Op 8 september maakte de Britse minister van Buitenlandse Zaken Ed Miliband in een toespraak tot het Lagerhuis het al eerder aangekondigde sanctiepakket tegen Israël bekend. Aan de basis daarvan ligt de erkenning door de Britse regering van de illegaliteit van de Israëlische bezetting van Palestina, zoals in juli 2024 vastgesteld door het Internationaal Gerechtshof. Ook erkent de regering dat Israël zich in bezet Palestina schuldig maakt aan etnische zuivering.
Daarmee gaat het perspectief op de tweestatenoplossing verloren, volgens Miliband, met alle gevolgen voor zowel Palestina als Israël; het sanctiepakket moet worden gezien als late reddingspoging. Miliband ging ook in op zijn Joodse identiteit en stelde vast dat er geen tegenstelling bestaat tussen zijn Joods-zijn en zijn steun voor de staat Palestina. ‘Juist het tegendeel’, voegde hij daar aan toe.
Concrete sancties
Concreet zal het Verenigd Koninkrijk (VK) een verbod invoeren op de import van goederen uit Israëls illegale nederzettingen in bezet Palestina. Daarnaast worden maatregelen genomen tegen bedrijven en personen die diensten verlenen ten gunste van de nederzettingen, bijvoorbeeld in vastgoed, constructie of financiering. Ook wordt een aantal Israëlische kolonisten gesanctioneerd vanwege geweld tegen Palestijnen.
Miliband stelde verder dat het VK zijn regelgeving ten aanzien van de mensenrechten zal uitbreiden om effectiever te kunnen reageren op de groei van Israëls illegale nederzettingen, met name de geplande kolonisering van het E1-gebied ten oosten van Jeruzalem. Wapenleveringen aan Israël zullen aan een strenger export-regime worden onderworpen om te voorkomen dat ze ten goede komen aan de bezetting.
Ten aanzien van de Gazastrook zet het VK in op humanitaire hulp. Volgens Miliband kunnen de door het VK gesteunde ziekenhuizen dit jaar 800.000 consulten en essentiële zorg verlenen, en kunnen met Britse expertise duizend kinderen met geamputeerde ledematen worden behandeld. Ook blijven Palestijnse studenten welkom in het VK.
Israëlische reactie op de Britse sancties
Israël reageerde heftig op de maatregelen. President Yitzhak Herzog noemde de sancties ‘een grove inmenging in de democratische verkiezingen van een soevereine natie’. Israël werd deze zomer zélf betrapt op inmenging in de verkiezingen van Schotland, Frankrijk, Colombia, Togo, Angola, New York City en eerder in Slovenië. De sancties zullen verder ‘de belangen en de nationale veiligheid van vrijheidslievende naties ondermijnen’, zei de president zonder verdere uitleg.
Volgens Herzog zullen de Britse sancties bovendien vooral ‘de Palestijnen schaden en hen hun bedrijven en werkgelegenheid ontnemen’. Volgens het Palestijnse Centraal Bureau voor de Statistiek werkten in het tweede kwartaal van dit jaar 17.600 Palestijnen in de Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, op een Palestijnse bevolking van ruim drie miljoen. Herzogs zorgen om de Palestijnse werkgelegenheid contrasteren scherp met de dagelijkse realiteit waarin Israël – met zijn volledige steun – de Palestijnse economie en samenleving vernietigt. Herzog zelf wordt beschuldigd van ophitsing tot genocide op de Palestijnen in de Gazastrook.
Tegenmaatregelen
De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Gideon Sa’ar beschuldigde Miliband van ‘schandelijke leugens’ en kondigde tegenmaatregelen aan. Zo moet het VK binnen dertig dagen zijn consulaat in Oost-Jeruzalem sluiten. Sinds de erkenning van de staat Palestina door het VK in september 2025 diende het consulaat feitelijk als de Britse ambassade in het door Israël bezette land.
Ook wordt de Britten de toegang ontzegd tot het International Gaza Support Center in Kiryat Gat dat toeziet op de uitvoering van de wederopbouw van Gaza. Eind augustus verbood Israël twee Nederlanders de toegang tot dit centrum. Daarnaast dient het VK zijn training van de veiligheidstroepen van de Palestijnse Autoriteit te staken.
Tot slot ontzegt Israël twaalf Britse parlementariërs de toegang tot het land wegens – in de woorden van Sa’ar – ‘antisemitische en anti-Israëlactiviteiten’ of ‘ontkenning van het bestaan van de staat Israël’. De bekendste is voormalig premier en Labourleider Jeremy Corbyn.
Lees verder
Lees minder
Beperkt eerste effect
‘Het sanctieregime is gericht op de illegale nederzettingen en de uitbreiding daarvan, niet op Israël’, benadrukte Miliband. Met Green Line Israel, zoals hij het noemde, streeft het VK naar business as usual. In zijn toespraak liet Miliband geen twijfel bestaan aan de Britse loyaliteit en steun.
Critici stellen dat het sanctiepakket juist daarom tekort schiet: het laat de dader – Israël – feitelijk buiten schot. Dat is hypocriet, stellen zij. Zo werd Rusland sinds zijn inval in Oekraïne getroffen door harde sancties, gericht op de gehele Russische economie – niet alleen die van de bezette Krim en Donbas.
Bovendien hebben de Britse sancties maar een beperkt effect. Zo zijn producten uit nederzettingen veelal niet traceerbaar, omdat ze door Israël als ‘Made in Israel’ worden geëxporteerd. Het enige effectieve antwoord op die fraude is een volledig handelsverbod met Israël – precies de sanctie die Miliband wil voorkomen.
Groot potentieel effect
Toch is de kritiek voorbarig, omdat ze geen rekening houdt met de (nog) niet zichtbare effecten. De sancties treden pas over zes tot negen maanden in werking; wat ze precies gaan betekenen, is nog onduidelijk. Maar als het VK de handelsketen rond de illegale nederzettingen serieus gaat schoonvegen – en daar lijkt het op – krijgt dat serieuze gevolgen.
Veel hangt af van de strekking van de wet. Zo bestaat er een groot verschil tussen een verbod op de handel in specifieke producten en een verbod op handel met de bedrijven die ze produceren en verkopen. In dat laatste geval zullen Britse bedrijven, financiers en dienstverleners hun banden moeten verbreken met alle Israëlische bedrijven die de nederzettingen faciliteren. Met name Israëlische banken lopen dan het risico op sancties vanwege hun rol als financiers van de nederzettingen.
Zo kunnen de Britse sancties dus wel degelijk gevolgen krijgen, ook voor Israël zelf. Dit te meer daar de economie van de nederzettingen volledig is vervlochten met die van Israël zelf. Israëlische bedrijven zijn zelfs bij wet verplicht om geen onderscheid te maken tussen het moederland en de nederzettingen in bezet gebied. Die strategie kan zich nu tegen Israël keren.
‘Toxisch merk’
In The Times of Israel uitte een aantal Israëlische deskundigen nog andere zorgen. De vrees voor een sneeuwbaleffect is groot. Naast het VK hebben twaalf andere landen sancties aangekondigd of al ingesteld. Bedrijven in die landen zullen in hun omgang met Israël risico’s gaan mijden en zich terugtrekken, is de verwachting. Daarnaast wordt gevreesd voor reputatieschade aan het ‘merk Israël’ als ‘toxisch’ – een ontwikkeling die de negatieve effecten nog zal versnellen.
Het precieze effect van de aangekondigde Britse sancties is vooralsnog dus nog moeilijk te meten. Maar vast staat dat ze, vooral in combinatie met die van andere landen, Israël hard kunnen gaan raken.
