Dit interview werd afgenomen samen met en dankzij Ralph Goossens van online platform Angry and Fearless. Het hele gesprek is hier terug te luisteren. Hier is een korte trailer te zien.
De Palestijnse historicus Sabri Jiryis schreef vorige eeuw een uitgebreid standaardwerk over de oorsprong van het zionisme. Recent werd het door zijn dochter Fida naar het Engels vertaald. ‘Ontmenselijking van Palestijnen loopt als een rode draad door de geschiedenis van het zionisme’.
Het was zijn levenswerk, vertelt de Palestijnse historicus Sabri Jiryis (88). Gedurende decennia werkte hij aan het boek The Foundations of Zionism, dat uiteindelijk in twee delen werd gepubliceerd in 1977 en 1986.
Jiryis werd in 1938 geboren in het overwegend christelijk-Palestijnse dorp Fassuta in het noorden van Brits mandaatgebied Palestina. Na decennialange omzwervingen, van Washington tot Beiroet, is Jiryis inmiddels teruggekeerd in Fassuta. Het land waarin zijn geboortedorp ligt, wordt door velen geen Palestina meer genoemd. In 1948 kwam het terecht binnen de grenzen van de nieuw opgerichte staat Israël.
The Foundations of Zionism is een uitgebreid historisch werk (600+ pagina’s) over, zoals de titel zegt, de oorsprong van de zionistische beweging. Het beslaat de beginjaren ervan, grofweg van de tweede helft van de 19e eeuw tot de aanvang van het Britse mandaat over Palestina in 1923.
Het is in de Arabische wereld een bekroond standaardwerk, maar werd vorig jaar pas naar het Engels vertaald. Aan de vertaling is een nieuw hoofdstuk toegevoegd, waarin ook latere periodes in de geschiedenis van het zionisme aan bod komen. The Rights Forum sprak begin mei via videoverbinding met Sabri en met de vertaler van het boek, zijn dochter, Fida Jiryis.
Sabri vertelt dat de Libanese grens slechts twee kilometer van zijn huis ligt, en dat hij dagelijks de Israëlische bombardementen op Libanon hoort. Soms landen er ook door Hezbollah afgeschoten projectielen in zijn dorp. ‘Maar wij hebben het geluk dat we een waarschuwingssysteem en schuilkelders hebben. De Palestijnen in de Gazastrook en Libanezen hebben dat niet.’
Sabri: ‘Het is historisch materiaal, dat blijft van waarde. Een naslagwerk, voor iedereen die een echt diepgaand inzicht wil krijgen in de oorsprong van het zionisme.’
Fida: ‘Het levert een belangrijke bijdrage als een van de weinige boeken dat de geschiedenis van het zionisme zo diepgaand documenteert, en geschreven is door een Palestijnse auteur. Weinig Palestijnse auteurs hebben dit onderwerp zo gedetailleerd behandeld, en de reden waarom het vanuit Palestijns perspectief belangrijk is, is omdat wij de slachtoffers zijn van dit [zionistische] project.’
Bovendien hebben de recente gebeurtenissen in Palestina het belang van het boek alleen maar vergroot, voegt ze toe. ‘Ik werkte aan de vertaling terwijl ik de praktische manifestatie en onvermijdelijke koers van het zionistische project – de genocide in Gaza – zich voor mijn ogen zag voltrekken.’
Sabri: ‘Ik herinner me toen de Israëli’s ons dorp in kwamen [in 1948] en het “bevrijdden”. Vanaf dat moment zat ik in het Israëlische systeem, onder militaire bestuur [pas in 1966 kwamen Palestijnen in Israël onder civiel bestuur]. Ik groeide op, ging naar de universiteit, en kwam steeds meer te weten over het Arabisch-Israëlische conflict. Eén ding viel me in het bijzonder op: de onwetendheid van Palestijnen en van Arabieren in het algemeen over de aard van Israël en het zionisme. Iedereen had grote woorden over vechten tegen Israël en Palestina bevrijden, maar niemand wist wat Israël was. Ik wilde bijdragen door in de Arabische wereld kennis over het zionisme te verspreiden.’
‘Ik begon aan het boek in 1966, toen ik werkzaam was als advocaat in Haifa, en werkte er altijd parttime aan, naast een baan. In 1970 vertrok ik naar Libanon, waar ik eerst was aangesloten bij het Institute for Palestine Studies en later bij het onderzoeksbureau van de PLO (Palestijnse Bevrijdingsorganisatie) in Beiroet’.
Fida: ‘Een van mijn eerste herinneringen, uit mijn kindertijd in Beiroet, is dat ik hem zag lezen. Ik zag hem de indexkaarten tussen de pagina’s stoppen.’
Sabri: ‘Sommige van die kaartjes liggen nog steeds op mijn bureau!’
