Israël trekt diplomatieke status in van Nederlandse vertegenwoordiging in Palestina

Diplomaten die werken bij de Nederlandse vertegenwoordiging in Ramallah verliezen hun diplomatieke status. Dat heeft de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Gideon Sa’ar zondagavond bekendgemaakt. De diplomaten krijgen zeven dagen om hun door Israël afgegeven diplomatieke documenten in te leveren, en verliezen hun diplomatieke privileges en immuniteiten. Bij de vertegenwoordiging werken acht Nederlanders en tien lokale stafleden.

‘Als Nederland zijn belangen bij de Palestijnen wil blijven behartigen, kan het dat doen vanaf het grondgebied van de Palestijnse Autoriteit, in plaats van vanaf het grondgebied van de staat Israël’, schrijft Sa’ar. Maar dat doet Nederland al. Ramallah ligt in Palestina op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever en vormt de zetel van de Palestijnse Autoriteit. Israëls aanwezigheid in bezet Palestina is illegaal en dient direct te worden beëindigd, oordeelde het Internationaal Gerechtshof in juli 2024 ten overvloede.

De Israëlische maatregel is een vergelding voor het Nederlandse verbod op de handel in producten uit Israëls illegale nederzettingen in bezet Palestina. Dat ging op 22 september in. Om dezelfde reden werd Nederland eind augustus door Israël de toegang ontzegd tot het International Gaza Support Center in Kiryat Gat, dat toeziet op de geplande wederopbouw van de Gazastrook.

Eerder deze maand werd het Verenigd Koninkrijk door Israël bestraft met vergelijkbare maatregelen, als vergelding voor de Britse handelssancties tegen de nederzettingen. 

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu werd tevoren gewaarschuwd voor de aanval van Hamas op 7 oktober 2023, bleek eerder deze maand uit Israëlisch onderzoek. De waarschuwing werd rond 28 september telefonisch overgebracht door Muhammad bin Zayid (MBZ), de president van de Verenigde Arabische Emiraten.

Netanyahu ontkent de beschuldiging. Ten onrechte, blijkt uit een publicatie van The New York Times. De krant sprak twee bronnen met kennis van het telefoongesprek. Ook legde de krant de hand op notulen van een vergadering tussen de premier en zijn veiligheidschefs op 1 oktober 2023, waaruit blijkt dat hij de waarschuwing van MBZ onder de pet hield. Actie tegen Hamas in de Gazastrook zou de aanstaande normalisering met Saudi-Arabië in de weg staan, volgens Netanyahu.

Een gisteren gepubliceerd onderzoek door The Atlantic brengt Netanyahu verder in het nauw. Daaruit blijkt dat het hoofd van de Egyptische inlichtingendiensten, Abbas Kamil, op 26 september 2023 naar Israël vloog om Netanyahu te waarschuwen voor de aanval van Hamas. Nadat die de waarschuwing terzijde schoof, bleef Kamil waarschuwen, tot twee dagen voor de aanval.

Premier Rob Jetten heeft zich in zijn speech voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties krachtig uitgesproken voor de bescherming van het internationaal recht. Hij noemde de Amerikaanse president Trump, die zich ten doel heeft gesteld het Internationaal Strafhof af te breken, niet bij naam, maar de boodschap was duidelijk: ‘Handen af van het hof en alle andere instituties die de internationale rechtsorde beschermen.’

The Rights Forum is positief over Jettens toespraak, zegt Edwin van ‘t Pad, coördinator campagnes: ‘Hiermee is een belangrijke eis waarvoor wij al lang campagne voeren, ingewilligd: Nederland moet de intimidaties en de sancties tegen medewerkers van het Strafhof scherp veroordelen.’

