Schilderen biedt jongeren in de Gazastrook de gelegenheid even op adem te komen, zich af te sluiten van het voortdurende Israëlische geweld. Een penseel is een middel tot overleven geworden, schrijft de Palestijnse Rita Baroud.
Op een eenvoudige houten tafel liggen verfpaletten, blanco vellen papier en penselen met sporen van eerdere penseelstreken. Jonge mannen en vrouwen werken in stilte, alleen het zachte geluid van penselen over het doek en af en toe een blik op elkaars werk doorbreken de rust. Er worden geen vragen gesteld over wat iemand heeft doorstaan en niemand hoeft verantwoording af te leggen voor de kleuren of beelden die op het doek verschijnen. Elk schilderij vertelt een verhaal, elke tint verbergt een herinnering en elke penseelstreek is een poging om iets te helen wat vanbinnen gebroken is.
Buiten de workshop wordt het leven in de Gazastrook getekend door ontberingen en verlies. Tienduizenden Palestijnen zijn gedood, talloze gezinnen zijn verdreven, huizen zijn verwoest en het gevoel van veiligheid is verdwenen. Binnen de muren van de ruimte zoeken de deelnemers tijdelijk een andere wereld op – een plek waar ze zich enkele uren kunnen richten op kunst in plaats van op de gevolgen van het voortdurende Israëlische geweld om hen heen.
In de Gazastrook zijn artistieke gemeenschapsinitiatieven uitgegroeid tot meer dan culturele activiteiten of vormen van ontspanning. Ze bieden mensen een plek om ervaringen te verwerken, emoties te uiten en om te gaan met de psychologische gevolgen van de genocide. Naarmate de dagelijkse druk toeneemt, groeit ook de behoefte aan ruimtes waar mensen steun en een gevoel van balans kunnen vinden.
Zo gaat schilderen bij de workshop Ademen en Schilderen niet alleen om creativiteit, maar is het ook om een manier om ervaringen te verwerken. Een schilderij draait hier niet om technische perfectie, maar om het zichtbaar maken van gevoelens waarvoor geen woorden bestaan.
Ahmed Ashour (24) schildert sinds zijn kindertijd. Hij vertelt dat zijn relatie met kunst sinds het begin van de genocide ingrijpend is veranderd. Wat ooit een hobby voor hem was, is een manier geworden om zijn gevoelens te verwerken en uit te drukken wat hij niet altijd kan verwoorden. ‘De situatie heeft zoveel verschillende emoties in mij losgemaakt dat ik moeite heb ze te begrijpen of onder woorden te brengen,’ zegt Ahmed.
De workshop heeft hem heeft geholpen zijn emoties een plek te geven. Door te schilderen kan hij zijn gevoelens uitdrukken en beter begrijpen wat er in hem omgaat. Voor Ahmed is kunst veel meer dan een vaardigheid; het is een manier om met emotionele pijn om te gaan, hij gelooft dat kleuren, lijnen en vormen soms kunnen vertellen wat taal niet kan overbrengen.
Bovendien draait voor hem de workshop niet alleen om het schilderen, maar ook om de mensen eromheen. Door de steun van anderen die zijn passie delen, kan hij zichzelf vrijer uiten en zijn zelfvertrouwen weer wat terug krijgen.
Schilderen is bovendien een manier om iets te creëren in een tijd waarin zoveel is verwoest. Elk voltooid doek weerspiegelt de uren die aan een creatie besteed zijn; het maken, verbeelden en uitdrukken, ondanks de rauwe werkelijkheid buiten de workshop.
Verschillende deelnemers geven aan dat het voltooien van een schilderij hen een gevoel van voldoening geeft en hen eraan herinnert dat ze nog steeds in staat zijn iets betekenisvols te creëren. In die zin is de workshop niet alleen een plek om de psychologische impact van de oorlog te verwerken, maar ook een stille uiting van veerkracht en voortdurende creativiteit, zelfs als het dagelijks leven wordt getekend door constant verlies en onzekerheid.
Joud Abed (20) beschrijft een vergelijkbare ervaring als Ashour. Voor haar is de workshop een tijdelijke ontsnapping aan de zware druk van het dagelijks leven. De momenten waarop ze schildert, geven haar rust en de mogelijkheid om de angsten en spanningen van alle geweld even op afstand te houden.
Daarnaast betekent de workshop voor haar ook een plek van ontmoeting en uitwisseling. Door contact met andere jonge kunstenaars kan ze nieuwe inzichten opdoen, haar eigen werk verdiepen en nieuwe schildertechnieken ontwikkelen. Volgens Joud is de workshop een ruimte waar mensen met elkaar in gesprek gaan, elkaar steunen en zich verbonden voelen door wat ze samen meemaken en nog moeten aangaan.
Voor Judy Al-Afrenji (26) is het gevoel van relatieve veiligheid dat de workshop biedt het belangrijkst. Doordat deelnemers omringd zijn door mensen met vergelijkbare ervaringen, kunnen ze gemakkelijker over hun gevoelens praten, zonder angst voor oordelen of onbegrip.
Ze vertelt dat kunst haar een manier biedt om emoties te uiten en spanning los te laten, ondanks het feit dat ze tijdens haar gedwongen verplaatsingen meerdere keren haar schildersmateriaal verloor. Telkens als ze moest vluchten, zocht ze naar nieuwe materialen, zodat ze toch kunst kon blijven maken. Volgens Judy betekent het aanbieden van kunstbenodigdheden veel voor deelnemers die als gevolg van de genocide hun persoonlijke bezittingen hebben verloren.
De kracht van kunst beperkt zich niet tot schilderen, zegt ze. Ook muziek, zang, dans en andere creatieve vormen bieden manieren om emoties te verwerken en een gevoel van verbinding met jezelf te ervaren.
De betekenis van Ademen en Schilderen gaat verder dan individuele expressie. Het kunstinitiatief heeft een kleine maar hechte gemeenschap gevormd, waarin deelnemers elkaar steunen en verbondenheid vinden. Tijdens de bijeenkomsten ontstaan gesprekken over kunst, persoonlijke ervaringen en de uitdagingen waarmee deelnemers worden geconfronteerd. Door naar elkaar te luisteren en van elkaar te leren, ervaren ze dat ze er niet alleen voor staan. Te midden van voortdurend Israëlisch geweld en permanente onzekerheid en angst biedt het samenkomen met gelijkgestemden de deelnemers een gevoel van verbondenheid en zeldzame rust.
Rita Baroud is geboren in Gazastad, ze vluchtte op 23 april 2025 met haar familie naar Marseille, waar haar vader, een kunstenaar, een beurs had gekregen.
