Een comfortabele stoel, een kop koffie, een werkende wc; nieuwe restaurants tussen de puinhopen van Gaza roepen voor een kort moment de herinnering aan betere tijden op. Ze belichamen de weigering om geweld de identiteit van de stad te laten bepalen, schrijft Rita Baroud.
Aan het einde van een straat, waar de littekens van de verwoesting nog steeds aan beide zijden zichtbaar zijn, staan auto’s en karren met dieren in de rij voor een restaurant dat enkele weken geleden zijn deuren heeft geopend.
Vanbuiten ziet de plek er niet anders uit dan zijn omgeving: verwoeste en beschadigde gebouwen, stoffige straten en het constante gezoem van elektriciteitsgeneratoren. Maar zodra bezoekers binnenstappen, verandert dit beeld. Warm licht, rennende kinderen tussen de tafels, de geur van vers bereid eten en gesprekken vermengd met gelach – geluiden die in de Gazastrook lang niet meer zijn gehoord.
Op het eerste gezicht lijkt dit nieuwe restaurant vreemd in een stad die nog altijd een van de moeilijkste periodes in haar geschiedenis doormaakt. Waar honderdduizenden mensen in tenten of half verwoeste huizen wonen en waar de basisvoorzieningen verre van stabiel zijn. De opening van nieuwe restaurants en cafés roept dan ook gemengde reacties op. Sommigen zien de etablissementen als teken dat het leven langzaam terugkeert, anderen beschouwen ze als luxe in een tijd waarin onderdak en wederopbouw de grootste prioriteiten blijven.
Voor de bezoekers zijn de nieuwe restaurants niet alleen maar locaties om te eten. Het zijn ruimtes geworden waar ze even kunnen ontsnappen aan de last van de oorlog, en waar ze flarden van hun verloren gewone leven kunnen herwinnen. Waar gezinnen comfortabel kunnen zitten, een kopje koffie kunnen drinken en hun kinderen in een relatief veilige omgeving kunnen zien spelen. Waar ze vrienden kunnen ontmoeten die ze maanden niet hebben gezien en waar ze kunnen ervaren dat ze, ondanks alles, nog steeds leven.
Voor Haneen Ajour (40) gaat het er om een plek te vinden waar haar kinderen relatief veilig kunnen spelen. ‘We zijn bijna alle openbare ruimtes kwijtgeraakt’, zegt ze. ‘Er zijn maar heel weinig plekken waar gezinnen een paar uur kunnen doorbrengen, weg van de tenten of beschadigde huizen.’
Het eerste wat Ajour opviel in het restaurant was de ruime buitenruimte en de frisse lucht – details die elders misschien gewoon lijken, maar in de Gazastrook tegenwoordig essentieel zijn. Gezinnen leven al tijden dicht op elkaar, ofwel in tenten in de zomerhitte ofwel in beschadigde huizen zonder goede ventilatie en basisvoorzieningen.
In zulke omstandigheden wordt het simpelweg zitten in een schone, open ruimte een totaal andere ervaring. Ajour was verrast hoe gastvrij het restaurant aanvoelde – niet omdat het luxueus was, maar omdat het haar en haar kinderen een relatief gevoel van veiligheid gaf.
Ajours ervaring weerspiegelt een diepgaande verandering in wat uit eten gaan in Gaza betekent. Vóór de oorlog werden restaurants geassocieerd met familiefeesten, speciale gelegenheden of het uitproberen van nieuwe gerechten. Tegenwoordig zijn het locaties waar mensen even op adem kunnen komen. Waar ze niet hoeven na te denken over de alom aanwezige verwoesting. Waar kinderen vrij kunnen rondrennen, zonder dat hun ouders zich constant zorgen te hoeven maken. In de door het Israëlische geweld verwoeste stad zijn dit zeldzame privileges geworden.
Suhair Al-Barbari (42) zegt dat haar eerste restaurantbezoek sinds jaren draaide om te ontsnappen aan de psychologische druk die het dagelijkse leven bepaalt. ‘Er zijn niet veel opties meer als je er gewoon even uit wilt en je hoofd leeg wilt maken.’ In een goed verlichte ruimte zitten, een kop koffie drinken en andere mensen zien, geeft haar het gevoel dat ze, al is het maar voor een paar uur, is teruggekeerd naar haar oude leven. Deze momenten zijn voor Al-Barbari een tijdelijke onderbreking van het onophoudelijk slechte nieuws, de ontheemding, het verlies en de constante crisis waarin de Palestijnen in de Gazastrook verkeren.
Bovendien ziet Al-Barbari in elk nieuw restaurant een teken dat het leven ondanks alles doorgaat, dat de mensen zich niet hebben overgegeven. Het openen van een restaurant is een verklaring van veerkracht, een weigering om geweld de identiteit van de stad blijvend te laten bepalen. Het zien van een pas geschilderd huis of een heropende winkel wekt bij Al-Barbari eenzelfde hoop. Elk nieuw project, hoe klein ook, draagt de boodschap uit dat de samenleving nog steeds in staat is zich te herstellen.
