Baanbrekend 19 november 2026

Gerechtshof stelt genocide op de Rohingya vast: ‘Dit is slecht nieuws voor Israël’

Myanmar heeft genocide gepleegd op de Rohingya, oordeelde het International Gerechtshof vanmorgen. De zaak is van groot belang voor de Rohingya, maar ook voor de zaak die Zuid-Afrika bij het Hof aanspande tegen Israël op beschuldiging van genocide. ‘In beginsel is dit heel slecht nieuws voor Israël.’

De Gambiaanse minister van Justitie, Mr. Dawda A. Jallow, staat de pers te woord nadat het Internationaal Gerechtshof in Den Haag Gambia in het gelijk heeft gesteld: Myanmar pleegde genocide op de Rohingya. © Jeroen Jumelet / ANP

Het Internationaal Gerechtshof heeft vanochtend geoordeeld dat Myanmar genocide heeft gepleegd op de Rohingya, een islamitische minderheid in het overwegend boeddhistische land. Het is de eerste keer dat een staat door het Hof wordt veroordeeld voor genocide. De zaak was aangespannen door Gambia.

De intentie om de bevolkingsgroep te vernietigen werd vastgesteld door de context waarin het geweld, dat in 2017 tot een uitbarsting kwam, plaatsvond. ‘Hoewel het gevaarlijk is te speculeren, is deze uitspraak in beginsel heel slecht nieuws voor Israël’, zegt emeritus hoogleraar Marcel Brus. ‘Dat zit vooral in de vele factoren die werden meegewogen om de intentie van vernietiging van de bevolkingsgroep aan te tonen.’

De uitspraak is in de eerste plaats van groot belang voor de Rohingya. Zij zijn massaal op de vlucht geslagen nadat het Myanmarese leger in 2017 hun provincie Rakhine binnentrok en dorpen plat brandde, duizenden mannen vermoordde, vrouwen massaal verkrachtte en kinderen op gruwelijke wijze om het leven bracht.

Een kleine groep Rohingya bleef in Myanmar achter en gaat gebukt onder discriminerende wetten en erbarmelijke levensomstandigheden. De honderdduizenden Rohingya die naar buurland Bangladesh vluchtten, leven in mensonterende en uitzichtloze omstandigheden in vluchtelingenkampen.

Baanbrekend

Volgens Brus, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen en lid van de Raad van Toezicht van The Rights Forum, is de uitspraak baanbrekend. ‘Het is de eerste keer dat een staat voor genocide wordt veroordeeld’, zegt hij, ‘maar het baanbrekende zit ook in het bewijs voor de intentie van Myanmar om de Rohingya uit te roeien.’

Die intentie om een bevolkingsgroep te vernietigen is hét criterium dat genocide onderscheidt van oorlogsmisdaden. Als de intentie niet kan worden aangetoond, kan niet van genocide gesproken worden. Welke daden of uitspraken gelden als bewijs voor die intentie, is in het Genocideverdrag echter niet vastgelegd, en is dus aan de rechters van het Internationaal Gerechtshof.

Brus: ‘In eerdere zaken, bijvoorbeeld die over de genocide in Srebrenica, was het Hof daar nog heel streng in. Te streng, vonden veel juristen. Waar reikhalzend naar uitgekeken werd, was of die standaard dit keer anders zou zijn.’

Zowel in de Srebrenica-zaak als in de Myanmar-zaak, is er geen direct bewijs, met andere woorden: de daders hebben niet met zoveel woorden gezegd dat ze de intentie hadden om een bevolkingsgroep uit te roeien. De intentie kan wel uit de daden blijken. Bij de Srebrenica-uitspraak, in 2007, hanteerden de rechters de maatstaf dat bepaald geweld alléén kon worden uitgelegd als een intentie om de bevolkingsgroep te vernietigen, en niet bijvoorbeeld om de groep ‘slechts’ te verjagen.

Brus: ‘De lat om de intentie aan te tonen, lag daarmee nogal hoog. Maar die uitspraak is bijna twintig jaar geleden, en ondertussen zijn opvattingen in het recht veranderd. De vraag was of het Hof dat voortschrijdende inzicht mee zou nemen in het vonnis.’

