Een Europees importverbod op goederen uit illegale Israëlische nederzettingen wint aan momentum, maar de Europese Commissie zet alles in het werk om dit te saboteren.
Deze week moest het gebeuren: na aandringen van ministers van Buitenlandse Zaken van EU-lidstaten en stijgende maatschappelijke druk zou de Europese Commissie voorstellen doen om de handel met illegale Israëlische nederzettingen in bezet Palestina te beperken.
Maar de Europese Commissie – voorgezeten door Ursula von der Leyen – wil er niet aan. Zelfs een importverbod van goederen uit nederzettingen – een beperkte maatregel om EU-beleid te laten voldoen aan verplichtingen op basis van internationaal recht – gaat haar te ver.
Daarmee blijft de EU de illegale Israëlische bezetting faciliteren en financieren. Dit is een directe schending van het internationaal recht, zoals het Internationaal Gerechtshof in juli 2024 nogmaals heeft bevestigd.
Eerder werd al duidelijk dat de Commissie het proces aan het traineren was, tot frustratie van meerdere lidstaten. De Commissie bleef discussiëren of er unanimiteit of een gekwalificeerde meerderheid nodig was voor instellen van maatregelen en stelde het presenteren van voorstellen om handel te beperken telkens uit.
Een aantal lidstaten, waaronder Ierland, Spanje, België, Zweden, Frankrijk en Nederland, droegen daarom de Commissie op om vóór de Raad Buitenlandse Zaken van gisteren (maandag) met voorstellen te komen.
Een document met mogelijke maatregelen werd vorige week rondgestuurd naar Europese diplomaten, meldde Euronews. Hierin werden drie opties voor handelsbeperkingen gesuggereerd: een algeheel of gedeeltelijk importverbod van goederen uit nederzettingen; een licentiesysteem om import uit nederzettingen in te perken; en ontmoedigend hoge importtarieven om deze goederen uit de markt te prijzen.
Er zat een belangrijke bureaucratische adder onder het gras. De Commissie had ‘opties’ rondgestuurd, en geen formele ‘voorstellen’, wat tot gevolg had dat tijdens de vergadering (maandag) nog geen besluit kon worden genomen. Pas op z’n vroegst bij de volgende formele Raad Buitenlandse Zaken op 12 oktober kan over de daadwerkelijke voorstellen worden gesproken.
‘De Commissie probeert overduidelijk tijd te winnen’, zei een Europese diplomaat tegen Euronews. Ook de Luxemburgse minister van Buitenlandse Zaken was ontevreden over de gang van zaken. ‘De Commissie geeft de voorkeur aan een debat over de procedure in plaats van over de inhoud’, zei minister Xavier Bettel in de Luxemburgse pers. ‘We vragen al bijna twee jaar om zulke voorstellen. Het zou een schande zijn als we tot oktober moeten wachten tot we sancties kunnen bespreken.’
Een Ierse Europarlementariër sloot zich daarbij aan. ‘Terwijl er dagelijks onschuldige mensen worden gedood, duurt dit getreuzel al veel en veel te lang’, zei Barry Andrews tegen nieuwssite Politico.
Op 27 oktober staan parlementsverkiezingen in Israël gepland. De Commissie geeft in het rondgestuurde document aan dat het dit feit wil meenemen in de overwegingen rondom het instellen van handelsbeperkingen. Dergelijke maatregelen ‘kunnen een behoorlijke impact hebben op de relatie tussen de EU en Israël, ook met het oog op de komende verkiezingen’, schreef de Commissie.
Uit het rondgestuurde document bleek dat de Commissie nóg een troef had uitgespeeld om de drempel voor het nemen van maatregelen zo hoog mogelijk te leggen. De Commissie stelde namelijk dat handelsbeperkingen met nederzettingen een ‘politieke sanctie’ zijn, en geen handelsmaatregel. Voor een handelsmaatregel is een gekwalificeerde meerderheid voldoende, dat wil zeggen een meerderheid van 15 van de 27 lidstaten, die samen goed zijn voor minstens 65 procent van de EU-bevolking. Voor een politieke sanctie daarentegen is unanimiteit nodig.
De Commissie gaat in deze kwalificatie voorbij aan het feit dat het stopzetten van handelsrelaties die aan de bezetting bijdragen, verplicht is onder internationaal recht, zoals vastgesteld in de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof in 2024. ‘Dit gaat niet om sancties tegen Israël, maar om het afstemmen van ons handelsbeleid op het internationaal recht’, zei een Europese diplomaat tegen de Vlaamse krant De Standaard.
Ook negeert de Commissie de juridische dienst van de Europese Raad – het orgaan van regeringsleiders van EU-lidstaten. ‘Volgens de juridische dienst hebben we een gekwalificeerde meerderheid nodig, omdat het om een handelsmaatregel gaat’, zei de EU-buitenlandchef Kaja Kallas voor het begin van de vergadering op maandag.
Een groep van meer dan veertig onafhankelijke juridische experts schreef vorige maand al dat maatregelen tegen handel met nederzettingen binnen het handelsbeleid van de EU vallen en dus géén unanimiteit vereisen.
Tijdens een persconferentie na afloop benadrukte Kallas dat handelsmaatregelen in tegenstelling tot wat de Commissie zegt geen sanctie zijn. ‘Dit zijn geen opties gericht tegen Israël, maar tegen illegale nederzettingen die de tweestatenoplossing ondermijnen’, aldus Kallas. Mogelijk komen de ministers van Buitenlandse Zaken nog vóór oktober samen voor een speciale bijeenkomst over dit onderwerp, zei Kallas.
Ook zo’n gekwalificeerde meerderheid was lang ondenkbaar, met name omdat zwaargewichten Duitsland en Italië tegen waren. Maar nu Italië en ook Oostenrijk langzaam aan het draaien zijn, komt de meerderheid binnen bereik. Kallas gaf aan dat er onder de lidstaten steun was voor een handelsverbod met nederzettingen. Kortom: alle seinen voor handelsmaatregelen tegen nederzettingen staan op groen. Maar de Europese Commissie blokkeert het nemen van een besluit.
‘De Commissie heeft er geen zin in’, aldus de diplomaat in De Standaard.
Handel met de EU is een belangrijke economische motor voor de illegale Israëlische nederzettingen. Landbouwproducten uit nederzettingen komen op grote schaal op de Europese markt terecht en genieten belastingvoordelen, toonde een rapport van non-profitorganisatie Global Echo in mei aan.
Nederzettingen ‘floreren’ dankzij handel met de EU, stelde een collectief van Europese maatschappelijke organisaties vorig jaar oktober. De EU importeert vijftien keer zoveel uit illegale Israëlische nederzettingen dan van Palestijnse producenten, terwijl die eerste illegaal het water en de grond van de laatste gebruiken. De bezetting heeft de Palestijnse economie tussen 2000 en 2024 ruim 170 miljard dollar gekost, volgens een schatting van de VN vorig jaar.
Als het aan de Europese Commissie ligt, blijft deze situatie zoals hij is, en blijft de EU de bezetting faciliteren in schending van het internationaal recht.
