‘Israël demoniseert en vermoordt Palestijnse journalisten, westerse media nemen propaganda over’

Een onderzoek van persvrijheidsorganisatie Free Press Unlimited brengt gedetailleerd in kaart hoe Israël Palestijnse journalisten afschildert als ‘terroristen’, om de moord op hen te legitimeren. Die leugens halen ook gevestigde media, waaronder de NOS.

De Palestijnse journalisten Hossam Shabat (links) en Anas Al-Sharif. Beiden werden door Israël onterecht beschuldigd van betrokkenheid bij terrorisme en in 2025 door Israël vermoord.

Een netwerk van Israëlische overheidsdiensten en pro-Israëlorganisaties verspreidt systematisch loze beschuldigingen van terrorisme aan het adres van Palestijnse journalisten om Israëlische aanvallen op hen te legitimeren. De beschuldigingen worden vaak overgenomen door gevestigde westerse media, waaronder de NOS en de Telegraaf. Dat concludeert de Nederlandse persvrijheidsorganisatie Free Press Unlimited (FPU) in een nieuw onderzoeksrapport.

FPU stelt in het begin van het rapport hoe gevaarlijk zulke onterechte beschuldigingen van terrorisme zijn:

Journalisten zijn burgers volgens het internationaal humanitair recht. Het doden van journalisten is een schending van het internationaal humanitair recht en een oorlogsmisdaad. Ze kunnen alleen een legitiem doelwit worden als ze direct deelnemen aan de vijandelijkheden, en alleen zolang dat zo is.

Voor geen van de 241 journalisten die volgens de Committee to Protect Journalists (CPJ) door Israël in de Gazastrook, in Libanon, Iran en Jemen zijn gedood, is bewijs geleverd van terroristische activiteiten of deelname aan gevechten. In 74 gevallen werden de betreffende journalisten en mediamedewerkers gericht vermoord als vergelding voor hun werk. 32 van hen waren Palestijnse journalisten uit Gaza. Israël beschuldigde al die 32 journalisten van (banden met) terrorisme, maar kwam in geen van de gevallen met bewijs, of gaf later toe dat er geen bewijs was.

Van twee van hen heeft FPU minutieus onderzocht hoe de propaganda tegen hen werd opgebouwd, hoe media die propaganda reproduceerden en hoe de valse beschuldigingen na hun dood aanhielden. Die twee zijn Hossam Shabat, vermoord op 24 maart 2025, en Anas Al-Sharif, vermoord op 10 augustus 2025. Beide journalisten werkten voor Al-Jazeera, en Shabat ook voor Dropsite News.

Miljoenen nieuwsconsumenten

FPU koos voor hen omdat ze een groot bereik hadden, en hun dood daardoor veel aandacht kreeg in westerse media: zo kon precies in kaart worden gebracht hoe een Israëlische desinformatiecampagne begint en groeit, en zijn weg vindt naar grote media en miljoenen nieuwsconsumenten. Om de dynamiek in kaart te brengen, analyseerde FPU bijna 300 berichten met desinformatie over Shabat en Al-Sharif op X en Telegram: wie postte de berichten, wie gaf ze een like of verspreidde ze verder, wie reageerde erop om ze meer zichtbaarheid te geven? Sommige accounts hadden een enorm bereik, met honderdduizenden volgers.

Conclusie: Israëlische autoriteiten en partijen buiten de Israëlische overheid, zoals onderzoekers, stonden geregeld met elkaar in contact. Onderzoekers en anderen woonden bijeenkomsten bij van de Israëlische autoriteiten waarbij berichtgeving werd gecoördineerd en gingen soms zelfs betaalde samenwerkingsverbanden aan met Israëlische ministeries. FPU schrijft:

Het bestaan ​​van zo’n netwerk is relevant omdat het illustreert dat wat vaak puur bottom-up, populaire steun voor Israëls acties lijkt te zijn, regelmatig wordt beïnvloed door de publieke diplomatiestrategie, ook wel bekend als hasbara, van de Israëlische regering.

Bij zowel Shabat als Al-Sharif begint de Israëlische propaganda eind 2023 en begin 2024 met beschuldigingen dat de journalisten fake news verspreiden. Als bewijs zouden moeten oude screenshots van hun social media-accounts moeten dienen, waarop ze bijvoorbeeld een groene ‘Hamas-sjaal’ dragen of (als journalist) aanwezig zijn bij grote openbare bijeenkomsten van Hamas.