Veel mensen moedigen de eigenaren aan in hun besluit om ondanks de overweldigende economische tegenspoed een restaurant te openen. Zowel de eigenaren als de klanten zoeken naar een nieuw begin, naar een leven dat ze ooit hadden. Het gaat de mensen niet om luxe, maar om normaliteit, zegt Al-Barbari.
Na alles wat ze hebben doorstaan, vinden ze vreugde in de kleinste details. Een comfortabele stoel. Goede verlichting. Werkende airconditioning. Zachte muziek. Een warme glimlach van het personeel. Een bezoek aan een van de weinige restaurants is een psychologische therapie geworden voor de inwoners van Gaza. Ze bieden vluchtige momenten van rust – een goed dat net zo schaars is geworden als zoveel andere basisbehoeften.
Terwijl velen restaurants beschouwen als een essentiële psychologische uitlaatklep in een stad die gebukt gaat onder trauma, betoogt de 41-jarige architect Hanadi Hammad Deeb dat dergelijke projecten hand in hand moeten gaan met inspanningen om meer dringende behoeften aan te pakken, met name huisvesting en wederopbouw. Gaza moet investeringen in commerciële projecten in evenwicht brengen met dringende inspanningen om fatsoenlijke huisvesting te bieden, de omstandigheden in de tentenkampen en andere opvanglocaties te verbeteren en de wederopbouw te bevorderen, zegt ze.
Meer dan driekwart van alle huizen in de Gazastrook zijn geheel of gedeeltelijk verwoest. 1.9 miljoen van de 2.1 miljoen Palestijnen zijn ontheemd. Bijna een miljoen van hen verblijft in tenten, andere in overvolle opvanglocaties, op straat of provisorische hutjes. Twee-derde van de bevolking kampt nog steeds met ‘acute voedselonzekerheid’. Israël blijft de toegang van bouwmaterialen voor noodonderkomens beperken.
Deeb was verrast dat er zo snel nieuwe restaurants en cafés openden. Voor haar vertegenwoordigen deze bedrijven het opmerkelijke vermogen van de samenleving om zich te herstellen, zelfs onder de moeilijkste omstandigheden. ‘Ik dacht dat het onmogelijk zou zijn om zo snel terug te keren. Dat het nu gebeurt, voelt als een enorme prestatie.’ Binnen in het restaurant vergeet ze, al is het maar voor even, het geluid van vliegtuigen en drones, de aanblik van puin en de druk van het dagelijkse overleven. Dat gevoel is altijd van korte duur. ‘Zodra ik vertrek, zie ik de verwoesting weer, hoor ik het lawaai en komt alles terug.’
Deeb betoogt dat echt herstel niet alleen kan worden afgemeten aan nieuwe cafés en restaurants. Dat vereist huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg, werkgelegenheid en openbare ruimtes waar mensen veilig samen kunnen zijn.
Haar perspectief weerspiegelt een breder debat dat zich in Gaza afspeelt. Hoewel velen elk nieuw bedrijf dat zijn deuren opent verwelkomen, vragen anderen zich af hoe bij een toekomstige wederopbouw een evenwicht kan worden gevonden tussen psychologisch herstel en fundamentele humanitaire behoeften. Een wederopbouw waarmee nog niet kan worden begonnen, omdat het Israëlische geweld maar voortduurt.
Dat heeft meer dan alleen gebouwen vernietigd en ook de relatie van mensen met de plek waar ze wonen veranderd. Plaatsen die ooit met comfort werden geassocieerd, zijn veranderd, bekende straten zijn onherkenbaar geworden. Huizen die ooit gezinnen samenbrachten, zijn in puin of onbewoonbare ruïnes veranderd. In deze context zijn veilige openbare ruimtes belangrijker dan ooit geworden.
Een plek hebben om te zitten, te praten, een kleine gelegenheid te vieren of gewoon een maaltijd te delen met je kinderen, is een poging om de sociale banden te herstellen die de afgelopen jaren beschadigd zijn geraakt. Hoe verwoestend het Israëlische geweld ook mag zijn, het kan de menselijke behoefte om samen te komen, te lachen, eten te delen en naar spelende kinderen te kijken, niet uitwissen.
De restaurants zijn een klein onderdeel van een veel grotere poging om het leven terug te winnen. Ze belichamen de vastberadenheid van een hele gemeenschap om zich niet alleen door de oorlog te laten definiëren, om vast te houden aan het simpele mensenrecht om rond een tafel te zitten, gesprekken te voeren met dierbaren, hun kinderen te zien lachen en – al is het maar voor een paar uur – een gevoel van gewoon leven te ervaren in een stad die nog steeds worstelt om te midden van de ruïnes zichzelf te vinden.
Rita Baroud is geboren en getogen in Gaza-stad, ze vluchtte op 23 april 2025 met haar familie naar Marseille, waar haar vader, een kunstenaar, een beurs had gekregen.
