VS wil dat NAVO-landen zich terugtrekken uit Statuut van Rome

De Verenigde Staten hebben NAVO-bondgenoten onder druk gezet om zich terug te trekken uit het Statuut van Rome, dat aan de basis ligt van het Internationaal Strafhof (ICC). Dat meldt Politico op basis van gesprekken met drie NAVO-diplomaten. Volgens hen reageerden de ambassadeurs van Frankrijk en Nederland door te melden dat ze tegen zo’n terugtrekking zijn.

De Amerikaanse NAVO-gezant Matthew Whitaker probeerde de NAVO-landen aan boord te krijgen van Trumps campagne om het ICC ‘te ontmantelen’. Dat deed hij tijdens een besloten overleg in Brussel, half juli, waarbij de ambassadeurs van alle 32 NAVO-landen aanwezig waren. Volgens de diplomaten, die anoniem met Politico spraken, zei Whitaker aan het eind van de bijeenkomst: ‘We zullen nauwlettend in de gaten houden wie Amerika steunt.’

De ambassadeurs kregen een document toegestuurd met dezelfde boodschap. Daarin drong de VS, dat zelf nooit partij is geweest bij het Statuut van Rome, er ook bij bondgenoten op aan de ‘dreiging van het ICC’ voor hun eigen landen te onderzoeken. ‘Laten we voor eens en voor altijd een einde maken aan de schijnvertoning van het ICC’, stond er te lezen.

Het offensief om het ICC kapot te maken werd deze zomer gelanceerd door de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio. Hij wil het ICC ‘steen voor steen’ afbreken. Onder Amerikaanse druk hebben Venezuela, Tsjaad, Burkina Faso, Mali en Niger zich al teruggetrokken. De VS legt ook draconische sancties op aan medewerkers van het Hof. De ondermijning van het ICC door de VS én Israël gaat al ruim een decennium terug.

De makers van de film NAZA hebben na de wereldpremière op het filmfestival in Venetië, donderdagavond, een staande ovatie van 25 minuten gekregen. In NAZA vertellen 24 Israëlische militairen over hun rol in de genocide in de Gazastrook, anoniem gefilmd in een nachtelijk Tel Aviv.

NAZA verwijst naar het Hebreewse acroniem voor ‘collateral damage’, dus het aantal burgerdoden dat valt bij een aanval op een specifiek militair doel. Uit de getuigenissen van de militairen blijkt dat er helemaal geen onderscheid wordt gemaakt tussen militaire en burgerdoelen – integendeel: het doel is vernietiging en onschuldigen bestaan niet in de Gazastrook. NAZA 15, NAZA 40, NAZA 500 klinkt het in de film.

De regisseurs van de film zijn de Israëliërs Yuval Abraham en Rachel Szor. Zij maakten eerder samen met de Palestijnse regisseurs Basel Adra en Hamdan Ballal de film No Other Land. Die documentaire, over geweld van het Israëlische leger in Masafir Yatta op de bezette Westelijke Jordaanoever, won vorig jaar een Oscar.

De makers zeggen er zich bewust van te zijn dat de bekentenissen in NAZA geen strikt nieuwe informatie opleveren. In een stuk op de website +972 Magazine schrijven ze dat ‘iedereen die de verwoesting in de Gazastrook heeft gezien, naar de inwoners van Gaza heeft geluisterd, of simpelweg de Israëlische leiders op hun woord heeft geloofd, deze waarheid jaren geleden al had moeten erkennen’.

Waarom dan toch deze film? Abraham en Szor: ‘We hebben deze film om één eenvoudige reden gemaakt: we begrepen dat getuigenissen van officieren en soldaten uit het leger dat Gaza heeft vernietigd – degenen die de surveillance uitvoerden, berekenden hoeveel onschuldige mensen er waarschijnlijk in elk huis zouden worden gedood en herhaaldelijk het groene licht gaven om hele gezinnen te bombarderen – het nog moeilijker zouden maken om de misdaden te ontkennen.’

NAZA is vanaf 1 oktober in Nederlandse bioscopen te zien.

‘Attentie attentie, dit is een noodsituatie.’ Met een lijkzak met daarop ruim 1800 namen geschreven van de Palestijnse zorgverleners die door Israël in de Gazastrook zijn vermoord, riep de organisatie Artsen voor Gaza gisteren in de hal van het Utrechtse kantoor van het Koninklijk Nederlands Medisch Genootschap (KNMG) opnieuw op tot het opschorten van het lidmaatschap van de Israel Medical Association (IMA) van het Wereld Medisch Genootschap (WMA). De KNMG is van 7 tot 11 oktober in Rotterdam gastheer van de internationale leden van het WMA.

