Op 16 januari 2015 stelde het Internationaal Strafhof een onderzoek in naar Israëlische en Palestijnse oorlogsmisdaden in de door Israël bezette Palestijnse gebieden. Voor Israël was dit het startsein om het onderzoek te frustreren, variërend van afluisterpraktijken tot intimidatie en bedreiging. Lange tijd met succes: het onderzoek sleepte zich jaren voort zonder zicht op een uitkomst.
De genocide in Gaza veranderde dit: in november 2024 vaardigde het Strafhof arrestatiebevelen uit voor de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de toenmalige minister van Defensie Yoav Gallant.
Zwaardere middelen
De aanval werd nu naar een hoger niveau getild. Sinds januari 2025 stelden de VS, Israëls primaire bondgenoot, drie opeenvolgende sanctiepakketten in tegen elf rechters en aanklagers van het Hof. Daarnaast stelden de VS ook sancties in tegen Francesca Albanese, de Speciale VN-Rapporteur voor de Palestijnse gebieden.
De gesanctioneerden hebben geen toegang meer tot Amerikaanse diensten en producten, waardoor ze zijn afgesloten van betalingsverkeer en internetdiensten. Uit angst voor Amerikaanse repercussies werken ook Europese banken aan de sancties mee. De Luxemburgse staatsbank Spuerkeess blokkeerde afgelopen maart zelfs twee rekeningen van het Strafhof – dus van de organisatie zélf, niet van individuele medewerkers.
Europa passief
Europese staten ondernemen vrijwel niets om medewerkers van het Hof te beschermen tegen de sancties. Dat concludeerde de Coalitie voor het Internationaal Strafhof (CICC), een internationaal netwerk van meer dan 2500 maatschappelijke organisaties, in een vorige maand uitgebracht rapport. Zo is het zogeheten ‘blocking statute’, bedoeld om de sancties te neutraliseren, niet geactiveerd. Met name Nederland, dat als gastheer van het Hof een speciale verantwoordelijkheid heeft, moet zich dat aanrekenen.
Op donderdag 21 mei vindt in Den Haag de bijeenkomst ‘Failure to protect the ICC’ plaats. Eén van de sprekers is Fatou Bensouda, voormalig hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof. Een petitie ter bescherming van het Strafhof is tot dusver ruim 18.000 keer getekend. Teken ook!
Tijdlijn van elf jaar ondermijning van het Strafhof door Israël en de VS
- Op 16 januari 2015 stelde het Internationaal Strafhof een ‘verkennend onderzoek’ in naar wat formeel de Situatie in de Staat Palestina heet. Het onderzoek, en de angst voor de consequenties, brachten Israël tot een campagne van beïnvloeding en ondermijning, die pas negen jaar later, in mei 2024, aan het licht kwam.
- Op 10 augustus 2016 werd bekend dat de in Nederland woonachtige juriste Nada Kiswanson, betrokken bij het onderzoek door het Strafhof, werd bedreigd en bespioneerd. Het Openbaar Ministerie stelde een onderzoek in dat in mei 2019 bij gebrek aan een ‘identificeerbare verdachte’ werd afgesloten. Intussen kon de Israëlische ondermijning van het Strafhof ongehinderd voortduren.
- Op 20 december 2019, bijna vijf jaar na het begin van het verkennende onderzoek en onder grote maatschappelijke druk kondigde hoofdaanklager Fatou Bensouda aan over voldoende bewijs te beschikken voor een officieel onderzoek. Eerst verzocht ze de rechters van het Hof te beoordelen of het Strafhof daarvoor de rechtsbevoegdheid heeft.
- Op 2 september 2020 stelden de VS sancties in tegen Bensouda en een collega-aanklager. Om dat mogelijk te maken, riep president Trump op 11 juni zelfs een nationale noodtoestand uit. Na zijn aantreden in januari 2021 hief president Biden de door Trump ingestelde sancties op.
- Op 5 februari 2021 oordeelden de rechters van het Strafhof dat het Hof over de rechtsbevoegdheid beschikt om Israëlische misdaden in bezet Palestina te onderzoeken en de daders aan te klagen. Daarop kondigde Bensouda op 3 maart 2021 een officieel onderzoek aan, inmiddels ruim zes jaar na het begin van het verkennende onderzoek.
- Op 24 april 2024 ging een gecoördineerde intimidatiecampagne tegen het Strafhof van start, die nog in volle hevigheid voortduurt. Die dag ontving Bensouda’s opvolger, de Brit Karim Khan, een dreigbrief van twaalf Amerikaanse senatoren. Diezelfde dag werd premier Rutte door zijn ‘vriend’ Netanyahu verzocht om Khan tot de orde te roepen. David Cameron, destijds premier van het VK, belde hoofdonderzoeker Andrew Cayley met de boodschap dat die zich ‘in een gevaarlijke positie’ bevond. Eind mei zou blijken dat Israël door spionage op de hoogte was van Khans intenties.