In de loop van de tijd worden de beschuldigingen ernstiger, totdat ze uiteindelijk, volgens Israël en de organisaties en personen in het losse pro-Israëlische netwerk, als actieve strijders voor Hamas worden neergezet. Bij Al-Sharif begint dat al in december 2023, bij Shabat in september 2024. Bewijs wordt óf niet geleverd, óf mag van Israël niet door onafhankelijke buitenstaanders dat onder de loep worden genomen.

Piek in valse berichten

Uit de analyse van FPU blijkt dat de desinformatie over de twee journalisten piekte op twee cruciale momenten tijdens Israëls genocide: tijdens het beleg van Noord-Gaza in oktober 2024 en tijdens de hongersnood in de Gazastrook in de zomer van 2025. FPU schrijft:

Deze twee momenten resulteerden in ernstige negatieve media-aandacht voor Israëls acties, grotendeels veroorzaakt door berichtgeving van Palestijnse journalisten, zoals Al-Sharif en Shabat, in Gaza. Israël hecht grote waarde aan hoe het internationaal, en met name in het Westen, wordt gezien. Dit verklaart waarom de ondermijning van de journalisten op deze twee cruciale momenten een hoogtepunt bereikte.

In oktober 2024 begint ook het Israëlische leger de leugen te verspreiden dat de twee journalisten ‘terroristen’ zijn. Dat draagt bij aan de piek in valse berichten die circuleren op sociale media. FPU haalt een artikel op het online platform 972+ aan over een speciale ‘cel’ van het Israëlische leger met als taak journalisten in de Gazastrook af ​​te schilderen als undercoveragenten van Hamas, ‘in een poging de groeiende wereldwijde verontwaardiging over de Israëlische moord op journalisten te temperen’.

Niet alleen drongen de leugens over Al-Sharif en Shabat door in westerse media, vaak was dat ook op een manier die niet aan de journalistieke normen voldeed.

Volgende stap in het onderzoek van FPU was een analyse van veertien media in zeven landen: drongen de valse beschuldigingen aan het adres van Shabat en Al-Sharif daarin door, en hoe dan precies? De onderzochte media waren de BBC en The Sun in het Verenigd Koninkrijk, NOS en De Telegraaf in Nederland, Le Figaro en Le Parisien in Frankrijk, Tagesschau en Bild in Duitsland, The New York Times en Fox News in de Verenigde Staten, CBC News en TVA Nouvelle in Canada, en News.com.au en The Australian in Australië. In totaal ging het om 98 artikelen.

Journalistieke normen

De conclusies zijn niet mis. Niet alleen drongen de leugens over Al-Sharif en Shabat door in al die media, vaak was dat ook op een manier die niet aan de journalistieke normen voldeed. FPU checkte dat door de berichtgeving langs de lat van de Code van Bordeaux te leggen, waarin journalistieke normen zijn vastgelegd en die alle gevestigde media als hun leidraad hanteren.

Meer dan 80% van de publicaties bevatte minstens één afwijking van de kernprincipes van de journalistiek. In 72% van de publicaties werd geen poging ondernomen om de beschuldigingen te checken. In een kwart werd geen wederhoor gehaald bij de journalisten zelf, bij hun nabestaanden of bij hun werkgevers, terwijl die wederhoor soms gewoon beschikbaar was in openbare verklaringen. Ook essentiële context werd vaak weggelaten.

Voorbeelden van leugens die zonder journalistiek onderzoek de media haalden? De Duitse krant Bild kopte de dag na de moord op Al-Sharif: ‘De vermoorde journalist zou een terrorist zijn geweest.’ De BBC: ‘De BBC heeft vernomen dat Sharif vóór het huidige conflict voor een mediateam van Hamas in Gaza heeft gewerkt.’ News.com.au in een artikel over Al-Sharif: ‘Het Israëlische leger had eerder inlichtingen en vele documenten die in de Gazastrook waren gevonden, openbaar gemaakt, waaruit zijn militaire banden met Hamas bleken’. De Telegraaf: ‘”Journalist” Anas al-Sharif was een Hamas-propagandist die de moord op Joden verheerlijkte’.

