Tientallen mensen lazen zaterdag gezamenlijk ieder duizend namen voor van Palestijnen die sinds de genocide in Gaza begon door Israël zijn vermoord. Dat deden ze tegenover het Israël Producten Centrum in Nijkerk, waar producten uit Israëls illegale nederzettingen worden verkocht. Een reportage.
Het voorlezen van de 72.000 namen van Palestijnen die in Gaza zijn vermoord is net begonnen als een mevrouw met een hondje komt aangelopen. Ze blijft staan kijken aan de rand van het grasveld. Of ze iets wil vragen of weten?, vraagt één van de activisten van Getuigen van Gaza – Nijmegen. ‘Ik kom mijn steun betuigen’, zegt ze. ‘Ik lees soms namen voor bij de herdenking op 4 mei in Westerbork en dit is net zoiets, toch?’
Even later staat ze tussen de bijna tachtig andere mensen die allemaal tegelijk ieder duizend namen voorlezen van door Israël vermoorde Palestijnen, inclusief hun leeftijd. Het is een indrukwekkende gezamenlijke getuigenis, op het grasveld recht tegenover het Israël Producten Centrum (IPC) in Nijkerk – een commerciële tak van de organisatie Christenen voor Israël. Het IPC verkoopt producten, waaronder wijn, zeep, houtsnijwerk en kandelaars, die zijn gemaakt door bedrijven van kolonisten uit de illegale Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever.
Over precies een maand, op 22 september, wordt het handelsverbod van kracht dat het kabinet heeft ingesteld op producten uit de illegale nederzettingen. Lies Kulsdom van Getuigen van Gaza – Nijmegen: ‘Precies een maand voor die datum willen we een statement maken. Verkoop van deze producten, gemaakt op gestolen land, is medeplichtigheid aan genocide. Het moet stoppen.’
Of het ook echt stopt, is nog even de vraag. Het IPC heeft een kort geding aangespannen dat aanstaande woensdag dient. Het centrum, dat producten uit de illegale nederzettingen importeert, wil het handelsverbod van tafel. De kans dat de rechter daarin meegaat, lijkt klein: Nederland geeft met de sanctie simpelweg uitvoering aan het internationaal recht – en dan nog slechts minimaal.
Het IPC blijft door de sanctie, berichtte Trouw, met zeker 20.000 flessen wijn zitten, goed voor zo’n 100.000 euro. Die wijnen komen volgens het IPC uit ‘Judea en Samaria’ – een bijbelse benaming voor de Palestijnse Westelijke Jordaanoever; het IPC werd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit beboet voor gesjoemel met de herkomst van zijn wijnen – en uit de door Israël bezette Syrische Golanhoogte. Op de website zijn veel van de wijnen ‘tijdelijk uitverkocht’.
Allicht voelen aandeelhouders van het IPC het nog directer in de portemonnee: een deel van hen heeft van de winst van het IPC een eigen wijnmakerij gekocht in de illegale nederzetting Kiryat Arba bij Hebron, en een wijngaard dichtbij Jeruzalem. Dat meldde de Times of Israel in augustus 2024. Daar produceert het vermoedelijk wijn die het zelf in Nijkerk en wellicht elders verkoopt.
De mensen die zaterdag de namen van vermoorde Palestijnen voorlezen, komen grotendeels uit Nijmegen, een kleiner deel komt uit de wijde omgeving van Nijkerk. Sommigen hebben een campingstoeltje meegenomen, de meesten staan op het verwilderde grasveld. Van een afstandje klinkt het voorlezen van de 72.000 namen als gemurmel. Van dichtbij, lopend tussen de voorlezers, begint het te raken.
