De VS wil de internationale rechtsorde afbreken. Al langer wezen Amerikaanse acties daarop, nu kondigt het die afbraak openlijk aan als beleidsdoel. Nederland moet volgens haar eigen grondwet nu maatregelen nemen.
‘De VS begint een campagne om de bedreiging van het Internationaal Strafhof voor Amerikaanse soevereiniteit te ontmantelen’. Dat was de kop van het persbericht dat het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken maandag uitstuurde.
In een opiniestuk in de Wall Street Journal stelt minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio het nog explicieter: ‘We zullen het Internationaal Strafhof ontmantelen, steen voor steen, indien nodig’.
En dan was er nog een videoboodschap, waarin Rubio dreigende taal uitsprak en zich denigrerend uitliet over het ‘zogenaamd internationaal recht’. Het Strafhof voert ‘een oorlog’ tegen de VS, aldus Rubio. Een oorlog waarin de VS ‘alle middelen die het tot zijn beschikking heeft’ zal inzetten. ‘We zullen het Strafhof de volle betekenis van Amerikaanse vastberadenheid bijbrengen’, zei hij.
‘Dit is slechts het begin.’
De reden voor de vijandigheid is dat de VS niet wil dat het Strafhof Amerikaanse staatsburgers kan vervolgen. Het heeft het Hof nooit geratificeerd en vindt dat het daarmee nooit akkoord is gegaan met jurisdictie van het Hof over Amerikanen. Rubio maakt glashelder in zijn boodschap dat de VS geen autoriteit boven zich duldt.
In het persbericht kondigde de VS een serie concrete acties aan om het Strafhof te ontmantelen. De Amerikanen zullen andere landen aansporen zich terug te trekken uit het Strafhof. Landen die steun van de VS krijgen, maar het Strafhof niet verwerpen, zullen onder druk worden gezet.
Het is daarmee niet ondenkbaar dat NAVO-landen te maken krijgen met dergelijke Amerikaanse druk, en dat Amerikaanse bijdragen aan de NAVO als drukmiddel zullen worden ingezet in de aanval op het Strafhof. Ook economisch kwetsbare landen, die bijvoorbeeld steun krijgen via USAID, kunnen druk van de VS verwachten om een positie tegen het Strafhof in te nemen.
Daarnaast kondigde de VS meer sancties aan tegen medewerkers van het Hof, bovenop de al geldende sancties tegen acht rechters en drie aanklagers.
Bij het Strafhof loopt onderzoek naar mogelijke oorlogsmisdaden gepleegd door Amerikaanse militairen in Afghanistan. Omdat Afghanistan wél lidstaat van het Strafhof is en de vermeende misdaden daar zijn gepleegd, heeft het Hof hier wel jurisdictie. Anders gezegd: als de VS niet wil dat het Strafhof zaken opent tegen Amerikaanse militairen, moet het óf geen misdaden plegen in andere landen óf zelf een zaak openen tegen verdachten, zodat het Strafhof daar geen noodzaak toe ziet.
In het persbericht verwijt de VS het Strafhof dat het zich probeert te positioneren als ‘wereldwijde scheidsrechter – die zich boven de natiestaat stelt als een supranationale handhavingsinstantie.’
Opmerkelijke kritiek, want dat is precies waarvoor het Strafhof is bedoeld. Een onpartijdig instituut dat is gebaseerd op internationale verdragen en regels die voor iedereen gelden, waakt over de wereldorde en slachtoffers van ernstig geweld een kans op rechtvaardigheid biedt. Door een dergelijk instituut als bedreiging te zien, positioneert de VS zich expliciet als vijand van de internationale rechtsorde.
Rubio’s frontale aanval op het Internationaal Strafhof is een volgend hoofdstuk in een al jarenlange Amerikaanse campagne om het Hof te ondermijnen. Voormalig aanklager Fatou Bensouda werd in 2020 gesanctioneerd, nadat ze een onderzoek naar Amerikaanse oorlogsmisdaden in Afghanistan en Israëlische oorlogsmisdaden in Palestina had ingesteld.
Sinds begin vorig jaar heeft de VS elf medewerkers van het Hof gesanctioneerd, als vergelding voor de arrestatiebevelen voor de Israëlische bewindslieden Benjamin Netanyahu en Yoav Gallant op beschuldiging van misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden in de Gazastrook.
Rubio noemde Israël nu niet in zijn aankondiging, maar gezien de eerdere stappen van de VS tegen het Strafhof is duidelijk dat zaken tegen Israëli’s een belangrijke motivatie zijn om het Hof te willen ontmantelen.
Deskundigen zien de genocide in de Gazastrook bovendien als katalysator in de afbraak van de internationale rechtsorde. De straffeloosheid waarmee Israël in dat gebied acties kan uitvoeren die overduidelijk in strijd zijn met het internationaal recht, heeft het gezag daarvan zwaar aangetast.
Dat heeft ook consequenties voor Nederland. In de Grondwet staat vastgelegd dat Nederland de ontwikkeling van de internationale rechtsorde moet bevorderen. Nu de VS officieel heeft aangekondigd deze rechtsorde te willen afbreken, is het aan Nederland om maatregelen te nemen ter bescherming daarvan. Doet Nederland dit niet, dan houdt ons land zich niet aan de eigen Grondwet.
Het werpt ook de vraag op: kan Nederland een bondgenoot blijven van een land dat openlijk stelt de internationale rechtsorde te willen afbreken?
