‘Deze documentaire bevat leugens en propaganda.’ Die waarschuwing ontbrak aan de documentaire UNRWA Ontrafeld die de Evangelische Omroep (EO) in december 2025 uitzond en recent herhaalde. Integendeel, de documentaire werd door de EO gepromoot als middel om ‘beter geïnformeerd naar het Israëlisch-Palestijnse conflict te kijken’.
Die claim is misleidend, blijkt uit de analyse die The Rights Forum op 25 september publiceerde. Onze conclusie: kijkers zijn door de EO bewust blootgesteld aan halve waarheden en hele leugens om zo het maatschappelijke en politieke draagvlak voor steun aan de VN-organisatie te ondermijnen.
‘UNRWA moet kapot’
De documentaire past in het (propaganda)offensief van Israël en zijn lobby om UNRWA, de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen, te gronde te richten. Het opzichtig ontbreken van fundamentele feiten over UNRWA en andere elementaire context – zoals de 59 jaar durende Israëlische bezetting van Palestina, het Colonna-rapport en de juridische verankering van het Palestijnse recht van terugkeer – is een duidelijke indicatie dat het de makers om iets heel anders dan ‘ontrafeling’ gaat.
De personen en organisaties op wie een beroep is gedaan om UNRWA af te branden zijn beruchte pro-Israëlpropagandisten. Hun bijdrage is een herhaling van vaak weerlegde beweringen – een mix van Israëlische talking points, leugens, racisme en het propageren van (oorlogs)misdaden. Hun missie: UNRWA moet ten koste van alles kapot.
Onmisbaar en onvervangbaar
UNRWA vormt de levenslijn van 5,9 miljoen Palestijnse vluchtelingen. De VN-organisatie biedt hen onderwijs, gezondheidszorg, sociale diensten, noodhulp en andere noodzakelijke steun, maar fungeert ook als hoeder over de historie en rechten van de vluchtelingen. Tot die rechten behoren het recht van terugkeer naar de woonplaatsen waaruit zij door Israël zijn verdreven, en op compensatie voor hun gestolen en vernietigde bezittingen.
Wie van UNRWA af wil moet zich inzetten voor een rechtvaardige oplossing van de vluchtelingenkwestie.
Wie UNRWA ontmantelt, raakt de Palestijnse samenleving in het hart en duwt de Palestijnse vluchtelingen – verreweg de meest kwetsbare groep in het ‘conflict’ – nog dieper in de misère. Er bestaat geen alternatief voor de VN-organisatie. UNRWA wordt door iedereen die haar werk kan beoordelen als ‘onmisbaar’ en ‘onvervangbaar’ gekwalificeerd – een logisch gevolg van ruim 75 jaar ervaring.
Wie van UNRWA af wil moet zich inzetten voor een rechtvaardige politieke oplossing van de Palestijnse vluchtelingenkwestie, die schandalig lang op zich laat wachten. Maar om zo’n oplossing is het de makers van UNRWA Ontrafeld duidelijk niet begonnen.
Willens en wetens
Natuurlijk is de EO op de hoogte van het Israëlische offensief om UNRWA de nek om te draaien. Daarom mag je verwachten dat de redactie de documentaire tevoren kritisch heeft beoordeeld, en daarbij op de door ons vastgestelde ernstige gebreken is gestuit. Toch besloot ze UNRWA Ontrafeld zonder waarschuwing uit te zenden.
Daarover hebben wij de EO vragen gesteld. We willen weten hoe de redactie de documentaire inhoudelijk en journalistiek heeft gewogen, wat de bevindingen waren en op welke grond toch tot uitzending is besloten. Ook zijn we benieuwd hoe na lezing van onze analyse op dat besluit wordt teruggekeken. Kan de EO toezeggen dat het de kijker niet nogmaals aan dergelijke propaganda blootstelt? Of daar ten minste een duidelijke waarschuwing aan toevoegt: ‘Deze documentaire bevat leugens en propaganda.’
Niet de Joodse, maar de zionistische wereld
Vragen hebben we ook over het Joodse frame waarbinnen de EO de documentaire presenteert. UNRWA Ontrafeld kreeg een plek binnen de programmareeks ‘de Joodse wereld’, en het besluit tot uitzending zou zijn genomen door de ‘Joodse redactie’. Die bedacht ook de lokker dat de documentaire ‘ons helpt om beter geïnformeerd naar het Israëlisch-Palestijnse conflict te kijken’.
De vraag is welk Joods belang hiermee wordt gediend. De suggestie dat de documentaire past binnen ‘de Joodse wereld’ is een gotspe: er is niets Joods aan het delegitimeren van UNRWA en het dehumaniseren van de Palestijnen. En evenmin aan activisten die hun onzindelijke opvattingen en schrijnende minachting voor de internationale rechtsorde en universele mensenrechten de vrije loop geven.
Als de EO ruimte wil bieden aan dergelijk gedachtegoed, doet het dat maar onder eigen (christelijke) vlag, bijvoorbeeld in het kader van een programmareeks ‘de zionistische wereld’. Dat schept duidelijkheid en voorkomt dat terechte kritiek op de documentaire afstraalt op de Joodse wereld.
Dit artikel en de analyse van de EO-documentaire zijn geproduceerd door de Joodse redactie van The Rights Forum.
