Het Concertgebouw heeft stilzwijgend richtlijnen gepubliceerd die musici en orkesten die schuldig zijn aan oorlogsmisdaden en genocide, van haar podia weren. Activisten in de culturele sector hopen op een sneeuwbaleffect én op een bredere boycot van Israël.
Het Amsterdamse Concertgebouw heeft stilzwijgend richtlijnen gepubliceerd die artiesten, musici en orkesten die zich schuldig maken aan oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide, uitsluiten van haar podia. De richtlijnen lijken een reactie op het verzet tegen een optreden van de cantor van het Israëlische leger in december vorig jaar. Het Concertgebouw is om een reactie gevraagd, maar had nog geen tijd op specifieke vragen te reageren.
De groep theatermakers en anderen in de culturele sector die zich al jaren inzet voor een culturele boycot van Israël, reageert positief op de richtlijnen, maar blijft sceptisch. Nan van Houte, één van de initiatiefnemers: ‘Het Concertgebouw heeft een stap gezet en dat is goed. Maar ik ben benieuwd hoe de richtlijnen in de praktijk worden gehanteerd. Als ze Israëlische orkesten die door de Israëlische overheid worden gesubsidieerd, blijven programmeren, stelt het niet zo veel voor. Dan zijn de richtlijnen allicht alleen bedoeld om te voorkomen dat ze weer in een situatie komen als in december.’
Ze verwijst daarbij naar de wekenlange ophef over het jaarlijkse concert van de Stichting Chanukah Concert, waarbij Shai Abramson, een cantor van het Israëlische leger, zou optreden. De komst van Abramson bracht het Concertgebouw in een lastige positie. Het Concertgebouw riep de Stichting op een andere voorzanger te kiezen, wat de Stichting weigerde. Het concert werd afgeblazen, maar ging uiteindelijk na weken soebatten in enigszins gewijzigde vorm toch door op 14 december.
De boycotbeweging organiseerde op 21 avonden tussen 14 november en de datum van het concert, 14 december, een actie bij het Concertgebouw om te protesteren tegen het optreden. Ze deelden flyers uit aan concertgangers en gingen met hen in gesprek over het boycotten van Israëlische instellingen en musici die medeplichtig zijn aan oorlogsmisdaden en genocide.
De activisten strijden voor een boycot van álle Israëlische culturele instellingen (behalve die die zich expliciet uitspreken tegen de apartheid, bezetting en genocide in Palestina) en van alle artiesten die zich persoonlijk schuldig hebben gemaakt aan oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide. De richtlijnen van het concertgebouw gaan niet zo ver. Ze stellen dat concerten alleen géén doorgang vinden in drie situaties, waaronder bij:
… artiesten/musici/orkesten die direct of indirect betrokkenheid hebben bij of oproepen tot discriminatie, geweld of ernstige schendingen van internationaal en humanitair recht (waaronder oorlogsmisdaden, misdrijven tegen de menselijkheid en genocide).
De drijvende krachten achter de campagne voor een culturele boycot van Israël, zien in de richtlijnen een bewijs dat druk op culturele instellingen om hun verantwoordelijkheid te nemen toeneemt, en dat die druk werkt. Sruti Bala, theaterwetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam: ‘Wat we wel merken, is dat het moeilijk is de grootste culturele instellingen, waaronder het Concertgebouw, aan boord te krijgen van een bredere boycot, zoals wij voorstellen. Er zijn nu bijna 750 ondertekenaars, en dat aantal groeit nog maar langzaam. Terwijl we slechts vragen om respect voor het internationaal recht. Dat is toch niet te veel gevraagd?’
De groep activisten is zich aan het beraden op nieuwe initiatieven om deze laatste groep te bewegen hun verklaring te laten ondertekenen. Hieronder vallen, behalve het Concertgebouw, bijvoorbeeld ook het Rijksmuseum en grote musea in andere steden, zoals het Groninger Museum, de Lakenhal in Leiden, het Mauritshuis in Den Haag en het Van Abbemuseum in Eindhoven. Daarbij kunnen de richtlijnen van het Concertgebouw helpen en zelfs tot voorbeeld dienen, zegt Bala: ‘Het is echt van belang dat een instelling voor klassieke muziek deze stap neemt. Klassieke muziek heeft over het algemeen een conservatiever publiek en conservatievere sponsors. Deze stap is een indicatie dat er een breder maatschappelijk draagvlak is voor een duidelijk standpunt over mensenrechtenschendingen bij culturele instellingen. Zo’n voorbeeld veroorzaakt hopelijk een sneeuwbaleffect.’
Dit artikel is geschreven door Fréderike Geerdink. Het stuk wordt aangevuld met een reactie van het Concertgebouw zodra die er is.