Er blijft echter veel te wensen over. Wat nog te weinig wordt erkend, zegt Van ‘t Pad, is dat het primaire doel van de VS is om de Palestijnse zaak bij het Internationaal Strafhof te saboteren zodat Israël beschermd en straffeloos blijft. De ondermijning van het Hof kwam immers pas echt op gang toen het Hof in 2024 arrestatiebevelen uitvaardigde tegen de Israëlische premier Netanyahu en de voormalige minister van Defensie Yoav Gallant, op verdenking van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.

Van ‘t Pad: ‘Het Hof is afhankelijk van organisaties en individuen die bewijsmateriaal aanleveren. De organisaties die dat in Palestina doen, namelijk Al-Haq, Al Mezan en het Palestinian Centre for Human Rights, kunnen door Amerikaanse sancties amper hun werk nog doen. Ook VN-rapporteur Francesca Albanese is gesanctioneerd. Als het aanleveren van bewijsmateriaal onmogelijk wordt, is een zaak verloren.’

The Rights Forum (TRF) wil dat Nederland in Brussel pleit voor activering van het EU-blokkeringsmechanisme. Ook vindt TRF dat het Nederlandse Openbaar Ministerie bedreigingen tegen medewerkers van het in Den Haag gevestigde Strafhof moet onderzoeken en de daders moet vervolgen.

Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sjoerd Sjoerdsma heeft stevig uitgehaald naar Israël.

‘Israël blokkeert hulp, hindert humanitaire organisaties, en doet er alles aan om het leven in de Gazastrook zo ellendig mogelijk te maken’, zei Sjoerdsma gisteren tijdens een sessie over Palestina in de marge van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York.

Hij noemde de Gazastrook de ‘grootste, gevaarlijkste openluchtgevangenis ter wereld’.

‘Het is compleet onacceptabel. We moeten het noemen zoals het is: een schande’, zei Sjoerdsma. Hij wees erop dat Israël onder internationaal recht de plicht heeft hulpgoederen zonder belemmeringen toe laten en hulporganisaties hun werk moet laten doen.

Sjoerdsma noemde dat Nederland de import van goederen uit illegale Israëlische nederzettingen heeft verboden. ‘De nederzettingen moeten verdwijnen’, zei hij. Het is zeldzaam dat Nederlandse bewindslieden zich in zulke stevige bewoordingen uitspreken tegen Israëls acties.

Verder gaf Sjoerdsma aan dat Nederland zich sterk maakt voor het opzeggen van het handelsdeel van het EU-Israël Associatieverdrag. Hij sprak zijn steun uit voor een initiatief om 1000 gewonden en zieke kinderen uit de Gazastrook te evacueren naar Jordanië. ‘Nederland zal proberen de verantwoordelijk te nemen voor 250 [van deze kinderen].’

De Israëlische verkiezingscommissie wil alle Arabische partijen uitsluiten van deelname aan de parlementsverkiezingen op 27 oktober. Ook de antizionistische Israëlische politicus Ofer Cassif van de Communistische Partij Israël (Hadash) zou moeten worden uitgesloten.

Zo’n 2 miljoen Palestijnen hebben de Israëlische nationaliteit en daarmee stemrecht. Zij wonen binnen de internationaal erkende grenzen van Israël van 1948. De Palestijnen onder Israëlische bezetting in de Gazastrook, Oost-Jeruzalem en de Westelijke Jordaanoever hebben dat niet.

De partijen die de commissie wil uitsluiten zijn de United Arab List (Ra’am) en de Joint List (van Hadash en de Arabische partijen Ta’al en Balad). In het huidige parlement (Knesset) hebben deze partijen 10 van de 120 zetels.

Israëlische media verwachten dat het Israëlische Hooggerechtshof de uitsluiting afkeurt, waardoor de partijen toch mee kunnen doen. Maar de commissie geeft er wel een duidelijk signaal mee af.

