In ruil voor het lichaam van de laatste Israëlische gijzelaar die deze week vanuit Gaza naar Israël is overgebracht, heeft Israël de stoffelijke overschotten vrijgegeven van vijftien Palestijnse gegijzelden die in gevangenschap omkwamen. Dat is maar een klein deel van de honderden lichamen van Palestijnse gegijzelden die Israëlische gevangenschap niet hebben overleefd en die Israël weigert over te dragen aan hun families. Israël houdt in totaal zeker 9.200 Palestijnen vast in detentie- en martelcentra.
De overdracht van de vijftien lichamen gisteren is onderdeel van afspraken die in oktober zijn gemaakt en die tot een einde aan het genocidale geweld in Gaza hadden moeten leiden. Dat zogenaamde staakt-het-vuren wordt door Israël elke dag opnieuw geschonden, met inmiddels alweer 492 doden tot gevolg. Israël houdt ook een flink deel van de Gazastrook bezet, en heeft in dat gebied het lichaam van de laatste door Hamas gegijzelde landgenoot kunnen vinden. En nu is het dus over de brug gekomen met de vijftien lichamen van Palestijnen.
Deze week is er een Nationale Campagne voor de Teruggave van de Lichamen van Martelaren en het Lot van de Vermisten van start gegaan. Die probeert Israël zover te krijgen alle gevangenen vrij te laten en alle doden over te dragen aan de Palestijnse autoriteiten, zowel in Gaza als op de Westelijke Jordaanoever.
Mortuaria en massagraven
Israël weigert in totaal 776 Palestijnse lichamen, waaronder die van 77 kinderen en 10 vrouwen, over te dragen aan hun families. Sommige vermoorde Palestijnen worden al jaren door Israël achtergehouden, dan wel in mortuaria, dan wel in massagraven. Dat is een flagrante schending van het internationaal recht. De Vierde Geneefse Conventie, die burgers in bezet gebied beschermt, bepaalt dat doden met respect behandeld moeten worden, en dat de bezetter geen lichamen mag vasthouden om druk uit te oefenen of te straffen.
Het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten beschermt het familieleven, waaronder het recht van families om hun overleden geliefden te begraven. Het verbod, uit hetzelfde verdrag, op foltering en wrede, onmenselijke of vernederende behandeling, geldt ook voor behandeling van lichamen na de dood. Bovendien wordt het leed dat de familie wordt aangedaan door het lichaam niet over te dragen, als vernederende behandeling gezien.
Nooit eerlijk, altijd gewelddadig
Na eerdere uitwisselingen van doden, bleken de lichamen vaak nauwelijks te identificeren. In november vorig jaar bijvoorbeeld, was er een groot gebrek aan forensisch gereedschap om identificaties uit te voeren, en waren sommige lichamen al te ver vergaan. Wel duidelijk was dat veel lichamen sporen van martelingen droegen.
Het gijzelen van Palestijnen door Israël is niets nieuws: willekeurige arrestaties van Palestijnen gebeuren al tientallen jaren. Op het moment zitten er maar liefst 3.385 Palestijnen in zogeheten administratieve detentie. Dat betekent dat Israël Palestijnse burgers opsluit zonder aanklacht of proces, en op basis van geheime informatie die de betrokkene en diens advocaat niet mogen inzien. Daarnaast worden er 1.293 veroordeelden vastgehouden en zitten er 3.328 vast in afwachting van een proces. Tenslotte houdt Israël ook nog 1.237 Palestijnen vast die door Israël worden omschreven als onrechtmatige strijders. De processen stellen overigens niet veel voor. Palestijnen verschijnen altijd voor militaire rechtbanken, waar het er nooit eerlijk en altijd gewelddadig aan toe gaat. De veroordelingspercentages liggen tussen de 96% en de 99%.
Hieronder vijf verhalen van Palestijnen die door Israël worden of werden gegijzeld.
Adnan Al-Bursh
Adnan Al-Bursh.
De chirurg Adnan Al-Bursh werd in december 2023 samen met tien anderen gearresteerd tijdens een Israëlische invasie in het Jabalya-vluchtelingenkamp in Gaza. Hij werkte op dat moment in het Al-Awda Ziekenhuis, waar hij het hoofd was van de afdeling Orthopedie. Hij werd overgebracht naar de militaire Ofer Gevangenis op de bezette Westelijke Jordaanoever. Op 19 april 2024 werd hij door de Israëlische autoriteiten doodverklaard, zo brachten ze later, begin mei, naar buiten.
Het lichaam van Adnan Al-Bursh is nog altijd in Israëlische handen.
Hussam Abu Safiya
Dr Abu Safiya [c] Screenshot van video Al Jazeera
Dokter Hussam Abu Safiya werd in december 2024 gegijzeld door Israëlische troepen. De beelden waarop hij in zijn witte doktersjas door de puinhopen van Gaza naar een Israëlische tank toeliep nadat het ziekenhuis waar hij werkte door Israël was vernietigd, gingen de wereld over.
