Dit interview is tot stand gekomen met dank aan Marianne Dagevos van Podium voor Palestina en ook te beluisteren als podcast via deze link. Dagevos schreef eerder voor The Rights Forum een bespreking van het boek Fearful in Gaza.
‘Memory is resistance’, schrijft de Palestijnse politicoloog Abdalhadi Alijla voorin zijn recent verschenen memoires. De wijk Shuja’iyye in Gaza-stad waar hij opgroeide, bestaat niet meer. The Rights Forum sprak hem over de wereldwijde gevolgen van de genocide.
Het was nooit de bedoeling om zijn memoires te publiceren. Abdalhadi Alijla (1984) zag zichzelf in de eerste plaats als wetenschapper, een memoire paste daar niet bij. Hij schreef het voor zichzelf, als antwoord op ‘verlies en verdriet’, zegt hij. In 2022 was het manuscript af.
Vier jaar later is het alsnog gepubliceerd, onder de titel Fearful in Gaza. Waarom nu wel? Dat wordt duidelijk in wat hij signeert in de boeken na een boekpresentatie in Amsterdam:
Memory is resistance, ‘herinnering is verzet’.
Alijla komt uit de wijk Shuja’iyye in Gaza-stad. De buurt is volledig verwoest door Israël tijdens de genocide. De plek waar hij is geboren en getogen, bestaat niet meer.
In 2007, op 23-jarige leeftijd, verliet Alijla de Gazastrook om politicologie te gaan studeren in Europa; hij zou in Italië, Duitsland en uiteindelijk in Zweden belanden. Zijn ouders en tien broers en zussen bleven achter in de Gazastrook. Hij is nu onderzoeker en docent aan de Universiteit van Gotenburg in Zweden.
Makkelijk om weg te zijn uit Gaza, was het nooit. ‘Gaza is een gewond orgaan dat je altijd met je meedraagt. Dat was al zo vóór de genocide’, zegt Alijla. The Rights Forum sprak hem, in samenwerking met Podium voor Palestina, kort voor zijn boekpresentatie.
Alijla wist na zijn vertrek nog slechts een keer terug te keren, in 2022. Zijn pogingen daartoe werden structureel tegengehouden door Israël. Ook toen hij de begrafenis van zijn vader in 2019 wilde bijwonen, kreeg hij geen toestemming.
Een afscheid, zo ziet hij zijn laatste bezoek met de kennis van nu. Van zijn moeder die hij nooit meer terugzag, ze werd vermoord in de genocide. En van zijn thuis – het Gaza waar hij opgroeide.
Vanuit Zweden zag Alijla hoe de genocide zich ontvouwde. Zijn familie was daar. Wat doe je op zo’n moment? Alijla valt even stil bij de vraag. Hij denkt na, lacht schamper. ‘Wat ik dan doe?’
Dan brandt hij los.
‘Gaza verlaten is één ding. Gaza van een afstand bekijken is iets anders. Om Gaza van een afstand te zien worden gebombardeerd, is een lijdensweg van weer een ander niveau. Men zegt dat wanneer je Gaza verlaat, je vrij wordt. Maar dan kom je erachter dat je in een nieuwe, andersoortige gevangenis terechtkomt. Je wordt onderdeel van de diaspora. Gaza wordt een wond.’
‘Toen de genocide begon, wilde ik soms dat ik daar was, bij hen. Want daar kun je de pijn voelen, daar kun je bijhouden wie nog leeft en wie niet. Op afstand lijd je continue. Je kunt niet slapen, omdat je hoort dat er in de buurt van je broers en zussen een bom is gegooid en je krijgt geen bericht van hen terug. Je begint te denken, hun tijd is gekomen.’
‘Het is eigenlijk onverantwoordelijk elkaar te vragen hoe het gaat, maar we doen het toch. Ik kan niet bevatten dat ze zeggen: “we wachten tot het onze beurt is”. In deze situatie zitten, dat is psychologische marteling.’
‘In Gaza vraag je niet meer wie is gedood, je vraagt wie nog leeft. Mijn hele familie is ontheemd. De meeste van mijn broers en zussen zijn nog in de Gazastrook. Het huis van mijn zus in Rafah werd gebombardeerd, haar dochtertje raakte gewond. Ze moesten naar Cairo voor medische evacuatie.’
‘Meerdere neven zijn vertrokken, naar Canada, Duitsland, Pakistan. De genocide heeft ons over de hele wereld verspreid. Het effect van genocide is niet alleen de dood, maar ook het uit elkaar trekken van het sociale weefsel.’
‘Maar ik wil het niet traumatisch noemen. We hebben een nieuwe term nodig voor trauma in de Gazastrook, het post-Gaza-vernietigingssyndroom. Niet omdat we speciaal zijn, maar omdat de manier waarop we werden gedood – een genocide op livestream – ondraaglijker was dan je je kunt voorstellen.’
‘Mensen zagen het gebeuren zonder actie te ondernemen, in Europa en elders. Intelligente mensen leken opeens gehersenspoeld als het op Gaza aankwam. Het was een morele ineenstorting, en die zal zich wreken in de Europese maatschappijen. De prijs zal hoog zijn.’