Israëlische oppositiepartijen, de ‘gematigde’ uitdagers van premier Netanyahu, hebben hun steun uitgesproken voor het uitsluiten van de Arabische partijen. Uit peilingen volgt dat deze partijen waarschijnlijk een Arabische partij nodig zouden hebben om een coalitie te kunnen vormen en te regeren.

‘De anti-Netanyahuoppositie verliest nog liever de verkiezingen – waardoor Netanyahu aan de macht kan blijven – dan dat ze het democratische basisprincipe aanvaarden dat de stemmen van Palestijnse burgers van Israël gelijkwaardig zijn aan die van Israëlische Joden’, concludeert Haaretz.

Populaire online notenwinkels, zoals Notenshop.nl, Nuttsupply.nl en Noten.nl, verkopen mogelijk dadels die zijn geteeld in de illegale nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Die handel is sinds 22 september verboden.

De online notenwinkels kunnen niet garanderen dat dadels in hun webshops níet uit illegaal bezet gebied komen. Het gaat vooral om medjoul-dadels, een dadelsoort die meestal ‘Israël’ als herkomstland heeft maar waarvan het leeuwendeel op illegaal bezet land geteeld wordt. Het is sinds ruim tien jaar verplicht om producten uit de nederzettingen ook als zodanig te etiketteren. Deze week is bovendien het Nederlandse sanctiebesluit ingegaan, dat handel in goederen met de illegale nederzettingen verbiedt.

Interessant is wat dit betreft Notenshop.nl, één van de grootste online notenverkopers. Toen we hen via de mail vroegen of ze kunnen garanderen dat hun dadels niet illegaal zijn, zwoer eigenaar Arjon Groeneveld, via de Israëlische leverancier Medjool Plus, van wel. In een toegestuurde verklaring staat: ‘Alle dadels die aan het Nederlandse bedrijf De Notenshop BV zijn verkocht, komen uit zuiver Israëlisch grondgebied dat al vóór de oorlog van 1948 tot Israël behoorde.’ Opmerkelijk, want voor 1948 bestond Israël nog niet.
Medjool Plus Ltd. is ook leverancier van veel andere online notenwinkels.

Gevraagd aan hun chatbot Sanne, op de website, naar deze kwestie, gaf de winkel echter toe dat er geen garanties zijn. De chatbot: ‘Ik kan niet bevestigen hoe de Notenshop precies aan de nieuwe sancties voldoet.’

Ook gaf de chatbot toe dat zij de verantwoordelijkheid hebben geen illegale waar aan te bieden: ‘Je hebt gelijk: wij zouden dit voor elke partij moeten kunnen aantonen. Onze productinformatie vermeldt voor de biologische variant “Israël” en voor een andere variant “Jordanië”, maar geen specifieke regio, teler of nederzetting. Daarmee kan ik niet eerlijk verklaren dat de dadels 100% vrij zijn van herkomst uit illegale nederzettingen.’

Sanne zegt erbij dat ‘voor 100% zekerheid een schriftelijke verklaring over partijtraceerbaarheid en sanctiecontrole te krijgen is via [email protected]’. The Rights Forum houdt u op de hoogte.

Nederland doet toch weer mee aan het Songfestival volgend jaar mei. De publieke omroep, gecoördineerd door de NPO, gaat een inzending optuigen. De AVROTROS trok zich vorige maand voor de tweede opeenvolgende keer terug als verantwoordelijke omroep.

AVROTROS deed dit vanwege de Israëlische deelname aan het liedjesfestival. De omroep verwees naar ‘het ernstige humanitaire leed in de Gazastrook en de voortdurende aanvallen op de persvrijheid’. ‘Wij hebben drie weken geleden afscheid genomen van het Songfestival en daarover een zorgvuldige ethische afweging gemaakt, vanuit onze eigen normen en waarden.’

Volgens een peiling in het AD is 68 procent van de Nederlanders tegen deelname aan het Songfestival op dit moment.

De NPO legt alle ethische bezwaren naast zich neer.

