Vanavond op NPO 2: de documentaire ‘Gevangen in Palestina’ van Nadia Moussaid. De docu brengt de Israëlische bezetting en het extreme geweld dat daarbij wordt gebruikt indringend in beeld. The Rights Forum sprak erover met Moussaid.
Vanavond wordt op NPO 2 om 20.30 uur de documentaire Gevangen in Palestina uitgezonden. Het is de derde documentaire van journalist en presentator Nadia Moussaid over Israël en Palestina: Getuigen van Gaza was de eerste, Het geweten van Israël de tweede. ‘Gevangen in Palestina’ laat de dagelijkse realiteit zien van Palestijnen die leven onder Israëlische bezetting. Dat is een realiteit van geweld, apartheid, intimidatie en steeds minder bewegingsvrijheid op steeds minder land. Een gesprek met Nadia Moussaid.
Moussaid: ‘Palestina is in mijn leven altijd een onderwerp geweest, als dochter van een Marokkaanse vader en Oostenrijks-Nederlandse moeder. Tijdens mijn studie antropologie hield ik me ook met Palestina bezig, dat heeft me gevormd, vooral het onderwijs van [hoofddocent antropologie aan de UvA] Erella Grassiani. En in mijn werk heb ik altijd naar verhalen over Palestina gezocht. Maar als je er dan bent, blijkt het nóg afschuwelijker te zijn dan je wist. En dat is waarom ik deze documentaire wilde maken: het zo laten zien, is een vorm van waarheidsvinding, en daar draait het om in de journalistiek.’
‘Elf dagen. Dat was eigenlijk niet te doen. Niet iedereen in de crew had dezelfde permits, waardoor we vaak heel lang moesten wachten, vooral bij checkpoints. Zo laat de apartheid zich ook zien: met bepaalde nummerborden en bepaalde permits mag je sommige wegen wel en niet gebruiken, zijn checkpoints moeilijker te passeren – onwerkbaar.’
‘Naar drie vormen van gevangenschap in Palestina. Ten eerste de openluchtgevangenis die de Westoever en Oost-Jeruzalem zijn. De bezetting is extreem gewelddadig, en dat geweld is onderdeel van een plan: een deken van angst over de Palestijnse samenleving leggen om het hele volk te breken.
‘Na de eerste twee documentaires over Gaza en over verzet in Israël – en hoeveel weerstand verzet tegen de genocide [in Israël] oproept – moet nu dit verhaal in beeld worden gebracht. Israël gaat nu wéér een stap verder met een wet om Palestijnse steden op de Westoever over te nemen die tot nu toe onder gezag stonden van de Palestijnse Autoriteit (PA). De toch al zwakke PA wordt steeds verder ondermijnd, en in Oost-Jeruzalem worden Palestijnen uit hun huizen gegooid door het leger. Onze ogen moeten nu op de Westoever gericht zijn.
‘Ten tweede het gevangenissysteem waarin Palestijnen zonder vorm van proces verdwijnen. De omstandigheden zijn daar zo misdadig, zo verschrikkelijk en de martelingen zijn zo gruwelijk, dat valt eigenlijk niet te beschrijven. Wie eruit komt, blijft mentaal gevangen zitten – en dat is de derde vorm van gevangenschap. Je bent gemarteld, je bent verkracht, je medegevangenen zijn daar nog en je denkt voortdurend aan ze, en dan kun je ook nog eens elk moment opnieuw worden opgepakt. Een gevangenis in je hoofd.’
‘Ja, een journalist, Sami al-Saei. Hij vertelt hoe hij is verkracht. Dat is afschuwelijk, als zo iemand tegenover je zit en over zo’n ervaring vertelt… Het is sadisme, puur sadisme. Daar zit een commandostructuur achter, het is beleid. Eerder waren er toch beelden gelekt van een Palestijn die in de gevangenis werd verkracht? De vrouw die de beelden lekte, zit nu in huisarrest. In de Knesset werd erover gezegd dat verkrachtingen in gevangenissen toegestaan zijn. De daders worden niet gestraft maar zijn eerder helden.
‘We spraken ook twee klokkenluiders die diensten draaiden in gevangenissen. Ze vertelden over uithongering. Er was een jongen doodgehongerd, en sindsdien werden gevangenen nét voor ze zouden sterven weer wat opgelapt, om daarna weer te worden uitgehongerd.
