Terwijl Israël de Gazastrook volledig verwoestte, steeg de Israëlische effectenbeurs naar recordhoogte. Een nieuw rapport van onderzoeksinstituut SOMO laat zien dat deze gegevens niet los van elkaar staan, en welke rol Nederland daarin speelt.
De rol van de economie bij politiek geweld wordt vaak over het hoofd gezien, aldus de Canadese onderzoeker Naomi Klein in haar boek The Shock Doctrine (2007). Zo zag ze dat de Israëlische techsector baat had bij een permanente staat van vijandigheid. De voortdurende onderdrukking van Palestijnen en de oorlogen boden kansen om nieuwe technologieën te testen, zoals drones, en om surveillancesystemen te ontwikkelen.
De genocide in de Gazastrook heeft aangetoond dat Klein op het juiste spoor zat. Bedrijven verdienden miljarden aan de verwoesting van de Gazastrook, liet VN-rapporteur Francesca Albanese zien in een rapport vorig jaar. ‘Genocide, zo blijkt, is winstgevend’, zei Albanese toen. De Israëlische effectenbeurs steeg in 2025 naar ongekende hoogte en verbrak daarmee het vorige recordjaar: 2024.
Dit was niet mogelijk geweest zonder Nederland, staat in een nieuwe rapport van Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO) dat vandaag is uitgebracht.
Daarmee verzaakt Nederland zijn verplichtingen onder het internationaal recht, stelt SOMO, zoals het Genocideverdrag (plicht om actie te ondernemen om genocide te voorkomen of stoppen) en de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof uit 2024 (plicht om niet bij te dragen aan de instandhouding van de bezetting van Palestina).
‘Terwijl de Gazastrook in puin ligt, meldde de beurs van Tel Aviv een recordhoogte aan dividenduitkeringen door Israëlische beursgenoteerde bedrijven’, opent het rapport, met de titel The Netherlands-Israel Invesment Files. ‘Het is niet mogelijk naar het financiële succes van Israëls grootste bedrijven te kijken, zonder de rol van Nederland daarin te erkennen.’
De cijfers spreken voor zich. Nederland was in 2024 – het laatste jaar waarvan de data bekend zijn – na de VS de grootste investeerder in Israël: er stroomde 27,3 miljard euro van Nederlandse bedrijven naar Israël.
In een SOMO-rapport vorig jaar kwam Nederland nog naar voren als de grootste investeerder in Israël, met bijna 50 miljard in 2023. Dat het bedrag nu veel lager is, komt omdat De Nederlandse Bank (DNB) de cijfers heeft aangepast. In reactie op vragen van SOMO verklaarde DNB dat een ‘verbeterde methodologie’ had geleid tot een betere ‘inschatting van investeringen’.
Nederland is de grootste bestemming van Israëlisch kapitaal ter wereld. In 2024 kwam 44,9 miljard euro aan investeringen uit Israël naar Nederland, meer dan drie keer zoveel als nummer twee, de VS. Dit is geen toeval, schrijft SOMO. ‘Het is het resultaat van Nederlands beleid om buitenlands geld aan te trekken.’
SOMO laat in zijn rapport zien op welke manieren Israëlische bedrijven hun geld naar Nederland sluizen, en heeft een aantal casestudies uitgewerkt.
In de eerste sectie laat SOMO zien dat het merendeel van de Israëlische investeringen afkomstig is van bedrijven die Nederland gebruiken als basis voor internationale investeringen van en naar Israël. Nederland is hiervoor geschikt, omdat het zoals SOMO schrijft een ‘belastingparadijs’ voor bedrijven is. Meer dan de helft van alle Israëlische investeringen in het buitenland loopt via Nederland.
Nederland doet zijn best om Israëlische kapitaal binnen te halen. Het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) heeft sinds 2012 een kantoor op de Nederlandse ambassade in Tel Aviv en is ‘zeer actief’ in het promoten van investeringsrelaties, aldus SOMO. Dat Israël genocide pleegt in de Gazastrook doet daar niets aan af.
Zo organiseerde NFIA in april 2025 namens de Nederlandse overheid een netwerkborrel in Tel Aviv om ‘investeerders en entrepreneurs’ samen te brengen. SOMO wijst erop dat het Internationaal Gerechtshof ruim een jaar daarvoor al een ‘plausibel risico’ op genocide had geconstateerd in de Gazastrook en het Strafhof een half jaar eerder arrestatiebevelen voor Israëlische leiders had uitgevaardigd.
De Rijksdienst voor Ondernemers (RVO) omschreef Israël in mei 2025 nog als ‘startup-natie’ die ‘sterk is in cybersecurity’ en kansen biedt om ‘nieuwe technologieën toe te passen’. Dit ondanks het feit dat VN-rapporteur Albanese een jaar daarvoor had gewezen op de rol die Israëlische techbedrijven spelen bij oorlogsmisdaden. De webpagina met bovengenoemde tekst van de RVO is later offline gehaald.
SOMO stelt:
‘Als het om Israëlische investeringen gaat, is Nederland geen passieve ontvanger, maar een actieve aanbieder. Nederlandse overheidsmiddelen worden ingezet om Israëlische bedrijven te lokken. Ze worden ook gebruikt om investeringen van Nederlandse entiteiten in Israël te stimuleren.’