Ook Slovenië, Spanje, Ierland en IJsland en Ierland deden afgelopen mei niet mee, Ierland heeft al aangekondigd komend jaar evenmin een artiest te sturen. De Spaanse omroep RTVE overweegt eveneens een nieuwe boycot.

De Israëlische politie opent geen strafrechtelijk onderzoek naar televisiezender Channel 14 in verband met de extremistische uitspraken in de populaire politiek rechtse talkshow HaPatriotim (De Patriotten). De politie heeft het Israëlische Hooggerechtshof gevraagd een petitie tot onderzoek van drie mensenrechtenorganisaties af te wijzen.

De drie organisaties proberen sinds vorig jaar mei een juridisch onderzoek naar HaPatriotim af te dwingen. Ze voerden daartoe ruim 200 concrete extremistische uitspraken in het programma aan. Zo zei presentator Yinon Magal: ‘We moeten al hun kinderen afmaken, dan zullen er geen oorlogen meer zijn. Dat is de truc.’ HaPatriotim wordt dagelijks om 21.00 uitgezonden op de rechtse commerciële zender Channel 14, een van de grootste in Israël en in 2014 opgericht met de focus op ‘Joods erfgoed, religie en traditie’. Op de extremistische uitspraken in de talkshow volgt veelal gejoel, gejuich en geklap van het studiopubliek.

Channel 14 hield ook zowel tijdens uitzendingen als op zijn website een dodenteller bij. Alle doden in de Gazastrook sinds 7 oktober 2023 werden daarin onder één noemer geplaatst: ‘terroristen’. Israël heeft in de Gazastrook sindsdien zeker 73.910 Palestijnen gedood, onder wie ruim 21.000 kinderen.

‘Presentatoren, commentatoren en gasten verkondigden herhaaldelijk dat er in Gaza ‘geen onschuldige burgers’ zijn en dat alle Gazanen als terroristen kunnen worden beschouwd’, zegt de advocaat van de drie mensenrechtenorganisaties, Michael Sfard. ‘Dat ging gepaard met oproepen tot geweld en vernietiging, het uitwissen van het onderscheid tussen burgers en strijders en de ontmenselijking van de bevolking van de Gazastrook.’

Het is niet bekend wanneer het Hooggerechtshof met een beslissing komt.

De Amerikaanse regering werkt met Israël aan een wapendeal ter waarde van 2,8 miljard dollar (2,45 miljard euro). Dat meldde persbureau AP vorige week.

Als onderdeel van de deal zou de VS 40.000 extreem zware bommen aan Israël leveren. Deze bommen, de MK-84 en BLU-117s, wegen 907kg en kunnen hele appartementencomplexen wegvagen.

Israël heeft dergelijke bommen tijdens de genocide honderden keren gebruikt in de Gazastrook en in Libanon, ook in dichtbevolkte gebieden. Bij de explosies komt zoveel hitte vrij dat mensen helemaal kunnen ‘verdampen’. Er blijven dan alleen bloedspatten en stukjes vlees over.

Bijna 3.000 mensen zijn op deze manier van de aardbodem verdwenen, bleek uit onderzoek dan de Burgerbescherming in de Gazastrook eerder dit jaar.

Vorig jaar gaf de regering-Trump al groen licht voor de levering van 35.500 zware bommen aan Israël. Hij zette daarmee het beleid van zijn voorganger Biden voort, die vlak voor zijn termijn afliep nog een wapenlevering van 8 miljard dollar aan Israël goedkeurde.

Israël hoeft niet zelf te betalen voor de wapens. Financiering komt uit de zogeheten Foreign Military Financing – geld dat de VS aan andere landen geeft om Amerikaanse wapens mee te kopen.

Meerdere Congresleden zijn tegen de levering, die daardoor vertraging kan oplopen, maar niet tegen kan worden gehouden. De regering-Trump heeft eerder wapenleveringen aan Israël buiten het Congres om doorgezet.

