Extreemrechts probeerde het weer: organisaties verdacht maken die opkomen voor de Palestijnen met een flutrapport en baggerjournalistiek. Ministers Berendsen en Sjoerdsma trapten er gelukkig niet in.
Ministers Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken (CDA) en Sjoerd Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (D66) hebben korte metten gemaakt met verdachtmakingen tegen Nederlandse organisaties die opkomen voor het Palestijnse volk, waaronder Oxfam Novib. De verdachtmakingen kwamen van Tweede Kamerleden Gidi Markuszower en zijn trawant Annelotte Lammers. Zij stelden Kamervragen naar aanleiding van een rapport van NGO Monitor, een bekende tak van de Israël-lobby.
Oxfam Novib-directeur Michiel Servaes reageerde op zijn LinkedIn-pagina meteen op het Telegraaf-stuk. Hij veegde alle beschuldigingen vakkundig van tafel:
De publicatie van de Telegraaf is de zoveelste poging om ons werk – onder levensgevaarlijke omstandigheden – in verdachte hoek te plaatsen. Eerder beschuldigde de krant ons al van anti-semitisme en van het niet veroordelen van het gijzelen van onschuldige burgers (beide uiteraard pertinente onzin).
Het is een bekend patroon: de Israël-lobby publiceert een ‘rapport’, waarover de Telegraaf vervolgens een ronkend stuk schrijft, waarop één van de extreemrechtse partijen in de Kamer vragen stelt aan bewindslieden. In dit geval betrof het een rapport over ‘Nederlandse steun voor ngo-programma’s in door Hamas gecontroleerd Gaza’, gepubliceerd door NGO Monitor op 22 februari. De Telegraaf had het werkje een dag eerder al toegespeeld gekregen en publiceerde er een artikel over. Dat lasterfabriek NGO Monitor grossiert in desinformatie, meldde het stuk niet.
Markuszower en Lammers wilden van de ministers weten of zij kunnen ‘garanderen dat er geen euro Nederlands belastinggeld, direct of indirect, terechtkomt bij organisaties die onder invloed staan van Hamas.’ Zij waren echter niet onder de indruk:
Nederland werkt samen met professionele en betrouwbare maatschappelijke organisaties, die beleid en gedegen procedures hebben om risico’s van malversaties te verkleinen, en die adequaat optreden in geval van zowel aantijgingen als bewezen malversaties. Dergelijke procedures bieden nooit volledige garanties, maar helpen risico’s te minimaliseren in de moeilijke noodhulpcontexten waarin veel van onze humanitaire partners werken.
De ministers wijden uit over de procedures die daarbij worden gehanteerd, zowel op het moment dat besloten wordt een organisatie te financieren als wanneer er al financiering is. De ministers schrijven:
Als uit het toezicht blijkt dat er mogelijk sprake is van fraude, verduistering of andersoortige malversaties, dan treedt het ministerie daar tegen op.
Op de vraag of de ministers bereid zijn ‘per direct een diepgaand onderzoek te starten naar Nederlandse organisaties, waaronder Oxfam Novib, om vast te stellen of en hoe zij, direct of indirect, bijdragen aan Hamas, en bij de geringste aanwijzing de ANBI-status onmiddellijk in te trekken, de subsidie te beëindigen en hier harde consequenties tegenover te plaatsen?’, geven de ministers een ondubbelzinnig antwoord:
Nee.
Overigens was het niet alleen de Groep Markuszower die vragen stelde, maar ook VVD-Kamerlid Queeny Rajkowski. Ook zij krijgt het deksel op de neus. In antwoord op haar vragen, schrijft minister Sjoerdsma:
Het kabinet heeft vertrouwen in de neutraliteit en onafhankelijkheid van het werk van partnerorganisaties waar Nederland mee werkt. Dit zijn professionele organisaties met een bewezen goede staat van dienst, óók in buitengewoon moeilijke contexten als Gaza waar risico’s nooit volledig uit te bannen zijn. Direct na 7 oktober 2023 heeft er een doorlichting van de Nederlandse en EU-ontwikkelingshulp voor de Palestijnse Gebieden plaatsgevonden. Hieruit is gebleken dat de due diligence-processen die ervoor waken dat geld niet (in)direct ten goede komt van terroristische organisaties, op orde zijn. Dat geldt ook voor de genoemde organisaties in het NGO Monitor rapport.
The Rights Forum wordt in dat rapport niet genoemd, maar het is wel een organisatie die zich inzet voor Palestina, en dus heeft NGO Monitor die ook in het vizier. Doel is deze organisaties monddood te maken door desinformatie over ze te verspreiden. Gerard Jonkman, directeur van The Rights Forum, zegt daarover in een reactie:
NGO Monitor doet zich al jaren voor als een onafhankelijke waakhond die misstanden binnen de ngo-sector blootlegt, maar is ook al bijna een decennium geleden ontmaskerd. Het is in werkelijkheid een organisatie die zich richt op het ondermijnen van organisaties die kritisch zijn op Israëlisch beleid. NGO Monitor bouwt zijn rapporten op uit selectieve citaten, haalt fragmenten uit hun context en presenteert suggestieve verbanden als feitelijke conclusies.
Wat in de rapporten van NGO Monitor volledig ontbreekt, en wat in het Telegraaf-artikel ook ontbreekt, is concreet, verifieerbaar bewijs dat Nederlandse middelen daadwerkelijk bij Hamas terecht zijn gekomen. Dat De Telegraaf meegaat in deze werkwijze van NGO Monitor is niet geheel verrassend. De werkwijze en de agenda van NGO Monitor zijn namelijk ook de werkwijze en agenda van De Telegraaf: desinformatie verspreiden met het doel eenieder die kritiek heeft op apartheid, genocide, etnische zuivering en andere Israëlische schendingen van internationaal recht de mond te snoeren.
Ook eerdere ministers die met NGO Monitor te maken kregen, constateerden al dat er van werkwijze niets deugt. In januari 2020 haalde toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok (VVD) een rapport van de Policy Working Group aan waarin stond ‘dat veel beschuldigingen van NGO Monitor gebaseerd zijn op selectief citeren, halve feiten en insinuaties, maar niet noodzakelijkerwijs op harde bewijzen, ook al zijn niet alle beschuldigingen irrelevant of onwaar. Deze beschuldigingen hebben bijgedragen aan een klimaat waarin mensenrechtenorganisaties onder toenemende druk zijn komen te staan.’
Ook toenmalig minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) liet geen spaan heel van de beschuldigingen van NGO Monitor, en verwees in haar beantwoording van Kamervragen naar eerdere weerleggingen van de leugens van NGO Monitor.
Kortom, sommige Tweede Kamerleden blijven proberen een bron die feitelijk al is gediskwalificeerd te rehabiliteren. Jonkman van The Rights Forum noemt dat ‘moeilijk te rijmen met de verantwoordelijkheid die het ambt van Kamerlid met zich meebrengt’. ‘Dat de vragen van Markuszower afkomstig zijn is niet zo vreemd, wel problematisch. De AIVD concludeerde eerder al dat Markuszower (wegens vermeende banden met de Israëlische geheime dienst Mossad) een risico vormt voor de integriteit van het landsbestuur.’
