‘Ik hoop ten diepste dat het Palestijnse volk binnenkort hun 2 februari-moment zal beleven en de kans krijgt om te werken aan de totstandkoming van het vrije Palestina van hun dromen.’
Naledi Pandor, voormalig minister van Internationale Betrekkingen van Zuid-Afrika, sprak deze woorden als hoofdspreker op de Dries van Agt-lezing afgelopen maandag. Ze sprak over hoop en strijd voor een met 800 mensen gevulde zaal in het Amare theater in Den Haag, de ‘stad van internationaal recht’.
Haar vuur en vastberadenheid sloegen aan bij het publiek, dat haar woorden regelmatig ontving met applaus, en haar een staande ovatie gaf aan zowel het begin van de lezing als aan het eind.
De 2 februari waar Pandor de zaal mee naartoe nam, was die van 1990. Op die dag kondigde de toenmalige leider van Zuid-Afrika, Frederik Willem de Klerk , in een beroemde toespraak in het parlement het einde van het apartheidsregime aan.
Een einde aan apartheid
Na een decennialange strijd was het gelukt: apartheid zou eindigen in Zuid-Afrika en de politieke gevangenen zouden vrijkomen. ‘We zaten aan de radio gekluisterd, we voelden dat vrijheid nabij was’, zei Pandor. Dát moment van euforie en hoop is wat zij wenst voor Palestijnen.
Dries van Agt-lezing
De Dries van Agt-lezing wordt jaarlijks gehouden op 2 februari, de verjaardag van de voormalig minister-president en oprichter van The Rights Forum. Vorig jaar gaf de speciale VN-rapporteur voor de Palestijnse gebieden, Francesca Albanese, de lezing.
Voorafgaand aan de lezing kreeg Frans van Agt, de zoon van Dries van Agt, de door Allard de Rooi geactualiseerde versie van Dries’ boek ‘Palestina in Doodsnood’ in ontvangst van de moderator van de avond, Nadia Bouras. Het boek is hier te bestellen, en de hele avond is hier in zijn geheel terug te kijken.
Pandor heeft de strijd van dichtbij meegemaakt. Haar opa was een vroege leider van de anti-apartheidspartij ANC en zat een paar jaar in de gevangenis. Ook haar vader was een antiapartheidsactivist, die een groot deel van zijn leven in ballingschap leefde. Pandor bracht haar jeugd daardoor buiten Zuid-Afrika door. In 1991, na het einde van de apartheid kon hij terugkeren.
Vanuit deze Zuid-Afrikaanse lens kijkt Pandor naar Israël: een staat gesticht door Europese kolonisten die de oorspronkelijke Palestijnse bevolking onderdrukken en van rechten onthouden. En zoals in Zuid-Afrika is er in Palestina een strijd gaande om het apartheidssysteem te ontmantelen en de oorspronkelijke bevolking te bevrijden van onderdrukking.
Het is daarmee niet meer dan logisch dat Pandor het voortouw nam om Israël voor het Internationaal Gerechtshof te dagen op beschuldiging van het plegen van genocide in Gaza. In haar lezing benadrukte Pandor dat deze genocide ‘onverminderd en zonder pauze’ doorgaat.
Noura Erakat
Naast Pandor sprak de Palestijns-Amerikaanse mensenrechtenadvocaat Noura Erakat, met een focus op de rol van internationaal recht en de ideologie achter de genocide, het zionisme. Lees hier een interview met Erakat voorafgaand aan de lezing.
Ons falen om internationaal recht te beschermen
Dat dit een monumentale opgave is, weet Pandor als geen ander. Ze merkte op dat er miljarden worden gestoken in campagnes om misdaden tegen Palestijnen te rechtvaardigen en zag daarin een gelijkenis met hoe racisme, slavernij en apartheid ooit werden gerechtvaardigd. Onderdrukking wordt aanvaardbaar door de ‘ander’ neer te zetten als afwezig en onwaardig om menselijk te worden behandeld, aldus Pandor.
Ze wees erop dat ‘Raad van Vrede’ van de Amerikaanse president Donald Trump geen ‘vrede, vrijheid of soevereiniteit’ voor Palestijnen biedt, maar laat zien dat de Palestijnen in de steek zijn gelaten door ‘de machtigsten en hun gehoorzame volgelingen’.
Daarnaast ziet Pandor dat bij veel regeringen respect voor internationaal recht ver te zoeken is. ‘Palestina, Soedan, de Democratische Republiek Congo en Oekraïne zijn allemaal voorbeelden van ons falen om mensenrechten en internationaal recht te beschermen en te bevorderen’, zei Pandor. ‘Gezien dit onvermogen, is burgeractie waarschijnlijk de enige manier om rechtvaardigheid in Palestina te herstellen.’
Laten we innovatief nadenken over wat we moeten doen. Ja we moeten blijven demonstreren, ja we moeten petities blijven tekenen, ja we moeten blijven schrijven. Maar laten we ook vechten voor de vrijlating van alle politieke gevangenen, net zoals we vochten voor de vrijlating van Nelson Mandela.
-Naledi Pandor
Ook in het geval van Zuid-Afrika kwam de meeste internationale steun voor de strijd tegen apartheid ‘van gewone mannen en vrouwen, georganiseerd in diverse belangengroepen’, aldus Pandor. Veel regeringen verzetten zich juist tegen het geven van publieke steun aan de antiapartheidsstrijd. Laat het een inspiratie zijn en geef niet op, was de boodschap van Pandor.
‘Ik spoor u aan om door te gaan en u aan te sluiten bij de inspanningen over de hele wereld. Post-apartheid Zuid-Afrika is het bewijs dat het kwaad overwonnen kan worden.’
