Rita BaroudHoeveel winters moeten de Palestijnen in de Gazastrook zien te doorstaan, voordat ze weer mogen leven?

De vierde winter in de door Israël verwoeste Gazastrook dient zich aan. Soms denk ik na over hoe vreemd het is om over de winter te schrijven, alsof dat zomaar weer een nieuwsbericht is. Ik word ‘s ochtends wakker, pak mijn telefoon en zie foto’s en video’s van mensen wier tenten zijn ondergelopen, kinderen die midden in de nacht wakker worden, rillend van de kou, gezinnen die tussen het water en de modder proberen te redden wat er nog van hun bezittingen rest.

Daarna ga ik verder met mijn dag. Ik zet koffie, open het raam en kijk naar het weer hier in Marseille, de plek waar ik nu woon. Ik probeer te bevatten dat de regen die hier, achter mijn raam, valt, dezelfde regen is die in de Gazastrook mensen doet verdrinken.

De afgelopen twee dagen heb ik video’s gezien van mensen die in hun slaap verdrinken.Ik probeer me het moment voor te stellen waarop iemand wakker wordt en merkt dat het water tot aan het matras is gestegen, een kind dat niet kan slapen van de kou, een tent waaraan dagenlang is gewerkt om hem te repareren, maar die nu geen bescherming meer biedt.

Ik stel me voor hoe mensen in het donker wakker worden, zonder te weten waar te beginnen. Moeten ze eerst hun kinderen in veiligheid brengen? Moeten ze proberen de volgelopen matrassen op te tillen? Moeten ze op zoek naar droge kleren? Of moeten ze simpelweg proberen een plekje te vinden waar het water hen niet tot de enkels reikt? Er schuilt iets diep wreeds in het besef dat je wakker wordt en ontdekt dat zelfs de enige plek waar je nog naartoe kunt, je niet langer tegen de regen beschermt.

Permanente tijdelijkheid

Vier winters. Ik weet niet hoe ik dat getal moet opschrijven, zonder dat het klinkt als zomaar een cijfer. Vier winters sinds het leven zoals we dat kenden, voor onze ogen uiteenviel. Vier winters, en mensen wonen nog steeds in tenten – onderkomens die tijdelijk hadden moeten zijn, maar voor velen een langdurig thuis zijn geworden. Versleten tenten, gescheurde lappen stof, wankele constructies, en een bodem die geen echte grond meer is, maar een mengsel van modder, bedekt met de schamele resten van levens die hun houvast en hun plek zijn verloren.

Aanvankelijk zou de tent een tijdelijke noodoplossing zijn. Een plek om te slapen, totdat mensen naar huis zouden kunnen terugkeren, totdat hun huizen konden worden hersteld, totdat het geweld voorbij zou zijn.

Maar wat als dat wat ooit tijdelijk was, uiteindelijk je hele bestaan gaat bepalen? Wanneer jaren verstrijken, seizoenen wisselen, verjaardagen en feestdagen voorbijgaan, en iemand nog steeds onder een stuk doek leeft dat niet eens de regen buiten kan houden? Op welk punt houdt een tijdelijke tent op tijdelijk te zijn en wordt ze het bewijs dat de wereld mensen aan hun lot heeft overgelaten, veroordeeld tot een eindeloze toestand van wachten?

Ik denk aan degenen die slechts één tent hebben, aan degenen die zelfs dat niet meer bezitten. Iemand die probeert een natte deken te drogen, in de wetenschap dat het diezelfde nacht nog weer kan gaan regenen. Een moeder die droge kleding zoekt voor haar kind. Een vader die zijn kinderen niet kan uitleggen waarom hij niet kan voorkomen dat het water naar binnen stroomt.

Ik denk aan de kleine dingen waar een mens in een normale situatie nooit over na zou hoeven denken: waar zal ik slapen? Waar kan ik me omkleden? Waar kan ik mijn voedsel bewaren? Hoe houd ik mijzelf droog? Hoe kan ik mij veroorloven ziek te worden, wanneer dat mijn leven in gevaar kan brengen?

