Naast Pandor, voormalig minister van Zuid-Afrika, spreekt de Palestijns-Amerikaanse mensenrechtenadvocaat Noura Erakat over de rol van internationaal recht in de Palestijnse vrijheidsstrijd. Historicus Nadia Bouras modereert de lezing.
De voormalig minister van internationale samenwerking van Zuid-Afrika, Naledi Pandor (1953), houdt op 2 februari de jaarlijkse Dries van Agt-lezing in het Amare theater in Den Haag. Ze deelt het podium met Noura Erakat (1980), een Palestijns-Amerikaanse mensenrechtenadvocaat en hoogleraar.
Pandor was als minister het gezicht van de zaak van Zuid-Afrika tegen Israël op beschuldiging van genocide bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. Ze is de voorzitter van de Raad van Toezicht van de Nelson Mandela Foundation, die zich inzet voor de totstandkoming van rechtvaardige maatschappijen wereldwijd.
Ze komt uit een familie van antiapartheidsactivisten in Zuid-Afrika en werd na de afschaffing van apartheid parlementslid voor de partij van Nelson Mandela, de ANC. In haar politieke loopbaan verbond ze de strijd tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika altijd met de strijd voor vrijheid van de Palestijnen, zoals ook Mandela zelf dat altijd had gedaan.
‘Het Palestijnse verhaal roept herinneringen op aan de geschiedenis van rassenscheiding en onderdrukking in Zuid-Afrika’, zei Pandor op een anti-apartheidsconferentie over Palestina in mei 2024.
De overeenkomst is helder: zowel Israël als Zuid-Afrika zijn gesticht als vestigingskolonies waarin alleen de kolonisten volledige burgerrechten genieten en de oorspronkelijke bewoners onderdrukt worden. De strijd voor vrijheid van zwarte Zuid-Afrikanen en die van Palestijnen worden beiden dan ook beschouwd als antikoloniale strijd.
‘Als onderdrukte Zuid-Afrikanen hebben we de gevolgen van raciale ongelijkheid aan den lijve ondervonden, en we identificeren ons volledig met de strijd voor vrijheid en zelfbeschikking in Palestina’, aldus Pandor.
In lijn hiermee heeft Pandor zich altijd verzet tegen dubbele standaarden in de internationale politiek en recht. ‘We moeten alle conflicten wereldwijd met dezelfde verontwaardiging bejegenen, ongeacht de huidskleur of het geloof van de betrokkenen’, zei Pandor tijdens haar toespraak in de Algemene Vergadering van de VN in 2022, waarmee ze de selectieve verontwaardiging van westerse landen over Russische invasie van Oekraïne, in vergelijking met de reacties op Palestina en conflicten in Afrika, aan de kaak stelde.
Het was dan ook niet verrassend dat kort nadat Israël in 2023 de genocidale oorlog begon tegen Gaza Pandor opriep tot internationale solidariteit met de Palestijnen. Dat bleef niet bij woorden: ze nam het voortouw bij het aanspannen van de genocide-zaak tegen Israël bij het Gerechtshof.
Het kwam haar op bedreigingen te staan vanuit Israëlische hoek, vergelijkbaar met de jarenlange intimidatie van medewerkers van het Strafhof vanwege het onderzoek naar Israëlische misdaden in Palestina. Ze bleef standvastig in het doorzetten van de rechtszaak. ‘We kunnen nu niet terugdeinzen. We moeten [de Palestijnen] steunen. Wat we absoluut niet mogen toestaan, is een gebrek aan moed’, zei Pandor in februari 2024.
In november vorig jaar kreeg Pandor ook te maken met Amerikaanse repercussies. Het Amerikaanse consulaat mailde haar dat haar visum voor de VS, waar haar dochter woont, was ingetrokken.
Noura Erakat is hoogleraar in de rechten aan de Rutgers Universiteit in de VS. Daarnaast werkt ze als mensenrechtenadvocaat en spant ze zich in voor de rechten van Palestijnen. Ze schreef het boek Justice for Some: Law and the Question of Palestine over hoe (internationaal) recht faalt om de rechten van Palestijnen te waarborgen.
Erakat laat hierin zien hoe Israël wettelijke kaders creëert waar Palestijnen buiten worden gesloten, en daarmee de wet een middel wordt om de Palestijnen uit te roeien. Internationaal recht is niet neutraal maar politiek, beargumenteert Erakat, en kan daarmee zowel onrechtvaardigheid bestendigen als rechtvaardigheid bevorderen.
Na haar lezing gaat Erakat in gesprek met Pandor over de vraag hoe internationaal recht kan worden ingezet voor het bewerkstelligen van vrijheid voor de Palestijnen. De avond wordt gemodereerd door Nadia Bouras, historicus van de Universiteit Leiden en lid van de Raad van Advies van The Rights Forum.
The Rights Forum organiseert jaarlijkse de Dries van Agt-lezing, ter ere van voormalig minister-president en oprichter van The Rights Forum Dries van Agt. De eerste editie van de lezing vorig jaar werd gegeven door de speciale VN-gezant voor de Palestijnse gebieden, Francesca Albanese.
Na zijn ministerschap werd Van Agt een uitgesproken voorvechter van Palestijnse rechten, waarbij hij zich hard maakte voor een Nederlandse en Europese beleid gebaseerd op internationaal recht, menselijke waardigheid en gelijkheid. De lezing zet deze inzet voort door leiders en denkers uit te nodigen die de moed tonen om dergelijke principes te verdedigen ondanks politieke druk.
Tickets voor de lezing kunnen via deze link worden aangeschaft.
