Selecteer een pagina

Achtergronden

Tweede Kamer

CDA

Tegen het nederzettingenbeleid − maar vooralsnog geen druk op Israël

Het CDA heeft Israël lang onvoorwaardelijk gesteund. Tijdens het kabinet-Rutte I nam toenmalig CDA-leider en vicepremier Maxime Verhagen met minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal (VVD) het initiatief voor een Nederland-Israël Samenwerkingsraad, die zowel de bilaterale samenwerking met Israël als Israëls internationale positie moest versterken.

Verhagens vertrek uit de politiek in 2012 schiep ruimte voor een evenwichtiger CDA-opstelling. Onder zijn opvolger Buma en de buitenlandwoordvoerders Omtzigt en Knops bekritiseerde het CDA Israëls nederzettingenbeleid en drong het aan op drukmiddelen als Israël of de Palestijnen stappen zouden blijven zetten die vrede ondermijnen. Dat was in lijn met het CDA-verkiezingsprogramma. Maar op politieke sleutelmomenten heeft het CDA nagelaten de druk op Israël ook echt op te voeren.

Voor de verhoudingen en dynamiek in de Tweede Kamer was en is het CDA van groot belang. Het bepaalt getalsmatig welk blok de meerderheid heeft − de partijen die de Israëlische bezetting steunen, of de partijen die de bezetting verwerpen. Het CDA geeft vaak bij moties de doorslag.

Opstelling tijdens kabinet-Rutte II

Het CDA nam in het verkiezingsprogramma 2012-2017 een krachtige positie in. Het riep de internationale gemeenschap op de voorwaarden voor een rechtvaardige vrede te scheppen en daarvoor drukmiddelen in te zetten. In juni 2013 zei toenmalig CDA-buitenlandwoordvoerder Pieter Omtzigt dat opschorting van het EU-Israël Associatieakkoord aan de orde kan zijn als Israël doorgaat met de bouw van nederzettingen. In juni 2016 diende CDA-woordvoerder Raymond Knops met PvdA en D66 een gelijkluidende motie in. Maar toen de SP en GroenLinks in januari 2017 een motie indienden die het kabinet opriep in EU-verband voor opschorting te pleiten tot Israël de uitbreiding van de nederzettingen bevriest, stemde het CDA tegen.

Dat illustreert de halfslachtige opstelling van de partij: kritische woorden, maar vrijwel geen politieke daden. Vóór Europese druk tegen het nederzettingenbeleid, maar niet nu. Vóór de erkenning van Palestina, maar niet nu. Vóór meer steun aan Israëlische mensenrechtenverdedigers, maar tégen de BDS-beweging, die actie voert tegen schendingen van het internationaal recht.

Kamervragen

Het CDA heeft tijdens Rutte-II tien keer Kamervragen over Israël-Palestina gesteld. In zes gevallen was het CDA eerste indiener, in vier gevallen tekende het mee met Kamervragen van andere partijen. De onderwerpen waarover het CDA vragen stelde waren divers. Zo stelde het vragen over de uitbreiding van nederzettingen en de vernieling door Israël van Palestijnse waterbronnen, maar ook over Hamas en Hezbollah.

Overzicht van alle Kamervragen van het CDA tijdens Rutte-II

Moties

Partijen dienen moties in om het kabinetsbeleid te beïnvloeden. Tijdens Rutte-II heeft het CDA vijf moties over Israël-Palestina ingediend, waarvan twee als eerste indiener. Die moties gingen over vernielingen door Israël van Nederlandse en Europese ontwikkelingsprojecten, het Midden-Oosten Vredesproces, Israëlische mensenrechtenverdedigers en de inzet van drukmiddelen als de partijen ‘ondermijnend beleid blijven voeren’.

In de periode-Rutte II hebben we 55 moties geregistreerd die, op grond van hun oproep aan de regering, als vóór of tegen de Israëlische bezetting te classificeren zijn. Voor de moties ‘pro-bezetting’ (31 stuks) geldt in algemene zin: die bevorderen beleid dat de bestaande situatie van ongelijkheid en rechteloosheid bestendigt en de bezetting en nederzettingen ten goede komt. Voor de moties ‘anti-bezetting’ (24 stuks) geldt: die willen de status quo van ongelijkheid en rechteloosheid juist doorbreken en voorzien in maatregelen tegen de bezetting en nederzettingen.

Alle partijen stemmen over de ingediende moties. Voor de 55 moties hebben we het stemgedrag per partij geregistreerd. Het CDA neemt op grond hiervan een middenpositie in tussen het pro- en anti-bezettingsblok: het heeft zes van de 24 anti-bezettingmoties gesteund (25 procent) en vijf van de 31 pro-bezettingsmoties (16 procent).

Meer informatie over Kamervragen, moties en zetelverdeling

Verkiezingsprogramma

Het actuele verkiezingsprogramma van het CDA zegt niets over de kwestie-Palestina/Israël. Het vorige verkiezingsprogramma (2012-2017) bevatte daarentegen een krachtige en principiële stellingname, die door de CDA-leden was aangenomen. Die luidde als volgt:

‘Een alomvattend vredesakkoord voor het conflict tussen Israël en de Palestijnen zal echte vrede brengen in het Midden-Oosten. Een levensvatbare tweestatenoplossing, met als uitgangspunt de grenzen van 1967, is daarbij het doel. Bilateraal en via de EU zet Nederland zich daarvoor in. De internationale gemeenschap zal de voorwaarden voor een duurzame vrede moeten scheppen, op basis van het internationaal recht. Om de kans op vrede te behouden zijn drukmiddelen nodig, die de partijen bewegen beleid te staken dat een rechtvaardige oplossing in de weg staat.’

Het actuele verkiezingsprogramma refereert één keer aan de internationale rechtsorde: ‘We blijven bereid om onze bijdrage te leveren aan de internationale rechtsorde, de mensenrechten en aan vrede, stabiliteit en ontwikkeling in andere delen van de wereld. Uit solidariteit, maar ook in het besef dat de problemen anders ons allemaal zullen raken.’