Afgenomen leven

Soms voelt het alsof zelfs spreken over de meest basale humanitaire behoeften onvoldoende recht doet aan de werkelijkheid.

We spreken over water, voedsel, medicijnen en onderdak, maar wat ontbreekt, is zoveel groter dan dat. Het is een heel leven dat mensen stukje bij beetje wordt afgenomen. Er is geen sprake meer van privacy, waardigheid, comfort of de mogelijkheid om zelf eenvoudige beslissingen te nemen over de invulling van de dag.

Het recht om een ​​deur achter je dicht te trekken, te slapen zonder naar de hemel te hoeven kijken, en je kinderen te laten spelen zonder constant te moeten bedenken waar je met hen naartoe moet als het weer omslaat – van dat alles is niets meer over.

Mensen in de Gazastrook hebben niet alleen te maken met de winter; ze hebben te maken met het ontbreken van alles wat het mogelijk maakt die winter te overleven. Wat kan iemand doen die geen huis meer heeft als er een storm opsteekt? Waar moeten de mensen naar toe als het gebied waarheen ze zijn verdreven, onder water komt te staan? Kunnen ze opnieuw worden verdreven, en zo ja, waarheen dan?

Wat houdt het in van een gezin te vragen zichzelf tegen de regen te beschermen, terwijl er het nergens meer droog is? En wat betekent het om iemand te vertellen dat hij onderdak moet zoeken, wanneer alle plekken waar diegene bescherming had kunnen vinden, zijn verdwenen of onbereikbaar zijn geworden?

Elk perspectief ontbreekt

Wat me het meest bezighoudt, is het ontbreken van elk perspectief. Het gevoel vast te zitten in een situatie waar je zelf niets aan kunt veranderen, waarin elke poging die je daartoe onderneemt slechts een kleine, tijdelijke oplossing is voor een probleem dat vele malen groter is dan jijzelf.

Je legt een stuk plastic over je tent, zet een hoek vast met een steen, probeert een geultje te graven voor het water en verplaatst je matras naar een hoek die nog niet is ondergelopen. Daarna ga je slapen, in de wetenschap dat de kans groot is dat niets van dit alles een volgende regenachtige nacht zal overleven. Hoe vaak kan een mens zijn verliezen blijven herschikken? Hoe vaak kun je opnieuw beginnen, wanneer zelfs het punt van waaruit je zou moeten beginnen, niet meer bestaat?

Er is nog iets dat me niet loslaat: hoe we deze winter zijn gaan beschouwen als iets vanzelfsprekends. Alsof ondergelopen tenten nu eenmaal bij regen horen. Alsof het slechts een kwestie is van slecht weer of een gebrek aan middelen, en niet van mensen die keer op keer aan hun lot worden overgelaten.

Maar een tent is geen thuis, en mensen hebben er niet voor gekozen om er vier jaar in te wonen. Regen is niet verantwoordelijk voor het feit dat honderdduizenden mensen zonder dak boven hun hoofd zitten. Wat in de Gazastrook gebeurt is geen natuurramp. Het is de voortzetting van een bestaan, waarin mensen alles zijn kwijtgeraakt wat het leven draaglijk maakt: hun huizen, hun veiligheid en de meest basale levensomstandigheden. Waarin ze op eigen kracht de seizoenen moeten trotseren. Ik wil niet over regen schrijven alsof die een vijand is. Regen is verweven met het leven en met de herinneringen die mensen met zich meedragen.

Een huis in Gaza, ooit

In Gaza bracht de winter, net als op veel andere plaatsen, ooit gewone details met zich mee: de geur van de aarde na regenval, het geluid van druppels tegen de ramen, kleren die een eeuwigheid nodig hadden om te drogen, samenkomen rond een kachel, lange gesprekken, binnen in huis. Er was een huis waar mensen zich konden terugtrekken als het koud werd. Er was een plek om naar terug te keren na een lange dag.

