Het straffeloos terzijde schuiven van het internationaal recht in Gaza maakte de weg vrij voor Trumps acties tegen Venezuela en Groenland, zo betogen deskundigen. ‘Om de wereld te behoeden voor een dystopie, moeten eerst de daders van de Gaza-genocide ter verantwoording worden geroepen.’
‘Duitse president zegt dat VS de wereldorde aan het slopen is.’ Dat kopte persbureau Reuters eerder deze maand. De Duitse president Frank-Walter Steinmeier reageerde hiermee op de ontvoering van de president van Venezuela, Nicolas Maduro, door de VS op 3 januari. Een daad die volgens deskundigen duidelijk in strijd is met internationaal recht.
‘Het gaat erom te voorkomen dat de wereld verandert in een rovershol’, zei Steinmeier, ‘waar de meest gewetenloze figuren nemen wat ze willen, waar regio’s of hele landen worden behandeld als eigendom van een paar grootmachten’.
Het zijn woorden van een bedachtzaam staatsman die het belang inziet van de internationale rechtsorde, met regels en afspraken om internationale betrekkingen geordend en zonder wapengekletter te laten verlopen, binnen de kaders van internationaal recht.
Maar Steinmeier liet wat informatie weg bij zijn beschuldiging. Commentatoren stipten aan dat de wereldorde niet pas werd gesloopt door de Amerikaanse aanval op Venezuela. ‘Ja de VS is de wereldorde aan het slopen’, schreef Agnes Callamard, secretaris-generaal van Amnesty International in reactie op X. ‘Net als Israël gedurende de laatste twee jaar. Met Duitse steun.’
Met andere woorden, door Israël met wapens en meer te steunen bij het plegen genocide in Gaza, is Duitsland zelf net zo goed schuldig aan het kapotmaken van de wereldorde. Over Nederland kan hetzelfde worden gezegd.
De Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV) concludeerde in een rapport vorig jaar dat Nederland de plicht heeft maatregelen te nemen om genocide in Gaza te voorkomen. Deze plicht geldt sinds de eerste uitspraak van het Internationaal Gerechtshof in januari 2024 in de genocide-zaak tegen Israël, en is door Nederland verzaakt, stelde de CAVV.
‘Duitse en andere Europese leiders kunnen niet nu pas ontdekken dat de rechtsorde op instorten staat terwijl ze de afgelopen twee jaar zelf hebben toegezien op haar ondergang,’ schreef Callamard dan ook.
Tal van analisten leggen een link tussen Gaza en Venezuela, en met het openlijke dreigement van de Amerikaanse president Donald Trump Groenland te veroveren.
Het kernargument: als internationale regels worden overtreden, als schendingen van het internationaal recht geen consequenties hebben, dan geldt het recht van de sterkste. Dan kunnen staten naar believen geweld gebruiken, en is uiteindelijk niemand meer veilig. En: Israëls genocide heeft het straffeloos schenden van het internationaal recht genormaliseerd.
‘[De ontvoering van Maduro] is het gevolg van een internationaal systeem dat de afgelopen twee of meer jaar is uitgehold en verzwakt om een live-uitgezonden genocide in Gaza mogelijk te maken’, zegt mensenrechtenadvocaat en hoogleraar Noura Erakat in gesprek met de nieuwszender Al Jazeera.
Mouin Rabbani, politiek analist en lid van de Raad van Advies van The Rights Forum, ziet de genocide in Gaza als ‘een cruciaal keerpunt in het vervangen van het internationaal recht door de wet van de jungle’.
In een interview met Middle East Monitor wijst Rabbani erop dat westerse leiders na de Russische inval in Oekraïne hun mond vol hadden over internationaal recht en normen en waarden, maar toen de genocide in Gaza uitbrak ‘plotseling niets verkeerds zagen in de slachting van tienduizenden kinderen’.
‘De Gaza-genocide heeft er echt aan bijgedragen dat de regering-Trump zo’n onbeheersbare koers kon gaan varen, in Venezuela en [de annexatie] waar ze het nu over hebben richting Groenland’, aldus Rabbani. ‘De genocide speelde een cruciale rol in het normaliseren van het gedrag dat we nu zien.’
Analisten – en politici uit het mondiale zuiden – waarschuwen al langer dat Israël ongestraft zijn gang laten gaan vergaande consequenties zou hebben voor de wereldorde. Advocaat Erakat deed dat, de Colombiaanse president Gustavo Petro deed dat.