‘Er wordt ook bewust schurft verspreid via dekens. Als er cellen zijn waar geen schurft is, wordt een gevangene die het wel heeft, in zo’n cel gezet, zodat het zich verder verspreidt. Je mag niet krabben en als je dat wel doet, word je weer gemarteld. Mensen worden vastgebonden en verliezen daardoor vingers, ledematen. Of ze moeten vastgebonden heel lang in dezelfde houding zitten. Een klokkenluider vertelde wat je dan hoort: een voortdurend hummend gejammer en gehuil.
‘Weet je nog die jongen [in Al-Fara’a op de Westoever] die op straat werd doodgeschoten? Die beelden zijn de hele wereld over gegaan. We zijn naar de plek geweest waar dat is gebeurd. Een klein straatje. We spraken met zijn vriendjes, die er nog nachtmerries over hebben. Zijn ouders, die een paar keer probeerden hun zoon te bereiken maar beschoten werden – de kogelgaten zaten in hun huis. De ambulance werd ook beschoten. En ze hebben het lichaam van hun zoon nog altijd niet gekregen.’
‘Via de NTR kunnen we praten met een hele goeie psycholoog die zelf ook in die regio is geweest en dus heel goed snapt waar het over gaat. Het is schakelen van daar naar hier en daar moet je tijd voor nemen.
‘Maar ik vind het niet zo interessant het over mij te hebben. De documentaire gaat over Palestina, maar dit verhaal gaat ook over óns, over Nederland. Dit gebeurt allemaal en er zijn géén sancties, er is géén algemeen wapenembargo, Nederland blijft de grootste Europese investeerder in Israël en Nederland blijft Israël steunen. Als journalist vind ik het dan mijn plicht om de mensen waar het om gaat dan tenminste hun verhaal te laten doen. Zeker de publieke omroep heeft hierin een taak.’
‘Misschien. Toen we voor deze documentaire in het vliegtuig naar Israël zaten, kwamen we in gesprek met een Israëliër die in Nederland bij zijn broer op bezoek was geweest. We vroegen wat hij van Nederland vond, en hij antwoordde dat hij het erg vond dat Nederland was ‘overgenomen door moslims’. Deze keer zijn we één keer gaan eten in een Israëlisch restaurant, en daar zeiden de meiden in de bediening precies hetzelfde.
‘Het is geen toeval dat Trump hetzelfde zegt over Europa. Dat is allemaal aan elkaar verbonden. Dit gedachtegoed waarin de moslim de vijand is, wordt geëxporteerd: het komt mee met de Israëlische veiligheids- en surveillance-industrie waar Europa en de VS mee samenwerken. Dat leidt dan ook weer tot het verbod op Palestijnse mensenrechtenorganisaties, tot het sanctioneren van [VN-rapporteur voor Palestina] Francesca Albanese en van mensen die voor het Internationaal Strafhof werken, en tot het weigeren van toegang tot Gaza voor hulporganisaties. Deze hele dynamiek is zeer zorgwekkend.’
‘De PVV zit er niet meer in, dat is winst. Mensen als Boswijk van het CDA en Paternotte van D66 weten heel goed wat er in Palestina aan de hand is. Paternotte zit niet in de regering maar in de Tweede Kamer, maar Boswijk is staatssecretaris, op Defensie zelfs. En Jetten liep mee in de Rode Lijn-demonstratie. Ik praat nu heel diplomatiek hoor, maar we gaan hem aan zijn woord houden over onder andere het erkennen van Palestina.
En hoop… Ik was bij de Dries van Agt-lezing van The Rights Forum. Die werd gegeven door Dr. Naledi Pandor, de voormalige Minister van Buitenlandse Zaken van Zuid-Afrika, die de zaak tegen Israël naar het Internationaal Gerechtshof heeft gebracht. Zij sprak over de apartheid in Zuid-Afrika als bewijs dat verandering kan. Dat vond ik belangrijk om te horen.’
Wie over de film wil napraten, kan op 24 februari terecht in de Rode Hoed in Amsterdam. Het gesprek over ‘Gevangen in Palestina’ wordt daar behalve met Nadia Moussaid zelf gevoerd met onder andere Berber van der Woude, bestuursvoorzitter van The Rights Forum.
