders is. Pak dat aan. Het is heel eng, we zijn geïntimideerd om hier niet eens aan te denken, want alleen al de gedachte eraan zou Joden in gevaar brengen. Weet je wat Joden in gevaar brengt? Wanneer een staat die zegt namens hen te spreken, op industriële schaal kinderen afslacht.
‘Wij Palestijnen willen geen wraak, we willen een afrekening. Een afrekening met de drijvende ideologie achter de genocide. Wat we vragen is om de denkwijze die tot deze uitkomst heeft geleid, uit te bannen en om daarmee uiteindelijk iedereen te beschermen.’
‘Het zionisme werd in het begin gezien als een emancipatieproject en zelfs als een model voor raciale bevrijding. Maar dit [beeld] begon te wankelen, zowel doordat Palestijnen een beweging leiden om te onthullen wat dit is, als doordat Israëli’s ons zelf blijven vertellen wat het is. Bijvoorbeeld door te zeggen dat er nooit een Palestijnse staat zal komen, dat er nooit Palestijnse soevereiniteit zal zijn, door de nederzettingen uit te breiden, door de blokkade van Gaza.
‘Nu is zionisme ontwaard voor wat het is. En daar kunnen mensen niet achter staan. Als regeringen mensen niet meer kunnen overtuigen [dat ze zionisme moeten steunen], hebben ze nog maar één andere optie: ze straffen, zodat men bang is zich te uiten.’
‘Beide. Ik heb inderdaad beargumenteerd dat internationaal recht een instrument van onderdrukking is. Het werd oorspronkelijk ontwikkeld om imperiale expansie te faciliteren en de spanningen tussen imperiale machten te verminderen, terwijl deze probeerden meer land te veroveren. De mandaten na de Eerste Wereldoorlog waren bedoeld om te onderdrukken.
Na de Tweede Wereldoorlog en de explosie van nationale bevrijdingsbewegingen zien we een herijking van het internationaal recht. Gekoloniseerde volkeren krijgen onafhankelijkheid en vormen een meerderheid in de Algemene Vergadering van de VN. Je ziet hoe het recht anders wordt gehanteerd. Maar het is een feit dat het altijd tegen ons [Palestijnen] heeft gewerkt.’
Volgens Erakat zit er daarmee een tegenstrijdigheid in het internationaal recht, dat zowel als middel ter onderdrukking en als middel ter bevrijding kan worden gebruikt. En Gaza is daarin wel degelijk een breekpunt.
‘Gaza heeft de tegenstrijdigheid overschreden. Er is niet langer iets wat lijkt op een evenwicht. We zien dat in de strijd tussen het mondiale noorden en zuiden, binnen het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof. Nu wil de VS het Internationaal Strafhof kapot maken.
‘We hebben gezien dat om genocide mogelijk te maken, de waarborgen [van het internationaal recht] zijn weggehaald. Als je ze in Palestina weghaalt, bestaan ze nergens meer. Dat zien we bij de ontvoering van een staatshoofd in Venezuela.
‘Gaza is het einde. We zien het internationaal recht ontmaskerd. Het maakt ons allemaal minder veilig. De VS probeert de VN te vervangen en te vernietigen met een Raad van Vrede. Zometeen hebben we één persoon aan het hoofd en is er geen sprake meer van internationaal recht.’
De Dries van Agt-lezing door Naledi Pandor en Noura Erakat wordt gehouden op maandagavond om 19.30u in Amare in Den Haag. Historicus Nadia Bouras modereert. Tickets kunnen via deze link worden aangeschaft.
