Marianne Dagevos is initiatiefneemster van Podium voor Palestina, een podium voor Palestijnse literatuur, film en poëzie.
26 september 2026 Lees meer overPalestine 36 van Annemarie Jacir draait nu in de Nederlandse bioscopen. De film toont dat de ontwrichting van Palestina al ver voor de stichting van de staat Israël begon.
Een episch verhaal met massascenes, vrijheidsstrijders op paarden, een trein die ontspoort en een dorp dat wordt opgeblazen. Dit is niet het wilde westen of een Europese oorlog. Het zijn scènes uit Palestina 36: harde aanvaringen tussen de inheemse bevolking van Palestina en de Britse overheersers in het zogenoemde Brits mandaat.
De geschiedenis van de 20er en 30er jaren in Palestina en de hele Levant, is in Nederland erg onbekend. Veel mensen denken dat de problemen in die regio in 1948 zijn begonnen met de stichting van de staat Israël en de verdrijving van de Palestijnen, de Nakba.
Dat de ontwrichting van het gebied al veel eerder werd ingezet en dat de praktijken van de Engelsen van destijds, veel lijken op de praktijken van de Israëli’s later, is voor velen nieuw. Daarom maakte de Palestijnse filmmaker Annemarie Jacir dit epos: een historische en kostuumfilm, waarin opnamen uit die tijd (ingekleurd!) en de nieuwe speelfilm in elkaar overvloeien.
Een echte hoofdpersoon heeft de film niet. Er zijn meerdere verhaallijnen die aansluiten op de verschillende sociale klassen van de toenmalige Palestijnse bevolking. De moderne, Europees georiënteerde elite in Jeruzalem voert haar strijd voor onafhankelijkheid via eigen kranten en door overleg en onderhandeling met de Engelsen.
Zij verwachten erkenning te krijgen op basis van gedeelde westerse leefwijze. De vrijgevochten vrouw en journalist Khuloud vertegenwoordigt die groep. De bevolking in de Palestijnse dorpen (de fellaheen) heeft veel eerder in de gaten dat deze bezetters, de Engelsen en de joodse kolonisten, bezig zijn hun land en hun economie met geweld over te nemen en hen te verjagen.
Yusuf, Afra en Kareem vertegenwoordigen de jonge generatie wiens levens drastisch veranderen door de traumatische terreurdaden die zij meemaken. En dan zijn er nog de arbeiders in de haven van Jaffa die merken dat hun arbeidsomstandigheden verslechteren door de komst van de vele migranten. Ook zien zij dat op grote schaal wapens voor de joodse milities illegaal de haven binnenkomen. Door die ervaringen besluit arbeider Khaled vrijheidsstrijder te worden.
De boeren en arbeiders besluiten met collectief verzet, zoals stakingen, boycot en sabotage, en met gewapende strijd, tegenwicht te bieden tegen de dubbele invasie. Zeker als steeds duidelijker wordt dat de Engelsen de Balfour-verklaring van 1917 (‘the establishment in Palestine of a national home for the Jewish people’) in de praktijk aan het brengen zijn.
Ondertussen maakt een Engelse commissie een plan voor de regio (ook toen al zonder betrokkenheid van de inheemse bevolking) en komt zij met het voorstel om Palestina op te splitsen en verdelen.
Het is onthutsend om te zien hoe bijna een eeuw later de verhoudingen nauwelijks zijn veranderd. De harde strijd om land en gelijke rechten wordt in Palestijnse steden en dorpen nog steeds gestreden, de repressie is nog steeds wreed en meedogenloos, de straffen zijn nog steeds collectief, nog steeds zitten heel veel Palestijnen in gevangenissen zonder aanklacht of proces. En nog steeds verzetten de Palestijnen zich en benutten ze alle mogelijkheden om hun rechten op te eisen.
Deze film komt aan als een mokerslag, maar bevat ook mooie, ontroerende momenten. Zoals het gesprek tussen grootmoeder Hanan en kleindochter Afra, en het contact tussen Kareem en zijn vader de priester.
Wie De Parijzenaar van Isabella Hammad of De Honderdjarige Oorlog tegen Palestina van Rashid Khalidi heeft gelezen, zal veel in deze film herkennen – wie dat (nog) niet heeft gedaan, krijgt een onthullend beeld van een langdurige koloniale strijd met grote Europese medeplichtigheid in dat stukje land ‘tussen de rivier en de zee’, Palestina.