De IMA heeft zich sinds het begin van de genocide in de Gazastrook niet uitgesproken tegen de verwoesting van het Palestijnse gezondheidssysteem, de blokkades van medische hulpgoederen, het geweld tegen Palestijnse zorgverleners en tegen de medische mishandeling van Palestijnse gevangenen.

Eind juli publiceerden zo’n 800 Nederlandse artsen een oproep om banden tussen de WMAen de IMA te verbreken. Ze riepen op ‘maximale politieke druk uit te oefenen, zodat internationale ngo’s medische hulp in de Gazastrook en op de Westelijke Jordaanoever kunnen blijven leveren.

Israël heeft vanaf 1 januari tientallen hulporganisaties verboden nog langer in de Gazastrook te werken. Daaronder is ook Artsen zonder Grenzen.

Niet lang daarna deed de WMA een publiekelijke oproep aan Israël om ‘zijn verplichtingen uit hoofde van het internationaal humanitair recht volledig na te komen en de nodige vergunningen te verlenen voor de snelle en ongehinderde binnenkomst en distributie van noodhulp’.

Vorig jaar stelde ook een artikel in The New York Review of Books dat de IMA onvoldoende heeft gereageerd op onder andere de vernietiging van ziekenhuizen en de dood en detentie van Palestijnse zorgverleners.

De Tweede Kamer heeft gisteren de motie van Kati Piri (PRO) aangenomen om het sanctiebesluit dat handel in goederen met illegale nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever verbiedt en op 22 september ingaat, voortvarend in te voeren. Met een ruim tweederde meerderheid (105 stemmen) heeft de regering een overtuigende opdracht gekregen. De vraag over het verbieden van investeringen en handel in diensten, bleef in de lucht hangen: die motie, ook van Piri, werd verworpen.

Interessant was het stemgedrag van het CDA op de moties die vorige week na het commissiedebat Buitenlandse Zaken werden ingediend. Het steunde de motie om het sanctiebesluit voortvarend te implementeren, stemde voor een aantal andere moties om de sancties succesvol te maken, maar stemde tégen de motie om diensten en investeringen ook strafbaar te stellen.

De vraag is of het CDA principieel tegen zo’n uitbreiding is. Allicht stemde het tegen omdat CDA-minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen de motie had ontijdig verklaard. Hij beloofde vorige week binnen een paar weken een verkenning naar zo’n uitbreiding naar de Kamer te sturen en misschien wil de CDA-fractie dat afwachten.

De VVD bleef tweeslachtig. Tijdens het debat vorige week bleek de partij al aan het sanctiebesluit te willen morrelen. Toch stemde het vóór de Piri-motie om het besluit voortvarend in te voeren, vóór een motie van Laurens Dassen (Volt) om samen met buurlanden van Nederland omzeiling van het sanctiebesluit tegen te gaan en vóór de motie van Stephan van Baarle (DENK) om een communicatiecampagne op te zetten over de inhoud en gevolgen van het sanctiebesluit.

Frappant genoeg hield VVD’er Queeny Rajkowski desondanks vast aan haar motie de regering te vragen te onderzoeken of de Golanhoogte en Oost-Jeruzalem uit het sanctiebesluit geschrapt kunnen worden. Die motie flopte: slechts 48 Kamerleden stemden voor.

Ook de motie van SGP-voorman Chris Stoffer, om het sanctiebesluit per direct in te trekken, flopte: er stemden 45 Kamerleden voor.

Nog geen 24 uur na aangekondigde sancties van goederen uit de nederzettingen door onder andere Groot-Brittannië, Frankrijk en Canada, bespreekt de Israëlische subcommissie voor nederzettingen van de Israëlische Civiele Administratie plannen voor de bouw van 747 wooneenheden in drie illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever.

Het belangrijkste is het plan voor de bouw van de illegale nederzetting Yitav West, in de Jordaanvallei. Het plan voorziet in 281 wooneenheden, op minder dan 100 meter van het al bestaande illegale Yitav en grenzend aan het gebied waar de Palestijnse gemeenschap Ras Ein al-Auja woonde. Dat was decennialang de grootste Palestijnse herdersgemeenschap op de Westelijke Jordaanoever, tot de bewoners eind januari dit jaar door gewelddadige kolonisten werden verdreven.

Nog tijdens de strijd van de gemeenschap om in het gebied te blijven, in december 2025, besloot de Israëlische regering tot de oprichting van Yitav West. Die komt vlak bij de waterval van al-Auja te liggen, wat een populaire recreatieplek voor Palestijnen was.