Israëlische troepen hebben vanuit militaire voertuigen het vuur geopend op een groep Palestijnen in Al-Mawasi in het zuiden van de Gazastrook.

Een kind, Ismail al-Bardwil, werd in zijn borst geschoten en overleed later aan zijn verwondingen, meldt Al-Jazeera.

In Deir al-Balah in het midden van de Gazastrook schoten Israëlische militairen de 31-jarige vrouw Fidaa Khader Totah dood met een schot in het hoofd. In het noorden werd een man, Muhsen Ahmad Mustafa Bahja, gedood. Een Israëlische quadcopter schoot ook hem door het hoofd, meldt Wafa.

Eerder vandaag raakten negen Palestijnen gewond door Israëlische beschietingen op verschillende plekken in de belegerde enclave. Sinds Israël akkoord ging met een staakt-het-vuren met Hamas in oktober vorig jaar heeft het bijna 1.400 Palestijnen in de Gazastrook gedood.

De VS hebben sancties voorbereid tegen het Internationaal Strafhof als geheel. Dat meldt persbureau Reuters op basis van ingevoerde bronnen.

Dertien rechters en aanklagers van het Hof werden afgelopen jaren al gesanctioneerd, als vergelding voor het onderzoek van het Hof naar Israëlische misdaden in Palestina. Nu blijkt de regering-Trump ook het instituut als geheel te willen sanctioneren.

Volgens Reuters is Trump van plan de sancties op korte termijn aan te kondigen. De campagne om het Hof te ‘ontmantelen‘ is bedoeld om Israëlische bewindslieden te behoeden voor vervolging.

Het Hof vaardigde in november 2024 arrestatiebevelen uit voor Netanyahu en voormalig minister van Defensie Gallant voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in de Gazastrook.

Europese staten hebben tot nu toe nagelaten concrete actie te ondernemen om het Hof te beschermen, zoals het activeren van het Europese blokkeringsmechanisme (blocking statute).

Een argument om dat niet te doen was dat het Hof ondanks de sancties tegen individuen nog goeddeels kon functioneren. Ook zou het activeren van het blokkeringsmechanisme verdere actie van de VS kunnen uitlokken.

Deze appeasement ten spijt heeft de VS nu alsnog sancties tegen het hele Strafhof in voorbereiding, die het functioneren van het Hof als geheel ernstig zouden belemmeren.

De Noorse regering bereidt wetgeving voor die handel met Israëls illegale nederzettingen in bezet Palestina aan banden legt. Het wetsvoorstel verbiedt de import en export van goederen, de aanschaf of overname van onroerend goed, het verlenen van diensten op het gebied van constructie, techniek, architectuur en makelaardij, en de aankoop van aandelen in Israëlische bedrijven die in nederzettingen zijn gevestigd. De wet gaat gelden voor personen en organisaties. Overtreding wordt bestraft met maximaal drie jaar gevangenisstraf.

Het wetsvoorstel volgt op moties van het Noorse parlement uit juni en december 2025. In plaats van toepassing van bestaande, beperkte sanctiewetgeving kiest de regering voor een nieuwe wet die ruimere bevoegdheden biedt. Als gevolg is invoering gebonden aan een consultatieperiode van drie maanden, die vandaag afloopt. De definitieve wet zal naar verwachting eind 2026 of begin 2027 ter goedkeuring aan het parlement worden voorgelegd.

Ook Nederland, België, Ierland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk werken aan sancties tegen Israëls illegale nederzettingen of hebben die inmiddels ingevoerd. Op 8 september kondigden ook Canada, Denemarken, Finland, Frankrijk, Polen, Portugal, IJsland en Zweden sancties aan. De Nederlandse sancties treden op 22 september in werking.

Welkom in de rubriek Kort Nieuws van The Rights Forum van de week van 21 september. De editie van vorige week kunt u hier teruglezen.