Er zitten nog altijd negentig Palestijnse artsen in Israëlische gevangenissen die sinds het begin van de genocide zijn ontvoerd. Zeker tachtig van hen komen uit de Gazastrook. Tegen geen van hen is een aanklacht ingediend. Mensenrechtenorganisaties zien de langdurige opsluiting van de artsen als onderdeel van ‘medicide’: het vernietigen van gezondheidszorg als genocidale strategie.
Sommige van hen zitten al meer dan twee jaar onder erbarmelijke omstandigheden vast; ze worden gemarteld, krijgen nauwelijks genoeg eten en hebben geen toegang tot medische zorg. De Israëlische gevangenissen zitten bovendien overvol. Na Palestijnse mensenrechtenrechtenorganisaties kwam ook de Israëlische Algemene Rekenkamer afgelopen juni tot die conclusie. Er verbleven op dat moment 23.400 gevangenen in Israëlische faciliteiten, terwijl die capaciteit hebben voor 14.500 personen. Dat is 61 procent te veel.
De artsen zijn vastgezet onder de Israëlische ‘Wet inzake Onwettige Strijders’. De wet stamt uit 2002 en wordt sindsdien door mensenrechtenorganisaties bekritiseerd, omdat Israël hem gebruikt om – tegen internationale recht in – personen langdurig en zonder proces op te sluiten. De wet werd opgesteld om Libanese staatsburgers te ontvoeren die Israël wilde inzetten bij onderhandelingen met Hezbollah. Vanaf 2005 gebruikt Israël de wet ook om in de Gazastrook mensen te ontvoeren, na oktober 2023 paste het Israëlische parlement de wet aan, waardoor de reikwijdte van de wet werd uitgebreid.
‘Laat 14 artsen onmiddellijk vrij’
Eind april diende Physicians for Human Rights Israel (PHRI) een verzoek in tot onmiddellijke vrijlating van 14 van de 80 artsen uit de Gazastrook die in Israël gevangen worden gehouden. Onder hen ook Hussam Abu Safiya, die volgens zijn advocaat in levensgevaar verkeert in de ondergrondse vleugel van de Ayalongevangenis in de Israëlische stad Ramla. De kinderarts en hoofd van het Kamal Adwanziekenhuis in het noorden van de Gazastrook is volgens zijn advocaat in gevangenschap veertig kilo afgevallen en heeft vier ribben gebroken.
Tijdens een laatste bezoek van zijn advocaat vorige week was Abu Safiya dermate mishandeld dat hij nauwelijks herkenbaar was. PHRI heeft de Israëlische staat verzocht om Abu Safiya tenminste toegang te verlenen tot adequate medische zorg en bescherming tegen mishandeling.
De tachtig door Israël gevangengezette artsen uit de Gazastrook zijn onderdeel van ‘medicide’ stelt PHRI, in de aflevering ‘Gaza needs its Doctors’ van podcast Diagnosing the Barriers: The Right to Health in Israel and the Occupied Palestinian Territories. Sinds oktober 2023 heeft Israël zo’n 450 zorgmedewerkers opgepakt.
Getuigenissen met impact
In de podcast zegt de Palestijnse Maha Loulou dat Israël de Palestijnse artsen niet wil vrijlaten, omdat het bang is voor hun getuigenissen. ‘Artsen hebben een internationaal netwerk, ze hebben in het buitenland gestudeerd. Hun getuigenissen hebben veel impact.’
In juli 2024 werd dokter Mohammed Abu Salmiya, de directeur van het Shifa-ziekenhuis in Gaza-stad na ruim zeven maanden gevangenschap vrijgelaten na een gevangenenruil. Abu Salmiya getuigde vervolgens van ernstige mishandeling en marteling tijdens zijn detentie. Hij sprak over dagelijkse mishandelingen, waaronder slaan met stokken, aanvallen met honden, vernedering en psychologische mishandeling.
Zeker drie Palestijnse artsen zijn sinds oktober 2023 in gevangenschap omgekomen of gedood. Ook ten minste zes andere gezondheidswerkers zijn in Israëlische detentie omgekomen of gedood, meldt Healthcare Workers Watch.
PR-ramp voor Israël
Sinds oktober 2023 heeft het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC) Palestijnen in Israëlische detentie niet meer mogen bezoeken. Dit ondanks het feit dat dat recht wordt gegarandeerd door de Geneefse Conventies. Pas begin vorige maand oordeelde het Israëlische Hooggerechtshof dat het verbod op ICRC-bezoeken onrechtmatig was en dat bezoeken weer moeten worden toegestaan. Het Knessetlid Galit Distel-Atbaryan was daar tegen en zei dat de ICRC-bezoeken een ‘PR-ramp’ voor Israël zouden worden.