Ook zal Israël de illegale buitenposten Maoz en Adei Ad goedkeuren, opgericht in respectievelijk 1998 en 2001.

Deze plannen bewijzen opnieuw dat ‘diplomatie achter de schermen’ met Israël de EU niets oplevert.

Als gevolg van gigantische hoeveelheden rioolwater die vanuit de Gazastrook de Middellandse Zee instromen plus de hoge temperaturen, is voor de kust van Israël een plotselinge enorme algengroei ontstaan die de Israëlische ontziltingsinstallaties bedreigt. Daardoor heeft Israël vijf van de zes van zijn eigen ontziltingsinstallaties moeten sluiten en kampt het met watertekorten.

De Israel Water Authority en het Israëlische waterbedrijf Mekorot hebben sinds vorige week donderdag noodgedwongen de watervoorziening aan boeren in Zuid-Israël afgesneden en sommige lokale overheden hebben de bewoners geïnformeerd over ‘verwachte storingen in de watertoevoer’.

Door de voortdurende Israëlische bombardementen op het rioolsysteem en waterzuiveringsinstallaties in de Gazastrook, stroomt het rioolwater daar al langere tijd vrijelijk de Middellandse Zee in, en bereikt dat ook de Israëlische kust.

Sinds het ‘staakt-het-vuren’ van vorig jaar oktober heeft Israël structureel geweigerd mechanische uitrusting, generatoren, leidingen en elektrische systemen de Gazastrook binnen te laten die nodig zijn om de werking van de zuiveringsinstallaties te herstellen.

Onder andere als gevolg daarvan kampen de rond de twee miljoen Palestijn tussen de bergen het puin in de Gazastrook voortdurend met vergiftigde en gevaarlijke leefomstandigheden en ernstige watertekorten. Bovendien heeft Israël het de externe watertoevoer naar de Gazastrook regelmatig stopgezet.

Israël ondervindt nu de gevolgen van zijn eigen cynische beleid jegens de Palestijnen.

Tijdens een zitting van het Internationaal Gerechtshof (IGH) in een zaak die Nicaragua tegen Duitsland heeft aangespannen, heeft Nicaragua historische parallellen getrokken over genocide. ‘De gesel van genocide is niet nieuw’, zei advocaat Carlos Jose Arguello Gomez, ‘maar wel nieuw is de manier waarop het in dit geval publiekelijk wordt uitgevoerd en live wordt uitgezonden.’

Gomez wilde zo het punt maken dat het duidelijk is dat Israël genocide pleegt in de Gazastrook, en dat Duitsland daarom verplicht is wapenleveranties aan Israël te staken. Door dat niet te doen, overtreedt Duitsland de Genocideconventie, argumenteert het Midden-Amerikaanse land. Nicaragua spande de zaak in 2024 aan. Deze week zijn er vier zittingsdagen.

Duitsland vindt dat het IGH geen bevoegdheid heeft om deze zaak te behandelen. Israël zou, zegt Duitsland, betrokken moeten zijn, maar dat land erkent het IGH niet. Ook voert het aan dat er nog geen gerechtelijk oordeel is over de vraag of Israël genocide pleegt en er over medeplichtigheid dus ook niet geoordeeld kan worden. Daarom moet het IGH de hele zaak verwerpen en verder niet behandelen, vindt Duitsland.

Gomez voerde aan dat er voor deze procedure geen rechterlijk oordeel nodig is over de vraag of er genocide wordt gepleegd. Duitsland weet door de politieke, economische en militaire links met Israël precies wat zich in Palestina afspeelt, zei Gomez. Hij legde ook een link met de Holocaust, en zei: ‘Schoolkinderen in Duitsland zijn zich tegenwoordig waarschijnlijk meer bewust van wat er gebeurt in het bezette Palestijnse gebied, en met name in de Gazastrook, dan hun voorouders zich bewust waren van de gruwelen van het naziregime. Er kan geen twijfel over bestaan ​​dat de Duitse regering zich volledig bewust is van de misdaden die Israël pleegt’.

Duitsland wierp tegen dat ‘alle Duitse export van militaire technologie en uitrusting naar Israël – net als naar elk ander land – is onderworpen aan strenge vergunningseisen die verder gaan dan de internationale normen.’

Het IGH zal nog dit jaar of uiterlijk begin 2027 besluiten of het bevoegd is de zaak te behandelen. Zo ja, dan gaat de inhoudelijke behandeling nog jaren duren.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu blijkt vooraf te zijn gewaarschuwd voor de aanval van Hamas op 7 oktober 2023, maar deed er niets mee. Dat blijkt uit onderzoek voor een nieuw boek – ‘Gijzelaars: 843 dagen in de steek gelaten’ – waarover de auteurs vandaag in Haaretz publiceren.