Sabri: ‘[zucht] Het boek staat vol bewijs: [het zionisme] is een koloniale beweging. Het is ontzettend helder wat de zionisten als doel hadden. Ze wilden hier naar Palestina komen, het innemen, het Israël noemen, tot hun eigendom maken en zijn bevolking verjagen. Dat is wat ze deden en doen. Dit is zeer vergelijkbaar, of zelfs erger dan wat het Europees kolonialisme deed in Azië en Afrika in de 19e en 20e eeuw.
‘Zionisten streefden naar een bondgenootschap met de Europese wereld, die hen zou helpen een staat in Palestina te stichten. Ze zouden de agenten van het westen in het Midden-Oosten zijn. En in feite doen ze dat nu nog. Kijk naar de oorlog met Iran, ze zijn een instrument van de Amerikanen. In 1956 deden ze hetzelfde, in samenspraak met Groot-Brittannië en Frankrijk vielen ze Egypte aan [de driepartijen-agressie/Suez crisis].’
De vraag maakt wat los bij Sabri, hij kan maar moeilijk bevatten dat het koloniale karakter van het zionisme iets is waaraan je kunt twijfelen. En het vermoeit hem dat het nog altijd in het Westen niet is doorgedrongen dat het zionisme een koloniaal project is.
Het kan niet worden gezegd dat Sabri hierin een eenzijdig Palestijns perspectief op het zionisme kiest. Juíst niet. De grondleggers van het zionisme zelf spraken openlijk over hun doel om Palestina te koloniseren, en daar haalt Sabri, die opgeleid is in Israël en vloeiend Hebreeuws spreekt en leest, zijn informatie vandaan.
Zo beschreef zionist van het eerste uur Theodor Herzl het zionisme als ‘een koloniaal iets’ en zag hij Israël als ‘een Europees bolwerk tegen Azië’. Andere vroege zionisten echoden dergelijke bewoordingen en zionistenorganisaties hadden in het begin vaak een variatie van het woord ‘koloniaal’ in hun naam.
Fida: ‘Een van de sterke punten van het boek is dat het vrijwel volledig stoelt op Hebreeuwse en Joodse bronnen, zoals de boeken en pamfletten van de stamvaders van het zionisme. We gaan terug tot de bron. Dat geeft het boek een enorme geloofwaardigheid.’
Sabri: ‘Meer dan twintig jaar geleden, in 2002, werd een alomvattend Arabisch vredesplan gepresenteerd, waarin Israël werd opgeroepen de Palestijnen te erkennen en hen een staat te geven in het gebied van 1967 [Oost-Jeruzalem, de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook]. In ruil daarvoor zou Israël door alle Arabische landen worden erkend. Later accepteerden ook overige islamitische landen dit plan en bekrachtigden het op meerdere van hun topontmoetingen. De Israëli’s hebben er niet eens over willen praten. Tot op heden, van 2002 tot nu, heeft de Israëlische regering nooit over dit vredesplan gesproken. In plaats daarvan vallen ze nu Libanon aan, Gaza, Syrië, Irak, Jemen, Iran. Is er een andere naam voor dit gedrag dan koloniaal?’
Israël is niet geïnteresseerd in vrede met de landen in de regio, wil Sabri maar zeggen. Het streeft naar uitbreiding van land en dominantie over buren. En dat maakt het bij uitstek een koloniaal project.
Wel veranderd door de jaren, is de rol van religie in dat project, zegt Sabri.
‘[Het zionisme] begon min of meer als een seculiere beweging, ook al was het nooit vrij van religie. De meeste zionisten waren seculier en socialistisch. Later begonnen ze de religieuze kaart te spelen om zich te verenigen. Nu bestaat driekwart van de Knesset in Israël uit religieuze, rechtse partijen. Ze gebruiken religie om Israëli’s bij elkaar te houden. Ze zijn daarin vergelijkbaar met de Moslimbroederschap of Isis (de Islamitische Staat in Irak en de Levant). Eén religie, de rest is vreemd. Dit idee leeft heel sterk. Tegenwoordig zeggen Israëli’s bijvoorbeeld openlijk dat er Joodse suprematie moet zijn. Joodse levens zijn waardevoller dan alle andere.’
Sabri: ‘Omdat de Israëli’s een enorme hersenspoelcampagne hebben uitgevoerd, vooral in Europa. Door, vooral na de Holocaust, te beweren dat je uitspreken tegen Israël hetzelfde is als je uitspreken tegen joden.’