Dat ziekenhuis, het Kamal Adwan-ziekenhuis in Bayt Lahiya in het noorden van de Gazastrook, was het enige nog deels operationele ziekenhuis in de stad. Vanaf oktober 2024 belegerde Israël het ziekenhuis. In die maand doodde Israël Abu Safiya’s zoon, Ibrahim, in een droneaanval op de ingang van het ziekenhuis. Eind december bestormden Israëlische militairen het zwaar beschadigde gebouw. Militairen namen tientallen zorgverleners gevangen, dwongen de overgebleven staf en patiënten te vertrekken en staken het ziekenhuis in brand.
Abu Safiya werd na zijn gijzeling overgebracht naar het beruchte Sde Teiman-gevangenenkamp, dat bekend staat om de extreme martel- en verkrachtingspraktijken door de bewakers. Daarna werd hij overgeplaatst naar de militaire Ofer-gevangenis. Hij is nooit formeel ergens van beschuldigd en er is nooit een proces tegen hem gevoerd. Zijn advocaat heeft hem in juli vorig jaar bezocht. Abu Safiya zit in een ondergrondse isoleercel zonder natuurlijk licht, onder omstandigheden van uithongering, marteling en verwaarlozing, volgens zijn advocaat.
Jongen van 14 jaar
Amnesty International documenteerde het verhaal van een 14-jarige jongen die door Israël werd gegijzeld in januari 2024. Hij was thuis in Jabalya, Noord-Gaza, toen hij door soldaten werd meegenomen. Hij werd 24 dagen vastgehouden in het beruchte Sde Teiman-detentiecentrum, samen met minstens honderd anderen in één barak. Hij werd gewelddadig ondervraagd: gemarteld, geschopt, in de nek gestompt en herhaaldelijk gebrand met sigarettenpeuken. Tijdens het grootste deel van zijn gevangenschap was hij geblinddoekt en geboeid. De wonden van de martelingen waren nog zichtbaar op zijn lichaam toen Amnesty hem sprak.
Siham en Suzan Abu Salem
Siham en Suzan Abu Salem.
De 71-jarige Siham Abu Salem werd in januari 2024 ontvoerd door Israëlische soldaten terwijl ze een behandeling onderging voor haar diabetes in het Nasser Ziekenhuis in Gaza. Ook haar dochter Suzan Abu Salem werd meegenomen. Er werd nooit een aanklacht ingediend tegen de twee vrouwen. Siham en Suzan Abu Salem werden als wisselgeld vastgehouden in de Damon-gevangenis – Siham was de oudste vrouwelijke Palestijnse gegijzelde.
Suzan werd vrijgelaten in een gevangenenruil in februari 2025. Siham zat nog vast tot oktober 2025. De twee zoons van Siham Abu Salem zijn in de genocide omgekomen.
De Palestinian Prisoner’s Society beschrijft de Damon-gevangenis als een plek waar martelingen en intimidaties aan de orde van de dag zijn. Zo werden er in augstus 2025, toen Siham er nog gevangen gehouden werd, bijvoorbeeld vier gewelddadige acties uitgevoerd tegen de vrouwelijke gevangenen. De gegijzelden werden geboeid, uit hun cellen gesleept en mishandeld op de binnenplaats. Er werden traangas en honden ingezet.
Volgens de mensenrechtenorganisatie zijn zulke acties onderdeel van beleid dat sinds het begin van de genocide in Gaza alleen maar gewelddadiger is geworden. De gevangenen lijden honger door slecht en vaak bedorven voedsel, er zijn insectenplagen, en er zijn allerlei gezondheidsproblemen door het gebrek aan frisse lucht en basisproducten voor hygiëne. Advocaten zeggen dat sinds 7 oktober 2023 ook het seksueel geweld in Israëlische gevangenissen is toegenomen.
Ra’fat Adnan Abdul Aziz Abu Fanouna
Fanouna, getrouwd en vader van één kind, werd door Israël ontvoerd in Gaza in juli 2024. Het was bekend waar hij werd vastgehouden, maar Israëlische autoriteiten gaven geen toestemming voor bezoek. Informatie over hoe het met hem ging, werd ook niet vrijgegeven. Hoe slecht hij werd behandeld, bleek toen hij maanden later ineens in het ziekenhuis werd opgenomen. Een paar dagen later, in februari 2025, stierf hij daar. Fanouna had geen gezondheidsproblemen voor hij werd ontvoerd.
Israël weigert zijn lichaam vrij te geven. Zijn naam staat op een lijst van de Union for Justice Foundation van dertig gevangenen die het Israëlische gevangenissysteem in 2025 niet hebben overleefd.
