De staat wilde geheime documenten inbrengen in de zaak van onder andere The Rights Forum om levering van onderdelen voor F-35-gevechtsvliegtuigen aan Israël te stoppen. De rechter ging er niet in mee.
De Nederlandse staat kan voorlopig geen geheime stukken inbrengen in de rechtszaak die The Rights Forum, Pax en Oxfam Novib voeren om de levering van F-35-onderdelen aan Israël te stoppen. Dat heeft de rechtbank in Den Haag vrijdag bepaald. De inhoudelijke behandeling van de zaak loopt daardoor geen verdere vertraging op, en zal uiterlijk in januari plaatsvinden. Advocaat Liesbeth Zegveld na afloop van de zitting: ‘De advocaten van de staat moeten zich nu weer focussen op de inhoud.’
De zaak draait om de levering van onderdelen van F-35-gevechtsvliegtuigen aan Israël. Die loopt inmiddels sinds november 2023. In oktober vorig jaar bepaalde de Hoge Raad dat de regering de exportvergunning opnieuw moest toetsen en het internationaal recht in die toetsing moest meewegen.
De regering kon toen niet anders dan de directe leveringen van onderdelen, die plaatsvindt vanuit Woensdrecht, te stoppen. Indirecte leveringen van onderdelen via de Verenigde Staten gingen echter wel door. Sterker nog: uit door Zegveld geciteerd interne mails van Buitenlandse Zaken blijkt dat de bedoeling steeds is geweest om de levering van de onderdelen via indirecte wegen voort te zetten. De drie eisende partijen vinden dat ook die indirecte leveringen moeten stoppen. Zij redeneren dat de uitspraak van de Hoge Raad voor alle leveringen geldt. De staat betwist dat.
De zitting van vrijdag draaide om een technisch-juridische kwestie, aangezwengeld door de advocaten van de staat. Die willen een geheim document inbrengen waarin de Commandant der Strijdkrachten uiteenzet hoe het hele F-35-programma onder druk komt te staan als er geen onderdelen meer geleverd kunnen worden aan Israël.
Dat stuk zou deels gecensureerd worden ingebracht; passages zijn zwartgelakt. De staat wilde het ongecencureerde document alleen inbrengen in de zogeheten ‘Geheimhoudingskamer’ van de rechtbank. Zou de rechter dat toekennen, dan zou de zaak een paar maanden tot zelfs een jaar vertraging oplopen.
Advocaat Liesbeth Zegveld, die The Rights Forum, Pax en Oxfam Novib vertegenwoordigt, verzette zich tegen de inbreng van het geheime document. Het zou inhoudelijk niet relevant zijn, vertraging van de inhoudelijke behandeling opleveren, én het zou een aantasting zijn van het principe dat alle procespartijen gelijke toegang hebben tot alle processtukken.
Rolien Sasse, directeur van Pax, riep namens de drie organisaties op om vooral de ogen op de bal te houden: de Israëlische genocide in Gaza duurt voort, en Nederland blijft medeplichtig zolang het onderdelen blijft leveren voor de F-35’s waarmee Israël Gaza bombardeert. Sasse:
De staat doet nu alsof onze eis, namelijk het stoppen van indirecte leveringen via de Verenigde Staten, het hele F-35-programma ondermijnt, maar daar gaat de zaak niet over. De staat werpt een rookgordijn op en als eisende partij moeten we daar niet in meegaan.
Gerard Jonkman, directeur van The Rights Forum, sluit zich daarbij aan. De technisch-juridische interventie door de staat noemt hij ‘een afleidingsmanoeuvre’, bedoeld om de zaak te vertragen. En dat terwijl die juist duidelijk is, zegt Jonkman, die zich baseert op het gemeenschappelijke standpunt van de EU over wapenexport. Dat verbiedt de levering van militaire goederen als er een duidelijk risico bestaat dat die worden ingezet voor schendingen van het internationaal recht. Jonkman:
De Hoge Raad droeg de regering op om dat risico te wegen. Daaruit bleek dat het risico reëel is, en dat daarom geen onderdelen aan Israël worden geleverd. Dus ook niet via de VS, zeggen wij. De Staat leidt bewust af van de zaak om de indirecte levering zo lang mogelijk in stand te houden.
En dat lukt vooralsnog. Als gevolg van de interventie door de Staat zijn sinds de uitspraak van de Hoge Raad negen maanden verstreken zonder dat aan de inhoudelijke behandeling van de zaak is begonnen.
De zitting duurde vrijdag langer dan verwacht omdat de rechter nog dezelfde dag een oordeel wilde vellen over de voortgang van de zaak. Hij oordeelde dat de Staat het geheime document vooralsnog niet kan indienen. De afweging of dat later wel kan, wordt onderdeel van de inhoudelijke behandeling, die tussen oktober en januari moet plaatsvinden. Eindelijk ligt er nu een duidelijk tijdpad.
Als advocaat Zegveld de zittingszaal uitkomt, steekt ze haar vuist én een been in de lucht: de afleidingsmanouevre van de staat is succesvol bestreden. Zegveld:
De angstretoriek van de staat, die het beeld schetst alsof het stoppen van indirecte leveringen de veiligheid van Nederland en Europa in gevaar brengt, heeft het niet gehaald. De advocaten van de Staat moeten zich gewoon een beetje focussen op waar het hier om gaat: door- en uitvoer van onderdelen van Nederlands grondgebied naar Israël mag niet.
Het is goed nieuws, maar bij de eisende partijen blijft ook frustratie bestaan over de vertraging die de Staat heeft veroorzaakt. Lilian Alibux, directeur Engagement bij Oxfam Novib:
Het stoort me dat Nederland blijkbaar nog steeds wil bijdragen aan wat er in Gaza gebeurt. Stoppen met leveren is heel makkelijk, ook het stoppen van indirecte leveringen. Waarom zou je dat niet doen? We zijn inmiddels bijna drie jaar bezig met deze procedure, wat betekent dat er ook drie jaar langer bewijs is verzameld voor genocide. Ik snap oprecht niet waarom je daar medeplichtig aan wilt blijven.