Historische context

Dat heeft het Hof gedaan, concludeert Brus, die de hele uitspraak via de livestream heeft gevolgd. ‘De hele context van het geweld tegen de Rohingya is meegenomen in het oordeel, ook de historische context van discriminerende wetten en van de manier waarop de Myanmarese bevolking met haatdragende taal is opgezet tegen de Rohingya. De seksuele misdrijven tegen Rohingya vrouwen zijn ook als bewijs meegenomen en ook dat is baanbrekend.’

Het Hof maakte daarnaast duidelijk dat genocidale intentie naast andere doelstellingen kan bestaan. Een staat kan een gewapende opstand willen neerslaan, en daarnaast een genocidale intentie hebben. Verschillende intenties sluiten elkaar niet noodzakelijkwijs uit.

Belangrijk aspect is ook dat het hier gaat om een vonnis tegen een staat, en niet tegen individuen of een specifieke militie, zoals bij Srebrenica het geval was (waar het leger van de niet-erkende Bosnisch-Servische Republiek onder leiding van generaal Ratko Mladić wel schuldig werd bevonden aan genocide). ‘Bij veroordeling van individuen gelden striktere voorwaarden om de intentie aan te tonen dan bij staten, waar je het ook uit de context kunt afleiden, zoals het Hof nu heeft gedaan’, zegt Brus.

Daar zit ook het slechte nieuws voor Israël, in de zaak die Zuid-Afrika aanspande bij het Gerechtshof. Die zaak loopt nu; de datum van de uitspraak is nog niet bekend. ‘Myanmar verdedigde zich door te stellen dat ze operaties uitvoerden tegen terroristen en dat burgerdoden collateral damage waren, dus ‘nevenschade’.

Daar is het Hof niet in meegegaan’, zegt Brus. ‘Als kinderen massaal worden vermoord, als er sprake is van ernstig en grootschalig seksueel geweld, als mensen in de rug worden geschoten, dan kun je niet volhouden dat dat ‘nevenschade’ is. Ook Israël zegt dat het tegen terroristen vecht maar maakt grote aantallen burgerslachtoffers. Met andere methodes, maar de praktijk is vergelijkbaar.’

Vele generaties

Wie goed luisterde naar de uitspraak, hoorde zo telkens juridische overwegingen die ook voor Israël en de Palestijnen gelden. Brus noemt de manier waarop Myanmar dorpen van de Rohingya ‘bulldozerde’, maar er waren er meer. Zo stelde het Hof duidelijk dat de Rohingya al vele generaties wonen in het land dat we tegenwoordig kennen als Myanmar – de parallel naar de Palestijnen die al in Palestina woonden voor Israël bestond, drong zich op. Volgens Brus is dat geen toeval: ‘Het Hof is zich er zeer van bewust dat deze zaak een voorschot is op wat ze in de zaak van Zuid-Afrika tegen Israël kunnen zeggen.’

Wat Brus ook opviel, is hoe de vernietiging van de taal en cultuur en het cultureel erfgoed van de Rohingya in het oordeel is meegenomen. Dat is geen genocidale daad op zichzelf, maar draagt bij aan het vaststellen van de intentie om de Rohingya als groep te vernietigen. Ook daarbij ziet hij een parallel met Israëls geweld tegen de Palestijnen. ‘Ook vernietiging van taal en cultuur maakt het een volk onmogelijk om te blijven bestaan.’

Dat er naar verwachting maar een aantal jaar zal zitten tussen deze uitspraak en de uitspraak in de zaak van Zuid-Afrika tegen Israël, maakt het des te aannemelijker dat de standaard die het Hof nu heeft gehanteerd, ook in de zaak tegen Israël zal gelden. In die korte tijd zal de juridische ontwikkeling niet zo veranderen als sinds de zaak-Srebrenica uit 2007. Brus: ‘Deze uitspraak doet meer recht aan het doel van de Genocideverdrag, namelijk: het beschermen van volken tegen vernietiging.’

© 2007 - 2026 The Rights Forum / Privacy Policy