De waarschuwing kwam van de emir van de Verenigde Arabische Emiraten, Muhammad bin Zayid (MBZ) in een telefoongesprek van drie kwartier op of rond 28 september. MBZ vertelde Netanyahu dat Hamas een ‘aardbeving’ voorbereidde die enorme gevolgen kon hebben, ook voor de regio en de Abraham-akkoorden.

Aan de basis van het dreigement stonden langlopende geheime onderhandelingen tussen Hamas en Israël die in de zomer van 2023 in een sfeer van optimisme klaar waren voor implementatie. Naar nu blijkt was het Netanyahu die een besluit bleef uitstellen, leidend tot expliciete waarschuwingen van Hamas.

Op verzoek van Hamas informeerden Palestijnse boodschappers op 15 september de veiligheidsdienst Shin Bet. Dat leidde tot besprekingen tussen Netanyahu, de defensietop en Shin Bet, maar niet tot actie. Daarop besloot MBZ, geïnformeerd over de dreiging, zelf met Netanyahu te bellen. Een vergelijkbare waarschuwing kwam van het hoofd van de Egyptische veiligheidsdienst. Netanyahu deed er niets mee en hield de waarschuwingen voor zichzelf.

Een tweede onthulling betreft de rol van Qatar, dat de top van Hamas huisvestte. In de vooravond van 7 oktober belde de premier van Qatar met de baas van de Israëlische veiligheidsdienst Mossad met de boodschap dat hij Hamas had bevolen om direct alle Israëlische burgergijzelaars vrij te laten, en dat de Hamastop akkoord ging. Israël negeerde het aanbod.

Israëlische bezettingstroepen hebben een 29-jarige Palestijnse man doodgeschoten in Aqraba, nabij Nablus op de Westelijke Jordaanoever.

De troepen bestormden het stadje in de vroege ochtend, omsingelden het huis van Abdul Karim Khader en bestookten het met een antitankgranaat, meldt persbureau Wafa. Volgens Arabische media weigerde Khader zich over te geven en werd hij vervolgens doodgeschoten.

De bezettingstroepen namen zijn lichaam mee in gijzeling. Met een bulldozer vernielden ze een deel van het huis.

Het Israëlische geweld tegen Palestijnen verergert zienderogen, zowel van het officiële leger als van paramilitaire kolonisten. Maandag schoten kolonisten een 20-jarige Palestijnse student dood, Omar Toubasi, bij een pogrom nabij Qalqilya op de Westoever.

Kolonisten worden door de Israëlische staat beschermd, uitgerust en aangemoedigd om geweld te plegen tegen Palestijnen. Het doel is het verdrijven van Palestijnen en stelen van steeds meer land.

De Amerikaanse ambassadeur in Israël, Mike Huckabee, beschuldigt de Britse regering van Jodenhaat. Aanleiding is de geschokte reactie van de Britse minister van Buitenlandse Zaken Ed Miliband op de Israëlische blokkade van medicijnen voor de Gazastrook, naast het verbod voor Palestijnse kinderen om buiten de Gazastrook een levensreddende behandeling te ondergaan.

Daarop stelde Huckabee dat het Verenigd Koninkrijk ‘van het pad is’ en dat de ‘Jodenhaat van de regering geen grenzen kent’ (Miliband is overigens zelf Joods). Israël ontkent dat het medische hulp blokkeert of Palestijnen weerhoudt om elders hulp te ontvangen.

Juist vandaag luidt het Rode Kruis de noodklok. Niet eerder sinds het ‘staakt-het-vuren’ in oktober 2025 inging, kwamen zo weinig hulpgoederen de Gazastrook binnen omdat Israël die tegenhoudt, schrijft de NOS. Dit terwijl de magazijnen van hulporganisaties buiten de Gazastrook uitpuilen.

Ook Artsen zonder Grenzen slaat met regelmaat alarm, onder meer in april en augustus. In juni schreef Al-Jazeeradat Israël ruim 16.500 Palestijnen weerhield van medische hulp buiten de Gazastrook.

De spanning tussen het VK en Israël loopt intussen op. In augustus kondigde het VK maatregelen aan tegen Israëls illegale kolonisering, die waarschijnlijk morgen bekend worden. Premier Netanyahu beschimpte het VK als ‘Islamic Republic of Britain’. Ook de inmenging van het Israëlische bedrijf BlackCore in de Schotse verkiezingen is een open wond.