‘Voor de miljarden mensen in het mondiale zuiden die afhankelijk zijn van internationaal recht voor bescherming, kunnen de belangen niet groter zijn’, schreef Petro in een opiniestuk voor The Guardian in juli 2025. De aanval op Venezuela bewijst zijn gelijk, en zijn vooruitziende blik.
In oktober 2024 waarschuwde een groep VN-experts al dat de internationale rechtsorde aan het instorten was door het onbestraft laten van de wreedheden in Gaza. ‘De wereld staat voor de meest ingrijpende crisis sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog’, schreven ze.
Naledi Pandor, voormalig minister van internationale samenwerking van Zuid-Afrika, voorzag de gevaren ook, en was daarom voortrekker van de genocide-zaak tegen Israël bij het Internationaal Gerechtshof. ‘Wil het internationaal recht geloofwaardig zijn, moet het uniform worden toegepast, en niet selectief’, zei Pandor in een sessie van de VN-Veiligheidsraad over Gaza op 24 oktober 2023.
Ze verwees naar de genocide in Rwanda in 1994 als voorbeeld voor wat er zou staan te gebeuren in Gaza als de wereld niet zou ingrijpen. Ook zij heeft gelijk gekregen.
Noura Erakat en Naledi Pandor zijn de twee sprekers bij de jaarlijkse Dries van Agt-lezing van The Rights Forum, op 2 februari in Den Haag. Ze zullen spreken over de rol van het internationaal recht in het bewerkstelligen van gerechtigheid en vrijheid voor Palestijnen. Tickets zijn via deze link te bestellen.
Na dergelijke vroegtijdige waarschuwingen komen de bezorgde woorden Europese leiders nu over Trump en internationaal recht hopeloos ongeloofwaardig over. De Brits-Tunesische schrijver Soumaya Ghannoushi legt de vinger op de zere plek. ‘De wereld overtuigde zichzelf dat de ineenstorting van het recht beperkt kon blijven; dat Gaza als een uitzondering zonder gevolgen kon worden behandeld. Dat kon niet’, schrijft ze in een recent opiniestuk voor Middle East Eye. ‘De regels werden terzijde geschoven toen Palestijnen eronder werden verpletterd; ze werden weer heilig toen Groenland, of Europa zelf, kwetsbaar bleek.’
In de woorden van Callamard: ‘De medeplichtigheid, de stilzwijgende toestemming, het laten gebeuren, het zwijgen; deze zaken hebben een prijs. Een hoge prijs. En wij gaan die allemaal moeten betalen’.
Met de vaststelling dat internationale regels niet bij het grofvuil kunnen worden gezet in Gaza en weer van stal worden gehaald bij Groenland, rijst de vraag: wat nu? Erakat is hier duidelijk over:
‘Als de internationale gemeenschap niet in staat is om de VS te isoleren, om duidelijk te maken dat [de aanval op Venezuela] een onacceptabele daad van agressie is, dan zullen de volgende stappen alleen maar nog dystopischer zijn.’
De VS heeft zich gedurende de genocide inderdaad ontpopt als fel tegenstander van het internationaal recht. Het land nam maatregelen tegen Zuid-Afrika, en tegen Naledi Pandor persoonlijk, als vergelding voor de genocide-zaak. Het heeft ook vergaande sancties ingesteld tegen acht rechters en drie aanklagers van het Internationaal Strafhof, vanwege het arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.
In die zich ontluikende dystopie, betoogt Erakat, kan niemand zich meer veilig wanen, ook de bevolkingen van westerse landen niet. ‘Genocide is suïcide’, zegt ze in het interview met Al Jazeera. Leiders hebben laten zien dat mensenlevens hun niets waard zijn. ‘Niemand kan zich beschermd wanen’.
Maar ze benadrukt dat het niet die kant op hoeft te gaan. ‘De internationale gemeenschap heeft nog altijd de kans om degenen die de genocide hebben gepleegd en aangewakkerd, en degenen die propaganda voor de genocide hebben gemaakt, ter verantwoording te roepen.’
Het berechten van de daders is niet alleen een absolute voorwaarde voor gerechtigheid voor Palestijnen, maar ook, zo zegt Erakat, ‘om de rest van de wereld te beschermen’.
