Donderdag spreekt Fatou Bensouda, voormalig hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof, in Amare in Den Haag over de Israëlische intimidatie van het Hof en over de Nederlandse verantwoordelijkheid voor dat Hof.
Fatou Bensouda (65) werd in 1961 geboren in Gambia in West-Afrika. Als kind glipte ze al stiekem de rechtszaal binnen om processen te volgen. Later, als hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof (2012-2021), begon ze een onderzoek naar Israëlische oorlogsmisdaden. Ze werd doelwit van een agressieve intimidatiecampagne.
Donderdag 21 mei houdt ze de lezing Failure to protect the ICC – Dutch cowardice in the face of US and Israeli attacks voor The Rights Forum in Amare in Den Haag. Bensouda zal spreken over de groeiende druk op het internationaal recht en de verantwoordelijkheid van Nederland om het Strafhof te beschermen.
Na een jarenlange carrière als officier van justitie in haar thuisland, werkte Bensouda van 2001 tot 2004 voor het Rwandatribunaal. Haar ervaringen met slachtoffers van de genocide in Rwanda lieten een ingrijpende indruk achter, die haar in de rest van haar loopbaan motiveerde.
‘Het aantal slachtoffers, het aantal daders, de gruwelijke misdaden die waren gepleegd… Ik was niet voorbereid op wat ik te zien zou krijgen. Vanaf dat moment brandde dat vuur, het verlangen om te zorgen voor gerechtigheid, nog feller’, zei Bensouda in een interview vorig jaar.
In 2004 werd ze verkozen als plaatsvervangend aanklager van het Internationaal Strafhof. Van 2012 tot 2021 was ze hoofdaanklager van dat Hof. ‘Ik vind dat wanneer een individu of groep onrecht wordt aangedaan, dat onrecht ons allemaal wordt aangedaan’.
De oprichting van het Strafhof is voor haar ‘een van de mooiste momenten in de internationale geschiedenis’. Als hoofdklager begon ze in 2015 een zogeheten verkennend onderzoek naar Israëlische oorlogsmisdaden in de bezette Palestijnse gebieden.
Israël begon daarop een jarenlange intimidatiecampagne om het onderzoek te saboteren. Het beschouwde deze campagne als een ‘oorlog’ die tegen het Strafhof moest worden gevoerd, zei een Israëlische inlichtingenofficier later.
Deze ‘oorlog’ richtte zich op Bensouda persoonlijk. In 2024 zei ze tegen de Britse krant The Guardian dat ze als hoofdklager te maken had gekregen met ‘directe bedreigingen aan mijn adres en dat van mijn familie.’
‘Gangsterpraktijken’, noemde ze het. The Guardian onthulde in een apart onderzoek dat het toenmalig hoofd van de Israëlische geheime dienst, Mossad, degene was die Bensouda en haar familie hadden bedreigd.
Haar telefoongesprekken, e-mails en berichten werden getapt en gehackt. Ook kreeg Bensouda bij haar thuis bezoek van onbekende mannen die haar een brief met een Israëlische telefoonnummer gaven – volgens ingewijden een manier van Israël om te laten weten dat ze wisten waar ze woonde. Bovenop de Israëlische bedreigingen stelde de VS sancties tegen haar als persoon in.
Het weerhield haar er niet van het onderzoek door te zetten. ‘We zijn onze verplichtingen nagekomen’, zei Bensouda. In 2021, vlak voor haar aftreden als hoofdaanklager, promoveerde ze het verkennende onderzoek naar oorlogsmisdaden in Palestina naar een formeel strafrechtelijk onderzoek.
Dat stelde haar opvolger, Karim Khan, in staat om in 2024 arrestatiebevelen uit te vaardigen tegen de Israëlische premier Netanyahu en voormalig minister van Defensie Yoav Gallant, op beschuldiging van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in de Gazastrook.
Sindsdien is de aanval op het Strafhof door Israël en de VS alleen maar in hevigheid toegenomen. Bensouda denkt dat ‘het multilateralisme nooit zo zwaar onder vuur heeft gelegen als nu’ en stelt dat er ‘moedig leiderschap’ nodig is om het internationaal recht te laten functioneren.
Of Nederland dergelijk ‘moedig leiderschap’ toont om het Internationaal Strafhof in Den Haag te beschermen, is waar Bensouda tijdens haar lezing op in zal gaan. Kaarten zijn via deze link te verkrijgen.
