De VS zet de sloop van het Internationaal Strafhof door met nieuwe sancties tegen het hoofd van het Hof. Nederland vindt het nog altijd niet het moment om het blocking statute in te zetten.
De VS heeft nu ook sancties ingesteld tegen het hoofd van het Internationaal Straf in Den Haag, de Japanse rechter Tomoko Akane, en tegen een hooggeplaatste aanklager van het Hof, Abdoulaye Seye.
Eerder sanctioneerde de VS al elf andere rechters en aanklagers van het Hof. Deze sancties sluiten mensen effectief uit van het internationale betalingssysteem en van het gebruik van de diensten van Amerikaanse bedrijven.
Vorige maand zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio dat de VS het Strafhof ‘steen voor steen’ zou gaan afbreken. Het Hof heeft een onderzoek lopen naar mogelijke oorlogsmisdaden gepleegd in Afghanistan, en de VS accepteert niet dat het Hof Amerikaanse burgers kan vervolgen, aldus Rubio.
Later gaf president Donald Trump de eigenlijke reden voor de vijandigheid. De campagne om het Strafhof af te breken is specifiek bedoeld om de Israëlische premier Netanyahu te beschermen tegen vervolging, zei Trump eind vorige maand.
Het Hof vaardigde in november 2024 arrestatiebevelen uit voor Netanyahu en voormalig minister van Defensie Yoav Gallant, op beschuldiging van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid in de Gazastrook. Aanklager Seye onderzocht Israëlische oorlogsmisdaden op de bezette Westelijke Jordaanoever.
De keuze is nu simpel: accepteren landen dat het Strafhof – en daarmee een van de pijlers van de internationale rechtsorde – wordt ontmanteld, of staan ze op tegen de VS. Nu niet in actie komen kan zomaar het einde van het Strafhof betekenen.
De voorzitter van de Raad van de rechtspraak, Henk Naves, is duidelijk over wat Nederland moet kiezen. ‘Het is tijd voor een ferme, eensgezinde reactie aan het adres van de Amerikaanse regering’, zei Naves vorige week. ‘We kunnen niet stilzitten terwijl de VS het Strafhof dreigen af te breken.’
Hoe die ferme reactie er uit moet zien, is helder. Naves voegde zich bij een verklaring van Europese juridische organisaties die opriepen het blocking statute van de EU in werking te stellen. Dit is een mechanisme dat medewerkers van het Strafhof beschermt tegen de effecten van sancties. ‘Het mag niet blijven bij afkeurende woorden. Die woorden moeten leiden tot actie’, aldus Naves.
Nederland blinkt uit in het uiten van de afkeurende woorden waar Naves op doelde. ‘Nederland keurt de recent opgelegde sancties tegen functionarissen en medewerkers van het Internationaal Strafhof af’, reageerde minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen op de nieuwste Amerikaanse sancties. De dader van de sancties, de VS, noemt hij niet in zijn bericht van ‘afkeuring’ op sociale media.
De NOS ging de mist in met de berichtgeving over de sancties. Het kopte dat Nederland de nieuwe Amerikaanse sancties had veroordeeld. Dat is niet waar. Nederland heeft de sancties afgekeurd. Dat is in diplomatiek jargon anders en minder zwaar dan iets veroordelen.
Nederland kan dus een sterkere mondelinge reactie geven, maar het kan ook concrete actie ondernemen. Het kan aan de Europese Commissie vragen om het blocking statute in werking te stellen, en volgens ingewijden kijken andere EU-landen ook naar Nederland als gastland van het Strafhof om die stap te zetten.
Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt desgevraagd dat Nederland zich al lange tijd inzet om de effecten van de sancties te mitigeren zodat het Strafhof zijn werk kan blijven doen. ‘Deze inzet is gebaat bij een zekere mate van vertrouwelijkheid’, aldus de woordvoerder.
Gevraagd naar het blocking statute verwijst de woordvoerder naar een Kamerbrief van 1 december 2025. Daarin staat dat de Europese Commissie, mede op aandringen van Nederland, alle voorbereidingen heeft getroffen om het blocking statute in werking te stellen.
‘Indien de VS nieuwe sancties afkondigen die het functioneren van het Hof naar verwachting ernstig zullen belemmeren, dan zal het kabinet zich conform de moties in EU-verband hard maken voor het activeren van de antiboycotverordening [het blocking statute].’
Twee weken na de Kamerbrief, halverwege december vorig jaar, kondigde de VS al nieuwe sancties aan tegen twee rechters van het Strafhof. Op dat moment zou het toenmalige kabinet dus, volgens zijn eigen Kamerbrief, de Commissie hebben moeten vragen het blocking statute te activeren.
Maar het blocking statute is nog altijd niet in werking gesteld. Nederland heeft de Commissie daar ook niet om gevraagd.
De woordvoerder van Buitenlandse Zaken verklaart dat het Hof ‘ondanks de sancties tegen individuele ambtsdragers’ in staat is geweest om ‘verreweg de meeste werkzaamheden ongehinderd voort te zetten.’
In de contacten met betrokken partners weegt het kabinet ‘zorgvuldig de voor- en nadelen en momentum ten aanzien van activatie van het instrument’ af. Met andere woorden: het kabinet vindt het nu niet nodig om het blocking statute te activeren.
Kamerlid Kati Piri van PRO verwacht meer van het kabinet en vraagt om concrete actie. ‘De Kamer pleit voor inzetten EU-blokkeringsstatuut. Tijd om die motie uit te voeren!’ schrijft ze op sociale media, in verwijzing naar een aangenomen motie van april dit jaar die om het blocking statute vroeg.
Inmiddels stappen er al landen onder druk van de VS uit het Strafhof. Zo heeft de nieuwe pro-Amerikaanse regering in Venezuela aangekondigd uit het Hof te stappen. Tsjaad deed hetzelfde, na een telefoontje van de VS. Gisteren werd gemeld dat ook Colombia, waar recent een pro-Amerikaanse, rechts-conservatieve nieuwe regering is geïnstalleerd, van plan is om uit het Hof te stappen.
Premier Rob Jetten lijkt overigens te beseffen hoe kritiek de situatie is. Op een conferentie in Den Haag in mei dit jaar sprak hij wél stevige woorden over de ‘compleet onacceptabele’ sancties tegen het Strafhof. ‘We moeten ervoor zorgen dat we dit niet accepteren’, zei Jetten. ‘We moeten ons hier veel openlijker over uitspreken en alles doen wat we kunnen om [de afbraak van het Strafhof] te voorkomen.’
En ‘alles doen’ kan maar één ding betekenen: Nederland moet nu de Commissie vragen het blocking statute te activeren. Er is geen tijd te verliezen.