‘Gaza is nu het centrum van de wereld geworden. Het is de plek waar het internationaal recht, mensenrechten, democratie en het Europese morele paradigma worden vernietigd.’
‘Wat men in Europa, ook in Nederland, niet begrijpt, is dat wanneer Israël het internationaal recht in Gaza vernietigt, je het niet zomaar weer kunt opbouwen. Wanneer het internationaal recht is vernietigd, kun je verwachten dat wat in de Gazastrook gebeurt, ook weer in Europa zal plaatsvinden. Je kunt dan niet zeggen, “ja maar, het internationaal recht”, want dat bestaat niet meer.’
‘Ik schreef in december 2023 dat Gaza de fragmentatie van de wereld zal versnellen, en in het Westen zal bijdragen aan de groei van een nieuw fascisme en rechtspopulisme. Op het moment dat je de wetten en moreel in de politiek afbreekt, geef je ruimte aan een nieuw fascisme. We moeten niet vergeten dat geschiedenis zich herhaalt. En Gaza kan zomaar het keerpunt zijn in dit alles.’
Om te begrijpen wat Alijla bedoelt, hoeven we niet ver te zoeken. De VS heeft aangekondigd het Internationaal Strafhof, een van de pijlers onder het internationaal recht, te gaan ontmantelen. President Trump heeft expliciet gezegd dat dit is om de Israëlische premier Netanyahu te behoeden voor vervolging voor zijn misdaden in de Gazastrook.
Maar Alijla ziet meer tekenen aan de wand. De genocide in Gaza toonde volgens hem het gebrek aan vrijheid van meningsuiting in Europa aan. Populistische media winnen aan invloed. ‘Media die medeplichtig waren aan de genocide in Gaza, keren zich nu tegen academici’, refereert Alijla aan de Cambridge-professor Jason Arday die deze zomer overging tot zelfdoding, na een kruistocht tegen hem in de Britse media vanwege vermeend plagiaat.
‘Mainstream media worden gemaakt tot een instrument om individuen, ook in Europa, te ontmenselijken’, zegt Alijla. En ook daarin speelde Gaza een katalyserende rol.
‘De westerse media zijn een belangrijk en integraal onderdeel van de genocide in Gaza. Ze zijn medeplichtig, en hun medeplichtigheid is groot. Dat begon op dag 1, toen ze schreven dat veertig Israëlische baby’s waren gedood in een oven. Wanneer je dit meldt zonder het te verifiëren, dan geef je Israël een vrijbrief. Natuurlijk bleek het niet waar te zijn.’
‘Het Israëlische narratief werd 100 procent geloofd. De taak van journalisten is om te verifiëren, om verslag te doen wat op de grond gebeurt. Westerse media waren niet ter plekke, ze namen gewoon direct het Israëlische narratief over. Veel mainstream media meldden precies wat Israël de wereld wilde doen geloven. Zo legitimeerden ze Israëls acties.’
Alijla geeft een reeks aan voorbeelden van hoe westerse media Israëlische propaganda klakkeloos overnamen, van het bombardement bij Al-Ahliziekenhuis, waarbij honderden Palestijnen werden gedood en waarvan Israël beweerde dat een Palestijnse raket de oorzaak was, tot de niet bestaande Hamastunnels onder Al-Shifaziekenhuis, waarmee Israël de belegering en verwoesting van dit ziekenhuis rechtvaardigde.
‘Voor hen is elk westers medium een handlanger [in de genocide]. Zelden vind je nog iemand in Gaza die met CNN of de BBC wil praten. Ze zien deze en veel andere mainstream media letterlijk als onderdeel van de genocide.’
Wat daarbij ook een rol speelt, is dat Gazanen geen nut meer zien in het delen van hun verhaal met westerse media, zegt Alijla.
‘Ze denken: je hebt alles gezien. Je hebt gezien dat onze kinderen in stukken werden gereten en werden verzameld in plastic zakken. Ze hebt gezien hoe onze vrouwen en kinderen werden vermoord, zoals Hind Rajab met 335 kogels. Je hebt gezien hoe vluchtelingen in tenten werden gedood. Hoe mensen levend werden verbrand. Wat heeft het voor nut om met jou te spreken? Wat kan ik je nog vertellen, wat valt er meer te weten over wat er gaande is?’
Je ziet dat maatschappelijke organisaties wat meer afstand bewaren. Ik heb een aantal collega’s [in Zweden] die werken in het veld van mensenrechten, en ze wilden Egyptische organisaties daarin trainen. Die Egyptenaren begonnen te lachen. “Je brengt een Europeaan om ons te leren over mensenrechten? Serieus?” Dit werkt niet meer.’
