Een gedetailleerd rapport brengt de verdrijving van de Palestijnen uit Oost-Jeruzalem in kaart. Gewelddadige kolonisten spelen nog steeds een rol, maar de Israëlische staat neemt het heft steeds meer in handen. De Palestijnen kunnen geen kant meer op.
Israëlische autoriteiten werken nauw en openlijk samen om Palestijns land en bezit in bezet Oost-Jeruzalem in te nemen. Dat is een breuk met het verleden, toen de overheid het vuile werk vaker door kolonisten liet opknappen, stelt de Israëlische mensenrechtenorganisatie Ir Amim in een nieuw rapport.
Als gevolg van dit staatsbeleid dreigen zes Palestijnse gemeenschappen volledig uit Oost-Jeruzalem te worden verdreven, waaronder die in de wijken Silwan, Sheikh Jarrah, Al-Bustan en Nu’man.
Het rapport, getiteld ‘Verdrijving – de staatsarchitectuur van onteigening in Oost-Jeruzalem’, is een 90-pagina’s dikke gedetailleerde beschrijving van de veelal juridische middelen die de Israëlische staat inzet om Palestijnen uit Oost-Jeruzalem te verdrijven. Israël bezet dat stadsdeel sinds 1967.
Die bezetting is, net als de bezetting van de Westelijke Jordaanoever, illegaal onder het internationaal recht. Een bezetting wordt onder het internationaal recht bovendien per definitie als een tijdelijke situatie gezien, die gebonden is aan strenge regels waaraan de bezettende macht zich moet houden. Een cruciaal uitgangspunt daarbij is dat onteigening van privébezit van de lokale bevolking verboden is. Onteigening inzetten om kolonies te vestigen of uit te breiden, maakt de schending van het internationaal recht nog ernstiger, legt Ir Amim (‘Stad der Volkeren’) uit.
En dat is precies wat in Oost-Jeruzalem gebeurt. Een hele serie aan wetten wordt ingezet om de Palestijnen daar klem te zetten, en wetten worden zo geïnterpreteerd of herschreven dat ze wel of juist niet van toepassing zijn op dan wel Joods, dan wel Palestijns onroerend goed.
Een goed voorbeeld is de wet rondom de ‘voogdij over eigendom van afwezigen’ die uit 1950 stamt. De wet maakt het mogelijk om onroerend goed van eigenaren te confisqueren als die na 29 november 1947, toen het VN-verdelingsplan voor Palestina op tafel kwam en de Nakba begon, Israël verlaten hebben of zelfs maar één van zeven landen in de regio (Egypte, Irak, Jordanië, Syrië, Saoedi-Arabië en Jemen) hebben bezocht.
Na de Israëlische bezetting van Oost-Jeruzalem (en de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook) ging Israël die wet ook daar toepassen, waarbij werd gesteld dat als een familie in Oost-Jeruzalem zelfs maar één familielid had dat na 1947 was geëmigreerd of in één van bovengenoemde zeven landen was geweest, de héle familie als ‘afwezige’ gold, zélfs als de familie gewoon in hun huis in Oost-Jeruzalem woonde.
De ‘afwezigenwet’ werd in de jaren negentig van de vorige eeuw niet actief ingezet tegen Palestijnen, maar het laatste decennium juist weer wel. Hij is zelfs uitgebreid: ook onroerend goed van Oost-Jeruzalemse Palestijnen die tegenwoordig op de Westoever wonen, valt eronder. In het huidige vijfjarenplan voor de stadsplanning in Oost-Jeruzalem tot 2028 speelt de ‘afwezigenwet’ een grote rol.
Dat maakt precies duidelijk wat het rapport van Ir Amim wil aantonen: de staat verschuilt zich steeds minder achter kolonisten die deze wet inzetten en van de Israëlische rechter gelijk krijgen, maar zet de wet openlijk in bij ‘stadsplanning’, die erop is gericht Palestijnen uit Oost-Jeruzalem te verdrijven. Tekenend is dat degene die het gebruik van de ‘afwezigenwet’ moet overzien, sinds anderhalf jaar niet meer onder het ministerie van Justitie valt, maar onder dat van Financiën, en dát is het ministerie van de extreemrechtse minister Bezalel Smotrich.