Ik vraag me af of sommige mensen zich nog kunnen herinneren hoe ze de afgelopen winter in hun eigen huis sliepen. Misschien hebben sommigen inmiddels niets meer om naar terug te verlangen, geen thuis meer dat hen herinnert aan hoe het ooit was.

Wat gebeurt er met onze herinneringen, wanneer het leven waarin ze zijn ontstaan steeds verder van ons af komt te staan? Herinneren mensen zich nog het geluid van de regen tegen hun slaapkamerraam, of is het onafgebroken tikken van de regen inmiddels onlosmakelijk verbonden met de angst hun spullen weer onder water te vinden?

Maar er is nog een andere afstand die zich moeilijk laat overbruggen wanneer ik probeer deze werkelijkheid onder woorden te brengen. Ik overleef deze winter niet in Gaza, ik ben ver weg. Ik woon ergens anders en probeer te leren bestaan ​​in een nieuw leven, terwijl een groot deel van mij in Gaza is achtergebleven.

Ik open mijn telefoon en zie wat er gebeurt, soms heb ik het gevoel dat ik twee levens leid die elkaar nooit ontmoeten: het ene ontvouwt zich voor mij en het andere volg ik via een scherm,  het is niet minder in mij aanwezig.

Ik worstel met de gedachte dat ik mijn telefoon kan wegleggen wanneer de beelden me te veel worden, terwijl de mensen die ik zie de regen niet kunnen ontvluchten en hun tenten niet zomaar kunnen verlaten. Ik kan mij de beelden even achter mij laten, maar zij kunnen zich onttrekken aan het water dat hen omringt. Ik kan de nacht tegemoet gaan met de geruststelling van een dak boven mijn hoofd, terwijl in de Gazastrook mensen de nacht ingaan zonder te weten of ze droog, veilig of beschut zullen blijven.

Wat vermag mijn schrijven?

Soms schaam ik me ervoor hoe gemakkelijk bepaalde dingen onderdeel zijn geworden van mijn nieuwe leven. Niet omdat ik het niet verdien om te leven, of omdat ik mezelf zou moeten straffen voor het overleven, maar omdat die afstand me confronteert met tussen twee levens die nooit zo radicaal verschillend hadden mogen worden.

Hoe kunnen de eenvoudigste dingen hier beschikbaar zijn, terwijl ze daar een kwestie van overleven zijn geworden? Hoe kan het dat een droog bed voor mij zo vanzelfsprekend is dat ik er nauwelijks bij stilsta, terwijl hele gezinnen iedere avond opnieuw moeten hopen dat ze ergens droog en beschut de nacht kunnen doorbrengen.

Steeds kom ik terug bij dezelfde vraag, die me al bezighoudt sinds ik vanaf een afstand over Gaza begon te schrijven: wat moet ik met alles? Wat vermag het schrijven bij een afbeelding van een kind dat probeert te slapen in een ondergelopen tent? Schrijf ik om mensen te laten weten wat er gebeurt? Maar ze weten het al. Schrijf ik zodat ze het niet zullen vergeten? Maar ik weet niet meer of vergeten het enige probleem is. Schrijf ik omdat woorden iets kunnen veranderen, of omdat ik geen andere manier heb om dichtbij de plek te blijven waar ik vertrok?

Soms heb ik het gevoel dat ik in een leegte schrijf. Dat ik dingen herhaal die iedereen al weet, dat de woorden die aan het begin van de oorlog nog noodzakelijk leken, inmiddels steeds moeilijker doordringen tot een werkelijkheid waaraan we gewend zijn geraakt. De beelden herhalen zich, het nieuws herhaalt zich, de dood herhaalt zich, en zelfs de rampen die op de dood volgen zijn repetitief geworden.