‘Tientallen grote ngo’s in het Midden-Oosten nemen niet zo maar meer geld aan van Europese donors. Ze vragen Europese organisaties een formulier in te vullen, waarin ze vragen stellen over hun positie ten opzichte van Gaza, of het een genocide is bijvoorbeeld. Het idee is: als je niet erkent waarin wij geloven, werken we niet met je samen. Veel ngo’s in het Midden-Oosten zijn gestopt, omdat ze weigerden geld aan te nemen van Europeanen.’
‘Dit is een grote verandering. Wat Europa tientallen jaren heeft uitgedragen in het Midden-Oosten en het mondiale zuiden in het algemeen, wat Europa in honderden jaren heeft opgebouwd, is tijdens de genocide in de Gazastrook in een paar maanden ingestort. Als je mensen [in het mondiale zuiden] probeert te onderwijzen over vrijheid in Europa, zullen ze je in je gezicht uitlachen.’
‘Op het moment dat mensen hun geloof in jouw systeem hebben verloren, hun geloof in jou als morele entiteit, dan heb je het vermogen om invloed uit te oefenen, verloren.’
Dit interview is tot stand gekomen met dank aan Marianne Dagevos van Podium voor Palestina en ook te beluisteren als podcast via deze link. Dagevos schreef eerder voor The Rights Forum een bespreking van het boek Fearful in Gaza.
‘Ik ken Arabieren uit rijke, belangrijke landen in het Midden-Oosten die hun kinderen niet meer naar Europa sturen om te studeren, maar naar China, Zuid-Korea, India, Singapore. Ze zeggen: “Ik wil mijn kinderen daar niet naartoe sturen, er is daar niets meer na de Gaza-genocide, het is gepolitiseerd, mensenrechten spelen geen rol”. Het zijn de kinderen van ministers over wie we het hier hebben.’
‘Omdat Europa dicht bij het Midden-Oosten ligt. Je kunt die gebieden niet uit elkaar halen, ze zijn sterk verbonden. Wat het Midden-Oosten beïnvloedt, beïnvloedt Europa en andersom. Sinds de Romeinen en zelfs daarvoor, heeft iedereen die heeft geprobeerd deze twee geografische gebieden te scheiden, gefaald.’
‘Ze zijn afhankelijk van elkaar, historisch, sociaaleconomisch, cultureel en politiek. Europese beleidsmakers begrijpen dat niet. Deze tweedeling, het gitzwarte beeld dat Europese beleidsmakers [door hun steun aan genocide] de intelligentsia in het Midden-Oosten hebben voorgeschoteld, gaat de komende decennia zeer nadelige consequenties hebben.’
‘Dat is een heel moeilijke vraag. Als ik de kans had, zou ik alles gewoon vergeten. Ik wil mijzelf uitschakelen. Ik bedoel, naast dat ik emotioneel en mentaal dichtklap, wil ik er helemaal mee stoppen. Ik wil ergens naartoe en alles achter me laten, maar dat kan niet. Gaza is een orgaan dat aan ons vastzit.’
‘Vroeger moedigde ik academici aan betrokken te zijn, niet slechts artikelen te schrijven en colleges te geven. Maar nadat wat er gebeurde in Gaza.. woorden schoten te kort, geen beschrijving kon het gat vullen en mensen mobiliseren. Als je dit zag en niets deed, welke intellectueel kun je dan nog in actie laten komen?’
‘Daarom verliezen veel intellectuelen in de regio de hoop, onder wie ik zelf. Sommigen stoppen met het doceren van bepaalde vakken. Iemand gaf een cursus internationaal recht, en die zei: “waarom zou ik dit nog onderwijzen?” Andere intellectuelen wijzen uitnodigingen van westerse instituties af, want ze hebben het gevoel dat ze hun boodschap daar niet meer kunnen overbrengen. Het is een daad van verzet tegen de medeplichtigheid aan genocide.’
‘Intellectuelen in het Midden-Oosten die in het westen zijn opgeleid en geloofden in westerse waarden, vallen nu van hun geloof af. Liberale democratieën, “dat is niet voor ons”, zeggen ze. Democratie zelf is iets geworden waartoe ze zich niet meer aangetrokken voelen. En wanneer je je geloof verliest in wat Europa zo lang heeft uitgedragen, kom je in een vacuüm terecht. Sommigen vallen nu voor Russische propaganda. Intellectuelen die de Russische aanval [op Oekraïne] veroordeelden en geloofden in westerse waarden, maakt het nu niet meer uit. Ze voelen zich verraden, gebruikt.’
‘Wat we zien, is dat veel westerse intellectuelen in woord achter Palestijnse rechten staan, maar nooit zullen zeggen dat de Palestijnen het recht op verzet hebben. Ze veroordelen Israëlische acties, maar zodra Palestijnen iets doen en zich verzetten, veroordelen ze de Palestijnen. Dat is een dubbele moraal.’
‘We hebben nieuwe ideeën nodig, hernieuwd geloof, een nieuwe manier om ideeën te ontwikkelen. Dat zal niet over één dag, of één jaar gaan, maar jaren duren. We zetten onze inspanningen voort.’
En binnen die strijd is het herinneren en documenteren van al wat was in Gaza, voordat Israël dat verwoestte, een daad van verzet.
