Samaher Maragha (51) woont met haar gezin in het door Israël bezette Oost-Jeruzalem, in de wijk Silwan, net ten zuiden van de Al-Aqsamoskee. Zij heeft een blauwe Israëlische identiteitskaart, haar echtgenoot heeft een groen Palestijns identiteitsbewijs, hij is geboren op de Westelijke Jordaanoever.
Ze hebben vier kinderen. Hun oudste en twee jongste kinderen hebben na hun geboorte een Israëlische identiteitskaart gekregen. Maar hun tweede dochter, die in 2005 werd geboren, niet.
Direct nadat die dochter ter wereld kwam, verhuisde Samaher met haar gezin naar Al-Eizariya, de geboorteplaats van haar echtgenoot. Het dorp ligt hemelsbreed zo’n drie kilometer van de wijk Silwan, maar achter de acht meter hoge betonnen muur die Israël sinds 2002 op de Westelijke Jordaanoever heeft opgeworpen. Ze verbleven daar drie jaar, om daarna weer terug naar Oost-Jeruzalem te keren.
Palestijnse bewoners van Oost-Jeruzalem hebben een aparte juridische status. Ze hebben geen Palestijns identiteitsbewijs, zoals de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook. Sinds Israël hen in 1967 bezette en hun stadsdeel annexeerde, beschikken ze alleen over een Israëlische identiteitskaart en een permanente verblijfsvergunning, Israël heeft zichzelf ruime wettelijke bevoegdheden gegeven deze in te trekken, wat het tussen 1967 en 2024 zo’n 15.000 keer heeft gedaan. De Palestijnse Oost-Jeruzalemmers mogen wél bij de gemeenteraads-, maar niet bij de Israëlische parlementsverkiezingen stemmen.
21 jaar en geen papieren
In 2019, toen haar dochter veertien jaar oud was, ging Samaher opnieuw naar het Israëlische ministerie van Binnenlandse Zaken in een vergeefse poging haar te laten registreren. Ze moest haar elektriciteits- en waterrekeningen, gemeentelijke belastinggegevens en andere documenten overleggen om te bewijzen dat ze in Oost-Jeruzalem woonde, maar er veranderde niets.
In de jaren daarna ging Samaher herhaaldelijk langs en nam ze contact op met diverse instanties. Haar dochter kreeg uiteindelijk in 2024 een document van het ministerie van Binnenlandse Zaken waarin stond dat ze een inwoner van Jeruzalem was. Dit is tot op heden haar enige ‘legitimatiebewijs’.
Inmiddels is haar dochter 21 jaar en studeert ze aan de Birzeit-universiteit bij Ramallah op de Westelijke Jordaanoever. Ze ondervindt allerlei problemen bij de vele Israëlische controleposten. Zo is ze een keer tegengehouden bij checkpoint Qalandiya, dat zich tussen Oost-Jeruzalem en Ramallah op de Westelijke Jordaanoever bevindt, waardoor ze de universiteit niet kon bereiken. Regelmatig wordt ze ondervraagd vanwege haar gebrekkige documenten.
Buitenlands paspoort
Israëlische functionarissen van het ministerie van Binnenlandse Zaken raadden Samaher aan een Jordaans paspoort en een visum voor Israël voor haar dochter aan te vragen. ‘Waarom zou mijn kind een buitenlands paspoort moeten aanvragen?’, zegt Samaher. ‘Hoe kan mijn dochter, die in Jeruzalem is geboren en getogen, de leeftijd van 21 jaar bereiken zonder over hetzelfde identiteitsdocument te beschikken als haar broer en twee zussen?’
Uiteindelijk regelde ze toch een tijdelijk Jordaans paspoort, in een poging de bewegingsvrijheid van haar dochter te vergroten. Die heeft nog altijd geen Israëlisch identiteitsbewijs en daarmee samenhangende permanente verblijfsvergunning gekregen.
Demografische meerderheid
Israël heeft in 1991 het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind geratificeerd, maar het Israëlische ministerie van Binnenlandse Zaken werpt structureel belemmeringen op als Palestijnse inwoners van Oost-Jeruzalem hun pasgeboren kinderen willen registeren. Sinds oktober 2023 zijn de drempels nog hoger geworden. Israël wil zijn Joodse demografische meerderheid in Jeruzalem vergroten, ten koste van de Palestijnse bevolking van de stad.
In Jeruzalem wonen zo’n 1 miljoen mensen, van wie 585.000 Joodse Israëli’s en rond de 400.000 Palestijnen. Palestijnen van de Westelijke Jordaanoever die trouwen met Palestijnen uit Oost-Jeruzalem krijgen vaker niet dan wel een Israëlische permanente verblijfsvergunning.
Volgens gegevens van het Israëlische ministerie van Binnenlandse Zaken, hebben Palestijnse bewoners van in Oost-Jeruzalem de afgelopen zes jaar 16.730 aanvragen voor geboorteregistratie ingediend. Daarvan werden 11.663 goedgekeurd, 3.943 afgewezen en bleven er 1.124 in behandeling. In Oost-Jeruzalem wonen daardoor ruim 5000 Palestijnse kinderen zonder identiteitspapieren.
Gemengde status
Het probleem van geboorteregistratie is vooral nijpend voor Palestijnse gezinnen met een zogenoemde gemengde status, zoals dat van Samaher: de ene ouder heeft een Israëlisch en de andere een Palestijns identiteitsbewijs van de Westelijke Jordaanoever. In dit soort gevallen verlangt het Israëlische ministerie van Binnenlandse Zaken soms zelfs een DNA-test van de ouders en het kind. Dergelijke onderzoeken kosten zo’n 850 euro per stuk, te betalen door de ouders.