Vandaag begint bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag het verweer van Duitsland tegen de beschuldiging dat het genocide in de Gazastrook faciliteert door wapens en andere militaire steun aan Israël te leveren.

Nicaragua spande de zaak bij het Hof aan op 1 maart 2024, het stelt dat Duitsland zijn verplichtingen onder het Genocideverdrag en het internationaal humanitair recht schendt door Israël politiek, militair en financieel te steunen, terwijl in Gaza ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvinden.

Nicaragua vroeg het Hof destijds om voorlopige maatregelen, maar dat ging daar niet in mee. Maar het heeft de rechtszaak niet van zijn rol verwijderd.

Duitsland antwoordde afgelopen juli schriftelijk op de aanklacht, waarna nu mondelinge hoorzittingen plaatsvinden. Het gaat zich waarschijnlijk beroepen op het zogenoemde ‘Monetary Gold-principe’: om te bepalen of Duitsland het recht heeft geschonden, zou het Hof moeten bepalen of Israël zelf bepaalde internationale regels met voeten heeft getreden. Maar Israël heeft niet ingestemd met de rechtszaak. Het Hof kan onder bepaalde omstandigheden geen uitspraak doen wanneer het daarvoor eerst de juridische verantwoordelijkheid van een derde staat moet vaststellen. Ook zal Duitsland waarschijnlijk stellen dat zijn wapenexporten onder strenge nationale en internationale regels vallen.

Sinds 7 oktober 2023 heeft Duitsland voor 685,5 miljoen euro aan wapenexportvergunningen voor Israël afgegeven. Het betreft vuurwapens, munitie, wapenonderdelen, militaire elektronica en gepantserde voertuigen. Voor welk bedrag Duitsland daadwerkelijk wapens aan Israël heeft geleverd, is onbekend.

Het Internationaal Gerechtshof zal zich uitspreken over zijn bevoegdheid of een einduitspraak doen over de vraag of Duitsland internationaalrechtelijk aansprakelijk is. Die uitspraken kunnen jaren uit elkaar liggen.

Israël heeft zondag een achtjarig meisje, Wafaa Akila, en haar vader Youssef vermoordt met een drone-aanval op hun auto in Gaza-stad. Wafaa en haar vader waren op de weg terug naar huis na de eerste schooldag van het nieuwe jaar.

Een onderzoekscommissie van de VN stelde in juni dit jaar vast dat Israël zich bewust op kinderen richt om de toekomst van het Palestijnse volk te vernietigen. Israël beweert dat een Hamasstrijder doelwit was van de aanslag.

Op papier is er sinds oktober vorig jaar een staakt-het-vuren in de Gazastrook tussen Israël en de gewapende Palestijnse groepen. Israël heeft zich hier geen dag aan gehouden en heeft sindsdien meer dan 1340 Palestijnen in de enclave gedood, onder wie meer dan 300 kinderen.

Vorige week zeiden twee Israëlische ministers dat Israël zich aan het klaar maken is om alle circa 2 miljoen Palestijnen uit de Gazastrook te verdrijven.

Twee nagenoeg onbekende bedrijven hebben sinds het begin van Israëls genocide in oktober 2023 samen 22 miljoen vaten ruwe olie aan Israël geleverd, 11 procent van de totale import. De olie wordt door Israël geraffineerd tot brandstoffen voor onder meer het leger. Dat blijkt uit onderzoek van SOMO en Oil Change International waarvan de uitkomsten donderdag werden gepubliceerd.

Hoewel het merendeel van Israëls ruwe olie wordt geleverd door Big Oil – leveranciers als Chevron, BP, Shell, ExxonMobile en Eni – is de rol van private oliehandelaren onderbelicht. Het onderzoek richt zich op de activiteiten van de twee grootste: het oorspronkelijk Nederlandse Vitol en het in Dubai gevestigde Heritage Petroleum FZCO.

De onderzoekers tonen aan hoe Vitol en Heritage ruwe olie met gecharterde Griekse schepen uit havens in Turkije, Rusland en Nigeria naar Israël vervoeren, en hoe zij hun volumes drastisch hebben verhoogd. Vitol wordt omschreven als ‘grootste bedrijf waar u nog nooit van hebt gehoord’. Heritage werd pas eind 2023 opgericht en heeft zich in korte tijd opgewerkt tot één van Israëls belangrijkste leveranciers van ruwe olie.

Welkom in de rubriek Kort Nieuws van The Rights Forum van de week van 7 september. De editie van vorige week kunt u hier teruglezen.