- Op 20 mei 2024 verzocht Khan de rechters van het Strafhof om arrestatiebevelen uit te vaardigen voor de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en minister van Defensie Yoav Gallant, alsmede voor drie kopstukken van Hamas. Ze worden alle vijf beschuldigd van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in de Gazastrook.
- Op 28 mei 2024 publiceerden The Guardian, en de Israëlische media +972 Magazine en Local Call de uitkomsten van hun onderzoek naar de Israëlische beïnvloeding en ondermijning van het Strafhof. Met terugwerkende kracht werd duidelijk waarom het zich voortslepende onderzoek naar de Situatie in de Staat Palestina na negen jaar nog niets had opgeleverd: Israël had het onderzoek op alle mogelijke manieren gedwarsboomd.
- Begin oktober 2024 diende advocatenkantoor Prakken d’Oliveira namens twintig Palestijnen een aanklacht in tegen de Israëlische ondermijning van het onderzoek. The Rights Forum steunde hun eis tot een strafrechtelijk onderzoek, en startte een petitie ter bescherming van het Strafhof en zijn onderzoek.
- Op 21 november 2024, zes maanden na Khans verzoek, vaardigden de rechters de gevraagde arrestatiebevelen uit. Dit nadat Khan op 23 augustus en 9 september bij hen op spoed had aangedrongen. De arrestatiebevelen vormden het eerste concrete resultaat na bijna tien jaar onderzoek.
- Begin januari 2025 werd duidelijk dat president Trump sancties tegen het Strafhof zou instellen. Ook het Congres bereidde een sanctiepakket voor, dat op 9 januari door het Huis van Afgevaardigden werd aangenomen. Op 12 januari wees de Volkskrant op de risico’s daarvan voor Nederlandse functionarissen en hun families. Op 14 januari stelde The Rights Forum de sancties aan de orde bij de Tweede Kamer met vragen over de Nederlandse verantwoordelijkheid om het ‘naar behoren functioneren’ van het Strafhof te garanderen.
- In maart 2025 stapte de hoofdonderzoeker van misdaden in Palestina en Israël, Andrew Cayley, op na aanhoudende bedreigingen en de druk van sancties. ‘De ergste maanden van zijn leven’, noemde hij deze periode. Cayley had de positie nog geen jaar bekleed.
- Hoofdaanklager Karim Khan legde in mei 2025 tijdelijk zijn taken neer in afwachting van de resultaten van een naar hem ingesteld onderzoek op beschuldiging van seksueel wangedrag. Zijn vertegenwoordigers zien de beschuldiging als politiek gemotiveerd, met als doel het Palestina-onderzoek te frustreren.
- In augustus 2025 legden de VS nieuwe sancties op aan twee rechters en twee aanklagers van het Strafhof, vanwege hun betrokkenheid bij zaken tegen (individuen uit) de VS en Israël. Daarbij zou een rol hebben gespeeld dat het Hof werkte aan een zaak tegen de Israëlische extremistische ministers Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich.
- De VS stelden in september 2025 sancties in tegen drie Palestijnse mensenrechtenorganisaties – Al-Haq, Al-Mezan en PCHR – vanwege hun medewerking aan het onderzoek van het Strafhof naar Israëlische oorlogsmisdaden. Vervolgens verwijderde YouTube de accounts, en daarmee al het op het platform beschikbare videomateriaal, van de organisaties.
- Strafhof-rechters Nicolas Guillou en Kimberly Post beschreven in november 2025 in de media hoe Amerikaanse sancties hun leven onmogelijk maken – zo zijn hun bankrekeningen ontoegankelijk en hun credit cards onbruikbaar – en hoe Europese instellingen meewerken aan het uitvoeren van de sancties.
- De VS stelden in december 2025 opnieuw sancties in tegen medewerkers van het Strafhof. Dit als directe vergelding voor het niet-ontvankelijk verklaren van het hoger beroep van Israël om het onderzoek naar Israëlische oorlogsmisdaden te staken. Het Hof sprak van een ‘schaamteloze aanval’ en ‘ondermijning van de internationale rechtsorde’. In totaal zijn nu elf rechters en aanklagers gesanctioneerd.
- In april 2026 zette Nederland een voorzichtig eerste stapje om het Strafhof te beschermen – een plicht die het land heeft als gastheer van het Hof. De Tweede Kamer nam een motie aan om in Europees verband te pleiten voor het activeren van het zogeheten ‘blocking statute’ dat medewerkers van het Strafhof tegen sancties beschermt. Dat heeft nog geen resultaat gehad. Tot dusver stuurde alleen Spanje de Europese Commissie een brief met het verzoek tot activering van het statuut. Nederland heeft die stap ondanks de Kamermotie niet gezet.
Lees verder
Lees minder