Journalisten die beter hun werk deden, concludeerden steevast dat er voor de Israëlische beschuldigingen geen bewijs was.

De Telegraaf scoort bar slecht

De NOS, concludeert FPU, hield zich van alle onderzochte media het best aan de journalistieke normen, maar ging in drie van de acht publicaties over de twee Palestijnse journalisten toch de fout in. De Telegraaf scoort bar slecht: geen van de acht artikelen over Al-Sharif en Shabat voldeed aan de journalistieke regels, en in veel van die artikelen werden meerdere journalistieke normen geschonden. Beide media zijn wel de enige twee die de moeite namen op de bevindingen van FPU te reageren.

Kamran Ullah, hoofdredacteur van De Telegraaf, beweerde dat bij zijn krant ook opiniestukken gebaseerd moeten zijn op feiten, terwijl hun ‘opiniemaker’ Wierd Duk en columnist Leon de Winter grossieren in leugens (het rapport haalt bijvoorbeeld deze en deze publicaties aan, en dit nieuwsartikel).

Over dus naar Lucas Waagmeester, adjunct-hoofdredacteur bij de NOS. Hij beroept zich voornamelijk op de snelheid van het dagelijkse nieuws. Hij vertelde FPU:

Als je een nieuwsartikel van een jaar geleden analyseert aan de hand van de informatie van vandaag, zul je waarschijnlijk fouten en omissies ontdekken.

Het achteraf aanpassen van artikelen kan niet, voegde hij toe, omdat het publiek dan niet meer kan zien hoe het nieuws zich heeft ontwikkeld. Daarom kiest de NOS er eerder voor op een later moment een uitgebreider artikel te publiceren. In zo’n artikel, waarvan hier een voorbeeld, wordt dan wel geconcludeerd dat er geen bewijs was voor de Israëlische beschuldigingen.

Daarmee zijn eerdere fouten echter niet gecorrigeerd, zoals die in dit stuk, waarin bijvoorbeeld een ongefundeerde beschuldiging van de BBC klakkeloos is overgenomen – die de BBC overigens ook nooit heeft gerectificeerd.

Officiële bronnen

Free Press Unlimited is niet onder de indruk van de ‘snelheid van het nieuws’ als reden voor het overnemen van Israëlische propaganda. Ook dat officiële bronnen niet kunnen en mogen worden genegeerd, zelfs niet als ze bekend staan als onbetrouwbaar, zoals Waagmeester zegt, overtuigt FPU niet. Het haalt de Code van Bordeaux aan, en stelt:

Artikel 5 van de Verklaring van Bordeaux bepaalt uitdrukkelijk dat de ‘urgentie of onmiddellijkheid bij de verspreiding van informatie geen voorrang mag hebben boven de verificatie van de feiten’. Het blijft daarom van cruciaal belang dat journalisten reflecteren op de noodzaak om dergelijke beschuldigingen in hun berichtgeving te reproduceren, met name wanneer er sprake is van een patroon van ongegronde beschuldigingen.

Het FPU-rapport sluit af met een serie aanbevelingen. Doordringend is die aan Israël:

Staak alle aanvallen op journalisten en kom de verplichtingen onder het internationaal humanitair recht na. Dit houdt onder meer in dat Palestijnse journalisten niet in diskrediet worden gebracht om fysieke aanvallen op hen te rechtvaardigen.

Gevestigde media roept FPU op zich strikter te houden aan de Code van Bordeaux. Een andere aanbeveling is het organiseren van discussies, zowel op de redactie als daarbuiten, over de normen en dilemma’s met betrekking tot onafhankelijke verificatie van bewijsmateriaal voor ernstige beschuldigingen aan het adres van journalisten, en respectvolle berichtgeving over collega-journalisten in het algemeen.

FPU vindt bovendien dat internationale media bij Israël moeten blijven aandringen op toegang tot de Gazastrook voor buitenlandse journalisten. Tenslotte trekt FPU de Israëlische propaganda tegen Palestijnse journalisten breder: ze roept media op om óók op hun hoede te zijn voor Israëlische pogingen VN-organen en het Internationaal Gerechtshof te delegitimeren.

© 2007 - 2026 The Rights Forum / Privacy Policy