Beelden uit Gaza mogen niet gewoon worden

Ik ben bang dat lijden iets is geworden waar mensen naar kunnen kijken, voordat ze verder gaan met het volgende verhaal. Ik vrees dat de ondergelopen tenten zich zullen voegen bij de inmiddels vertrouwde beelden van Gaza: opnieuw een tafereel dat de wereld herkent, maar dat haar nauwelijks nog tot reageren lijkt te bewegen.

Maar wat ik niet kan aanvaarden, is dat we aan deze werkelijkheid moeten leren wennen om ermee te kunnen leven. Dat gewenning uiteindelijk de enige manier wordt om ons staande te houden in iets wat nooit normaal zou mogen worden.

Vier winters, dat mag geen gewoon getal worden. We zouden niet telkens een nóg verwoestender beeld nodig moeten hebben om ons te herinneren dat de mensen in die tenten meer zijn dan statistieken of humanitaire dossiers. Die mensen hebben een verleden vol herinneringen, een heden vol verlangens en een toekomst die meer zou moeten zijn dan de voortdurende strijd om te overleven. Ze hebben namen, herinneringen, gewoonten, dingen waar ze van hielden, dingen die ze verloren hebben, en levens waarvan ze ooit dachten dat die zich anders zouden ontvouwen.

Ik denk na over hoezeer een mens soms behoefte heeft aan een kleine ruimte waarin niets wordt gevraagd, niets hoeft en de wereld even op afstand mag blijven. Een ruimte waar ze kunnen stoppen met overleven en gewoon moe kunnen zijn. Waar de nacht weer een tijd van rust mag zijn, zonder angst voor het water, en de ochtend niet begint met het tellen van wat verloren is gegaan.

Misschien is een van de grootste verliezen voor de mensen in Gaza niet alleen het verlies van hun huizen, maar ook van de mogelijkheid om momenten te ervaren waarin het leven even niet volledig in het teken staat van overleven.

Ik weet niet wat er na deze winter zal gebeuren. Ik weet niet hoeveel tenten zullen blijven staan, hoeveel gezinnen voor de zoveelste keer zullen moeten verhuizen, hoeveel mensen wakker zullen worden en ontdekken dat alles wat ze probeerden veilig te stellen, door water is verzwolgen.

Ik weet niet eens hoe ik een einde moet schrijven aan iets wat nog altijd voortduurt. Er is geen afsluiting, geen laatste hoofdstuk, geen moment waarop we kunnen zeggen dat het voorbij is.

Maar ik weet dat dit de vierde winter is, en dat de mensen nog altijd wachten op een plek die ze weer een thuis kunnen noemen.

Misschien kan ik niemand zijn huis teruggeven door middel van mijn schrijven. Ik kan de regen niet tegenhouden, of door een scherm heen reiken om een ​​kind van een ondergelopen vloer te tillen.

Maar ik wil deze beelden niet beschrijven alsof ze met de seizoenen komen en gaan, alsof ze een vanzelfsprekend onderdeel zijn geworden van een zoveelste winter in Gaza. Alsof het iets is waaraan we inmiddels gewend mogen zijn geraakt.

Ik wil zeggen dat er mensen in de Gazastrook zijn die op geen enkele manier nog kunnen ontsnappen aan de regen. Ze hebben geen nieuwe adviezen nodig over hoe ze hun tenten tegen het water moeten beschermen, en evenmin de zoveelste aansporing om vol te houden. Ze hebben al veel te lang moeten volharden in omstandigheden waarin niemand zou moeten hoeven leven.

Na ieder verlies hebben ze jarenlang opnieuw geprobeerd hun leven bijeen te rapen, de overgebleven stukken te herschikken en daar iets van een bestaan van te maken.

Wat ze nodig hebben, is dat de wereld zich niet van hen afwendt, nu ze weer een winter tegemoet gaan. Vier winters, en de vraag blijft zich opdringen: wanneer mag een mens eindelijk weer leven, in plaats van alleen in leven te proberen te blijven?