Een jaar geleden verklaarden ook diverse speciale VN-rapporteurs dat de vernietiging van de gezondheidszorg in de Gazastrook onderdeel is van een genocidale strategie. Ze stelden dat de Israëlische aanvallen op ziekenhuizen, medisch personeel en gezondheidsvoorzieningen moeten worden gezien als onderdeel van het creëren van levensomstandigheden die gericht zijn op de vernietiging van Palestijnen in de Gazastrook.
Oorlogsmisdaden
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zijn sinds oktober 2023 vrijwel alle ziekenhuizen in de Gazastrook beschadigd of buiten gebruik geraakt door Israëlische bombardementen en militaire operaties. Israël heeft in de Gazastrook ten minste 1581 zorgmedewerkers gedood, aldus de VN. Human Rights Watch concludeerde dat Israëlische militairen tijdens operaties rond ziekenhuizen handelingen hebben verricht die volgens de organisatie oorlogsmisdaden zijn.
Israël heeft bovendien de toegang van medische hulp, medische goederen en internationale zorgverleners tot de Gazastrook beperkt met grenscontroles, vergunningen en veiligheidsprocedures. Volgens organisaties als WHO, de VN en MSF hebben deze beperkingen geleid tot vertragingen en grote tekorten in de gezondheidszorg. Ondanks het zogenoemde staakt-het-vuren van vorig jaar oktober stelt de WHO dat Israël de invoer van medicijnen, medische apparatuur en humanitaire hulp nog altijd grotendeels beperkt.
Nederland ‘maakt zich zorgen’
In reactie op vragen van The Rights Forum zegt een woordvoerder van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken dat Nederland ‘zich al geruime tijd zorgen maakt over de situatie rondom de detentie van Palestijnen in Israëlische detentiefaciliteiten’. Deze zorgen worden in bilaterale contacten overgebracht en spreekt Israël ‘consequent’ aan op naleving van het VN-verdrag tegen foltering, aldus de woordvoerder.
Toch blijkt het onderwerp niet hoog op de agenda te staan in de contacten met Israël. Vorige week telefoneerden de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen met zijn Israëlische collega Gideon Sa’ar. Palestijnen in Israëlische gevangenschap, de situatie van Hussam Abu Safiya en andere artsen in gevangenschap, en marteling in de gevangenis noemde Berendsen niet in het rijtje onderwerpen dat hij heeft besproken.
Dat zorgen ook kunnen worden omgezet in daden heeft Nederland zelf een aantal jaar geleden laten zien, toen het Syrië aanklaagde bij het Internationaal Strafhof in Den Haag op beschuldiging van schending van het Antifolterverdrag.
Artsen genieten speciale bescherming conform de Geneefse Conventies. Artikel 24 stelt dat medisch personeel onder alle omstandigheden moet worden gerespecteerd en beschermd. Protocol I en II: zorgmedewerkers mogen niet worden gestraft of lastiggevallen, omdat ze medische zorg verlenen. En dan is er nog VN-Veiligheidsraadresolutie 2286 die ‘veroordeelt ten zeerste daden van geweld tegen medisch personeel en bevestigt dat zij beschermd moeten worden en hun werk moeten kunnen uitvoeren’. Die resolutie werd aangenomen vanwege de toenemende aanvallen op ziekenhuizen, medisch personeel en humanitaire hulpverleners in gewapende conflicten in onder andere Syrië, Afghanistan en Jemen.
Dit zijn de 14 artsen:
Dr. Musab Samaan – algemeen arts, Al-Aqsaziekenhuis.
Dr. Omar Amar – gynaecoloog/verloskundige.
Dr. Ahmad Musa – chirurg, Nasserziekenhuis.
Dr. Nahad Abu Taima – hoofd chirurgie, Nasserziekenhuis.
Dr. Medhat Abu Tabag’a – hoofd chirurgie, Indonesisch ziekenhuis.
Dr. Hussam Abu Safiya – directeur van Kamal Adwanziekenhuis.
Dr. Murad Alkuka – orthopedisch specialist, Al-Shifaziekenhuis.
Dr. Mahmud Hallak – intensivist, Nasserziekenhuis.
Dr. Hamza Abu Sabha – orthopedisch arts, Nasserziekenhuis.
Dr. Ahmad Shahada – cardioloog, Nasserziekenhuis.
Dr. Hassan Almukayed – vaatchirurg, Kamal Adwanziekenhuis.
Dr. Raed Mahdi – kinderarts, Al-Dorraziekenhuis.
Dr. Akram Abu Odeh – hoofd orthopedie, Indonesian Hospital.
Dr. Muhammad Ubaid – chirurg, werkzaam in Kamal Adwanziekenhuis en Al-Awdaziekenhuis.