‘[Zionisten] beweren dat ze een nationale beweging zijn. Een Joodse nationale bevrijdingsbeweging. Dat is wat ze nu denken. Dat is wat ze nu zeggen. Ze willen de andere naties van de wereld imiteren. Het maakt allemaal deel uit van de hersenspoeling van de Europeanen en het Westen in het algemeen. En niet meer dan dat. Wat de stamvaders van het zionisme zeiden dat ze zouden doen, doen ze tot op de dag vandaag, en zijn ze van plan te blijven doen.’
Sabri: ‘In 1948 pleegden [de zionistische milities] hier en daar massamoorden, die afschuwelijk waren. Maar ze deden dat om de Palestijnen angst aan te jagen en hen het land te doen verlaten, wat ook daadwerkelijk gebeurde en leidde tot de Nakba. Wat ze de afgelopen twee, drie jaar in Gazastrook hebben gedaan, was simpelweg Palestijnen doden omwille van het doden. Het was echt een klassieke genocide. En ze proberen hetzelfde te doen in Libanon, maar dat lukt niet, omdat Hezbollah hen daar opwacht. Maar zoals ik op het nieuws zie, hebben ze in Zuid-Libanon duizenden gebouwen opgeblazen, infrastructuur vernield. Ze hebben een christusbeeld vernield in een van de christelijke steden.. Ze zijn zo racistisch.’
Fida: ‘Als ik één ding kan noemen dat me opviel, dan was het de blindheid voor of ontkenning van het bestaan van volkeren die slachtoffer waren van [het zionistische] project – de Palestijnen. In wezen is die ontkenning voortgezet gedurende het hele bestaan van Israël. Tot op de dag van vandaag is er sprake van ontmenselijking van de Palestijnen, van een fundamenteel gebrek aan respect voor hun rechten, voor hun bestaan als volk, hun recht op menselijkheid, vrijheid, waardigheid.’
‘Pas als je het hele plaatje bekijkt, zie je dat het een rode draad is, vanaf de allereerste zionistische grondleggers, die hun idee van de zogenaamde terugkeer naar het land Israël naar voren brachten, met alle religieuze rechtvaardigingen en achtergronden die ze daarbij gaven. Nergens in dat verhaal werd rekening gehouden met het bestaan van Arabieren. Er was eens een klein voorval in het boek van mijn vader over [vroege zionist] Max Nordau, die op een dag, als een soort openbaring, naar Herzl toe kwam en zei: “Mijn God, er zijn mensen in dit land dat we proberen te bereiken.” Maar die opmerking kreeg nauwelijks aandacht. Wat zo tragisch en woedend makend is, is dat ze niet eens doorhebben dat ze dit doen, dat ze mensen aan de andere kant niet eens zien of erkennen.’
Fida: ‘Inderdaad, [genocide] is de natuurlijke uitkomst van een project dat gebouwd is op de superioriteit van één volk en de uitsluiting van alle andere.’
‘Ik vind het enorm frustrerend wanneer mensen zeggen: “Het zionisme had een kans, er waren momenten waarop het anders had kunnen lopen.” Nee, vanuit de definitie van het zionisme had het niet anders kunnen lopen. Dit is geen project dat gebouwd is op integratie. En als er al een paar individuen waren die af en toe even tot inzicht kwamen en zeiden: “We moeten met deze mensen samenwerken”, dan was dat meestal vanuit een behoefte aan zelfbescherming en pragmatisme. En het was meestal ook van korte duur.’
Fida: ‘Het principe van voortdurende en eeuwige vijandigheid tegen alles en iedereen, is uiteindelijk niet houdbaar. De VS, Israëls grootste bondgenoot, bevindt zich momenteel niet echt in een gunstige positie, onder andere door de recente oorlog tegen Iran. De vraag is dan, afgezien van alle morele aspecten: hoe lang kan, vanuit een logistiek, politiek en economisch oogpunt, een toestand van permanente vijandigheid en agressie worden volgehouden?’
Sabri: ‘Ik zie [Israël] als de nieuwe kruisvaarders. Als ze op deze manier doorgaan, zoals de kruisridders ooit deden, zal hun lotsbestemming uiteindelijk ook hetzelfde zijn’.
Sabri: ‘[Israël] wil geen deel uitmaken van het gebied en geen vrede sluiten met de andere bevolkingsgroepen. Zo simpel is het. Ze willen met iedereen vechten, iedereen controleren en de hegemonie over het Midden-Oosten verkrijgen.’
Fida: ‘Net zoals er bij de kruisvaarders geen enkele poging was tot echte integratie in de regio. Je kunt niet iedereen blijven vervreemden en vermoorden. Op een gegeven moment zal dat zich wreken.’
De boekenpagina van The Rights Forum is bijgewerkt met recente titels die reflecteren op de genocide en verwante ontwikkelingen, met hulp van Marianne Dagevos van Podium voor Palestina. Een beschrijving van The Foundations of Zionisme is te vinden onder het kopje ‘Nieuw – non-fictie’.
