Op vrijdag 10 juli doen The Rights Forum, Oxfam Novib en Pax een nieuwe poging om de levering van F-35-onderdelen aan Israël te stoppen. Het draait om indirecte leveringen die lopen via de Verenigde Staten. We zetten de feiten voor je op een rij.
Nee, de zitting op 10 juli is een voortzetting van de rechtszaak die al liep. De rechtszaak die The Rights Forum, Oxfam Novib en Pax aanspanden om de Nederlandse staat te dwingen de levering van onderdelen van gevechtsvliegtuig F-35 te staken, begon in november 2023. De insteek was dat Nederland het risico liep bij te dragen aan ernstige schendingen van internationaal recht in de Gazastrook door de export van F-35-onderdelen. Op basis daarvan zou geen exportvergunning voor de onderdelen afgegeven mogen worden. Nederland gaf die vergunning toch, omdat het de relatie met Israël en de Verenigde Staten niet wilde schaden, bleek destijds uit onderzoek van NRC Handelsblad. Omdat Nederland die vergunning verstrekte, spanden wij onze zaak aan.
Klopt, nadat de zaak tot aan de Hoge Raad werd behandeld, besloot de Nederlandse regering de leveringen te stoppen. De Hoge Raad oordeelde niet dat de regering de leveringen moest stoppen, maar droeg haar op de vergunning opnieuw te toetsen en daarbij het internationaal recht in de beslissing te betrekken. De regering kon toen niet anders dan de leveringen stoppen. Dat was een succes voor de procederende partijen.
Maar dat ging om directe leveringen vanuit een distributiecentrum van fabrikant Lockheed Martin in Woensdrecht en elders in Nederland aan Israël. Indirecte leveringen, via de VS, vielen daar niet onder. Volgens de staat is bij die indirecte leveringen van, simpel gezegd, moertjes, boutjes, nippeltjes en schroefjes, niet te traceren of die in Israël terecht komen, of in andere landen met F-35-gevechtsvliegtuigen. Dat staat in het vervolg van de rechtszaak ter discussie.
We geloven niet dat het zo ingewikkeld is als de staat het voorstelt. In een debat in de Tweede Kamer in 2024 stelde de (toenmalige) regering dat die onderdelen in een ‘wereldwijde pool’ terecht komen, waarvan niet wordt bijgehouden waar de losse onderdelen terechtkomen. Maar uit stukken bleek dat het Amerikaanse ministerie van Defensie (nu: Oorlog) van 99 procent van die onderdelen wél weet waar ze eindigen.
Ander punt is dat het Nederlandse bedrijf Fokker de enige leverancier is van bepaalde onderdelen, waardoor het zeker is dat die in Israël terechtkomen. Eerder dit jaar heeft Israël nog weer nieuwe F-35s besteld, een heel squadron, dat in Israël vaak bestaat uit 25 toestellen. Net voor de genocide in de Gazastrook begon, bestelde Israël ook al een squadron.
De vraag of de staat geheime stukken mag inbrengen, waaruit zou blijken dat het stopzetten van de indirecte leveringen schadelijk is voor het internationale F-35-programma. Wij vinden van niet, onder andere omdat de rechter dan wél toegang heeft tot die stukken en onze advocaten niet. We hopen dat de rechter direct besluit dat zo’n geheim stuk niet ingebracht mag worden. Besluit de rechter anders, dan wordt de hele rechtszaak vertraagd.
Dat is nog maar de vraag. We roepen de regering op om in de tussentijd de indirecte leveringen van onderdelen te staken, omdat ook indirecte leveringen een schending van het internationaal recht zijn. Dat zou in lijn zijn met de uitspraak van de Hoge Raad over de directe levering van onderdelen. Daarin zeiden de rechters dat de regering zélf op basis van het internationaal recht de juiste beslissing moet nemen. Dat deed de regering vervolgens ook, in november vorig jaar. Dezelfde logica geldt volgens ons ook in deze zaak.
Dat hopen we, maar we weten het nog niet zeker. Houd onze socials in de gaten! De zitting is openbaar, dus je kunt langskomen; hij begint om 13.30 in de rechtbank in Den Haag. Je kunt onze rechtszaak ook financieel steunen. Zie de crowdfunding campagne op de site van onze mede-strijders van Oxfam Novib.