De tweede sectie zoomt in op de Israëlische wapenfabrikanten Elbit Systems en Rafael. Ook deze bedrijven gebruiken Nederland als basis voor verdere buitenlandse investeringen en acquisities. Elbit levert naar schatting 85 procent van de drones van het Israëlische leger, en surveillancesystemen om Palestijnen in bezet gebied te monitoren. Het zet wapens die op de Palestijnen zijn uitgeprobeerd in de markt als ‘in de strijd getest’. Het is het meest directe voorbeeld van hoe de genocide een businessmodel is.
Rafael is een Israëlisch staatsbedrijf dat onder het ministerie van Financiën van Bezalel Smotrich valt. Het is een van de grootste wapenexporteurs ter wereld en de belangrijkste leverancier van het Israëlische leger. Zowel Elbit als Rafael gebruiken Nederlandse dochterbedrijven voor hun export. Een aanzienlijk deel van de winst van beide bedrijven komt uit die Nederlandse dochterbedrijven.
Smotrich is door Nederland persona non grata verklaard, vanwege zijn herhaaldelijke oproepen tot (extreem) geweld tegen Palestijnen. Het bedrijf dat de wapens levert voor dit geweld en onder zijn auspiciën valt, blijft welkom in Nederland, merkt SOMO op. Rafael draaide recordwinsten in 2025.
Ook Israëlische technologiebedrijven gebruiken Nederland als basis voor internationale handel, waaronder Check Point Software en het Amerikaanse Palo Alto Networks. Deze bedrijven zijn opgericht door voormalige Israëlische militairen van de cybersecurity Unit 8200.
Amnesty International heeft vorig jaar staten opgeroepen surveillancesoftware, AI en cloud-infrastructuur niet meer te exporteren naar Israël, vanwege het gebruik van deze technologieën bij ‘genocide, apartheid en bezetting’. Zo gebruikt Israël AI-programma’s om zelfstandig en versneld doelwitten te selecteren voor bombardementen op en liquidaties van Palestijnen.
In 2025 heeft de Israëlische overheid het in Nederland geregistreerde bedrijf Nebius uitgekozen om de infrastructuur voor een AI-supercomputer voor Israël te bouwen, staat in het SOMO-rapport. Het Israëlische AI-programma waarvoor die supercomputer wordt gebouwd, noemt ook toepassingen in defensie.
Twee van Israëls grootste bedrijven hebben hun Europese hoofdkantoor in Nederland gevestigd, schrijft SOMO. Het gaat om chemisch bedrijf ICL en Teva Pharmaceuticals.
ICL vestigde zich in Nederland, nadat het met succes had gelobbyd voor een gunstig belastingtarief. Toenmalig premier Mark Rutte bemoeide zich er persoonlijk mee. De Israëlische staat is een belangrijke aandeelhouder van ICL.
Teva heeft banden met het Israëlische leger en profiteert direct van de Israëlische bezetting, wat vorig jaar voor diverse Deense pensioenfondsen reden was Teva uit te sluiten van investeringen.
In de laatste sectie gaat SOMO in op de verantwoordelijkheden van Nederland onder het internationaal recht. De innige Nederlandse investeringsrelaties met Israël en de weigering stevige economische sancties in te stellen, ‘zijn niet louter een economische of politieke aangelegenheid’, stelt SOMO. Ze hebben ‘juridische implicaties’.
SOMO wijst op de plicht om ‘alle redelijkerwijs beschikbare middelen in te zetten’ om genocide te voorkomen. Deze plicht gaat in op het moment dat een staat kennis krijgt dat er een ‘ernstige dreiging’ van genocide is. Een dergelijke dreiging werd vastgesteld door het Internationaal Gerechtshof in januari 2024 en bevestigd door een Nederlandse rechtbank in november 2025.
Wat een land moet doen om genocide te voorkomen, hangt af van de invloed van dat land. Het rapport van SOMO laat zien dat Nederland ‘de macht heeft om effectieve maatregelen op te leggen, gericht op de Israëlische economie en de grootste en machtigste Israëlische bedrijven.’
‘Nederland kan actie ondernemen, het hoeft niet op de EU te wachten’, concludeert SOMO bovendien. Dat geldt ook voor het invulling geven aan de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof in juli 2024, die de Israëlische bezetting in al haar facetten illegaal verklaarde.
Het Hof droeg staten twee jaar geleden op geen economische relaties met Israël aan te gaan die ‘de illegale aanwezigheid in de Palestijnse bezette gebieden zouden kunnen bestendigen’, en stappen te nemen om investeringsrelaties te stoppen die kunnen bijdragen aan het in standhouden van de bezetting.
‘Nederland heeft het Internationaal Gerechtshof duidelijk genegeerd’, concludeert SOMO. Effectieve maatregelen die Nederland kan nemen, zijn bijvoorbeeld het schorsen van het bilaterale belastingverdrag met Israël; het stoppen van het geven van diplomatieke steun aan investeerders in en uit Israël; het sluiten van het kantoor van NFIA in Tel Aviv en het terugdraaien van de belastingvoordelen voor Israëlische bedrijven die in Nederland opereren.
Economische druk op Israël uitoefenen, is geen politieke keuze, stelt SOMO. ‘Het is het uitvoeren van wettelijke verplichtingen die, indien niet nageleefd, een juridische prijs met zich meebrengen die Nederland in de toekomst hoogstwaarschijnlijk zal moeten betalen.’