Ook de andere extreemrechtse minister, Itamar Ben-Gvir van Nationale Veiligheid, heeft een prominente plek in het rapport. Hij eiste in januari 2023 dat meer Palestijnse huizen gesloopt zouden worden, als vergelding voor een Palestijnse aanval op Israëliërs in Jeruzalem – een vorm van collectief straffen. Nadat in de zomer van 2024 de autoriteit die toeziet op de uitvoering van bouwplannen onder Ben-Gvirs ministerie kwam te vallen, is het aantal gesloopte Palestijnse huizen in Oost-Jeruzalem omhoog geschoten richting de tweehonderd.
Zo somt het Ir Amim-rapport een hele reeks wetten op die Palestijns leven in Oost-Jeruzalem onmogelijk maken. Die gaan over bijvoorbeeld het uitroepen van nationale parken (op Palestijnse grond, waarop die dan niet meer mogen bouwen), het ontwikkelen van toeristische attracties (zoals een kabelbaan in de historische stad waarvoor Palestijnen moeten wijken), het afdwingen van bouwregels (die voor Palestijns bezit altijd negatief uitpakken) en het bouwen van illegale nederzettingen.
Ir Amim vat samen: ‘De samenhang tussen deze mechanismen maakt van het beleid van verdrijving en onteigening een nationaal project dat erop is gericht de Joodse suprematie te verankeren en een duurzame diplomatieke oplossing te blokkeren.’ Het rapport schetst ook de context van het escalerende geweld tegen Palestijnen in heel Palestina sinds oktober 2023 – in de Gazastrook, op de bezette Westelijke Jordaanoever en in bezet Oost-Jeruzalem. De Palestijnen onteigenen, verdrijven en hun onroerend goed confisqueren of verwoesten en het bouwen en uitbreiden van illegale nederzettingen, maakt daar uitdrukkelijk deel van uit.
De beschrijvingen voor wat dat betekent voor Palestijns leven in Oost-Jeruzalem zijn schrijnend. Problemen als het gebrek aan riolering, de vrijwel totale afwezigheid van speeltuinen of andere plekken voor kinderen om te spelen, het gebrek aan scholen en gezondheidsinstellingen, en de manier waarop Palestijnen opeengepakt zitten met te veel mensen in te kleine huizen; het is allemaal terug te voeren op dit overheidsbeleid, dat steeds beleidsmatiger wordt ingezet.
De statistieken in het rapport maken dat nog eens extra duidelijk. Zo was tussen 2019 en 2024 slechts 12 procent van de nieuw geplande woningen in Oost-Jeruzalem bestemd voor Palestijnse wijken, terwijl Palestijnen er 40 procent van de bevolking vormen. In 2024 lag dit percentage nog maar op vier procent.
Het aantal gesloopte Palestijnse huizen lag in 2024 op 181, hoger dan ooit en de lijn blijft gestaag stijgen, terwijl het Israël in 2019 zo’n 50 Palestijnse huizen sloopte. Anno nu is slechts 8,5 procent van het totale oppervlak van Jeruzalem nog bestemd voor die veertig procent Palestijnen, in totaal zo’n 400 duizend mensen.
Volgens Ir Amim is de enige manier om vrede te bereiken de erkenning van Jeruzalem als hoofdstad van zowel Palestina als Israël. Daarbij moeten gerechtigheid en respect voor fundamentele mensenrechten centraal staan. Ir Amim: ‘Om dat te bereiken, moeten nu alle maatregelen om Palestijnen uit Oost-Jeruzalem te verdrijven, worden opgeschort.’ Ir Amim roept de internationale gemeenschap op daaraan bij te dragen door aan te dringen op een politieke oplossing.