Rami Saleh, directeur van het Jerusalem Center for Legal Aid and Human Rights, zegt dat zijn organisatie het afgelopen jaar meer dan 300 zaken rond geboorteregistratie heeft gevolgd. ‘De procedures duren doorgaans tussen de zes maanden en anderhalf jaar, en soms zelfs langer’, aldus Saleh. Hij schat dat in Oost-Jeruzalem zo’n 1.000 Palestijnse gezinnen met een gemengde status wonen.
Juridische limbo
Kinderen van wie de statuskwestie onopgelost blijft, verkeren in juridische limbo en krijgen te maken met problemen bij het ontvangen van sociale uitkeringen, het passeren van Israëlische controleposten en bij de toegang tot gezondheidszorg. De medische behandelingen van Samahers dochter worden bijvoorbeeld bij gebrek aan identiteitsbewijs niet vergoed.
Ook een schoolinschrijving kan zonder identiteitsbewijs lastig worden. Sommige gezinnen wijken daarom uit naar private islamitische of kerkelijke scholen in afwachting van een Israëlische identiteitskaart voor hun kind. De geboorteplaats kan de registratieprocedure eveneens bemoeilijken. Bevallen buiten Jeruzalem is niet verboden, maar kan bij de registratie leiden tot extra vragen.
Volgens Haitham Khatib, hoofd van de juridische afdeling van de Society of Saint Yves, een katholieke mensenrechtenorganisatie in Oost-Jeruzalem, is het Israëlische ministerie van Binnenlandse Zaken sinds 7 oktober 2023 bovendien veeleisender geworden ten aanzien van het bewijsmateriaal dat het accepteert als bewijs van woonplaats. Documenten of beëdigde verklaringen die voorheen voldoende waren, worden regelmatig niet langer geaccepteerd.
Ziekenhuiskosten
‘De situatie kan nóg ingewikkelder worden als ouders uit elkaar gaan, of als een vader met een Israëlische verblijfvergunning overlijdt vóórdat zijn kind is geregistreerd’, zegt Khatib. Het kan jaren duren voor de gemeente accepteert dat Palestijnse ouders in Jeruzalem wonen, in sommige gevallen worden hun kinderen volwassen zonder identiteitsbewijs.’
‘Ik ken een geval waar beide ouders een Israëlische verblijfsvergunning hadden, maar het ministerie van Binnenlandse Zaken weigerde te geloven dat ze in Jeruzalem woonden’, vertelt Daoud Alian, voormalig directeur van het Atta’a Center, een bijstandscentrum voor de rechten van de Palestijnse inwoners van Oost-Jeruzalem.
‘Hun baby werd prematuur geboren in een ziekenhuis in Haifa en moest daar een maand blijven. Omdat het ministerie niet geloofde dat de woonplaats van de ouders Jeruzalem was, werden de ziekenhuiskosten in eerste instantie niet vergoed. Vervolgens ondervonden de ouders allerlei problemen met de registratie van hun kind en het verkrijgen van zijn Israëlische verblijfsvergunning.’
Bevallen zonder echtgenoot
Rama Yusuf (34) is freelancejournalist en mediacoördinator uit Oost-Jeruzalem. In 2018 trouwde ze met een man uit Ramallah op de Westelijke Jordaanoever, hij had een Palestijns identiteitsbewijs. Hun zoon werd in 2020 en hun dochter vier jaar later geboren. Maar het Israëlische ministerie van Binnenlandse Zaken bleef weigeren haar huwelijk te erkennen. Haar man kreeg geen permanente Israëlische verblijfsvergunning.
Voor de registratie van haar zoon eiste het ministerie vervolgens kopieën van haar Israelische identiteitsbewijs, de Palestijnse identiteitskaart van haar echtgenoot, haar verzekeringsdocumenten, het huwelijkscontract plus een beëdigde Hebreeuwse vertaling daarvan, haar belastinggegevens, haar elektriciteitsrekeningen, twee luchtfoto’s van haar huis, en haar huurcontract.
Het proces duurde ongeveer twee jaar en ze raakte er opdrachten door kwijt. Haar zoon ontving zijn verblijfsvergunning na drie jaar, haar dochter kreeg de hare zes maanden na de geboorte. Omdat haar echtgenoot niet over een Israëlisch identiteitsbewijs beschikt, moest hij een Israëlische vergunning aanvragen om bij de bevallingen in Jeruzalem te kunnen zijn. Die kreeg hij beide keren niet.
Straf
Rama zegt dat ze de ondervragingen het moeilijkst vond. ‘Israëlische ambtenaren wilden van alles weten over de familieleden van mijn man en bleven me maar vragen waar ik precies woonde. Toen een vrouwelijke medewerker een keer tegen me begon te schreeuwen, ben ik in tranen vertrokken.’
Een Israëlische inspecteur bezocht vervolgens haar huis om te controleren wie daar woonden, opende de ijskast, bekeek de vuilnismand, fotografeerde haar badkamer en voelde aan de tandenborstels. De ervaring had gevolgen voor haar huwelijk, werk en haar psyche. ‘Ik had het gevoel dat ik werd gestraft, omdat ik met een Palestijn van de Westelijke Jordaanoever was getrouwd’, aldus Rama.
Het Israëlische ministerie van Binnenlandse Zaken wilde niet op vragen reageren.
Dit artikel werd geschreven door Rahma Ali, journalist uit vluchtelingenkamp Shu’afat in Oost-Jeruzalem.