Sabrin Sabr Adnan Harih, 9 jaar. Mariam Mahmud Saad al-Farra, 8 jaar. Hamdiyah Hussein Isi al-Khraib, 73 jaar. Muhi al-Din Ibrahim Hassan Huilh, 45 jaar. Shahad Muhi al-Din Ibrahim Huilh, 4 jaar. Muhammad Osama Talb Hamid, 27 jaar. Fayza Mahmud Ahmad al-Kjk, 81 jaar. Jamilah Mustafa Darwish Abu Asar, 64 jaar.
Jannie Bontje neemt even pauze van het lezen – duizend namen voorlezen duurt ongeveer twee uur, dus een slok water tussendoor is nodig. ‘Als ik het nieuws volg, voel ik me vaak zo machteloos’, zegt ze. ‘Dit helpt tegen die machteloosheid. Ik hoop dat het een bredere uitstraling heeft, bijvoorbeeld dat mensen die zien dat je op zo’n vredevolle manier actie kunt voeren zelf ook actief worden.’ Het is vooral de ontmenselijking van de Palestijnen die haar raakt, zegt ze: ‘Door ze nu allemaal bij naam te noemen, worden ze weer mens.’
Het IPC is tijdens de actie gewoon open. De directie heeft besloten niet met de pers te praten, maar een vrijwilliger die naar buiten komt, wil wel wat zeggen. Willem heet hij, en hij vindt het ‘heel erg dat er sinds oktober 2023 zo veel mensen dood zijn gegaan’. Pers mag niet bij het centrum naar binnen, maar het is er druk, is door de glazen deuren te zien, en gedurende de middag komen aardig wat mensen spullen kopen.
Willem vindt de sancties tegen goederen uit de illegale nederzettingen geen goed idee. Ook niet voor de Palestijnen, zegt hij: ‘Er werken Palestijnen in die bedrijven. Die hebben een goed inkomen en hebben het vaak beter dan andere Palestijnen. Dus die raak je ook met een handelsverbod.’
Organisator Lies Kulsdom, die het argument van Willem later krijgt voorgelegd, hoort dat wel vaker, zegt ze: ‘Ook in de geschiedenis werd dat gezegd. Tijdens de slavernij in de Verenigde Staten zeiden ze toch ook dat de tot slaaf gemaakten het helemaal niet zo slecht hadden? Mijn maag draait ervan om, en dat is precies waarom ik wil getuigen. Weet je wanneer Palestijnen een goed inkomen kunnen verdienen? Als ze hun eigen land kunnen bebouwen, als ze hun eigen water kunnen gebruiken, als ze hun eigen toekomst kunnen maken, als ze vrij zijn.’
Tussen de lezers op het gras ligt een lang, dik rood lint in de vorm van een hart. Het is gemaakt voor de grote Rode Lijn-demonstraties van vorig jaar en bestaat uit honderden korte rode stroken die aan elkaar zijn geknoopt. Elke knoop symboliseert een slachtoffer van de genocide in Gaza.
Jannie Bontje hielp het lint knopen, en draagt er nu een stukje van om haar schouders. Ze roept in herinnering dat toen D66-leider en nu premier Rob Jetten ook bij de Rode Lijn-demonstraties was. Bontje: ‘Nu horen we niets van hem. Dat vind ik erg. Hij handelt denk ik uit angst. Terwijl het beter is vanuit je hart, vanuit liefde te handelen. Alleen dan kun je iets bereiken, denk ik.’
Het IPC ligt buiten het centrum van Nijkerk op een bedrijventerrein. Publiek is er dus niet, en de IPC-bezoekers negeren de actie. Voelt dat niet een beetje vreemd? Voor voorlezer Margriet Naber niet. Ze is klaar met het voorlezen van de duizend namen op haar lijst en zit in het gras. ‘Ze merken er binnen toch wel iets van’, zegt ze. Maar daar gaat het haar niet direct om: ‘Er zijn tienduizenden Palestijnen vermoord, en door deze actie word je ermee geconfronteerd dat dat echt mensen waren, met een naam, een leeftijd, een leven. Deze mensen hebben bestaan.’
Het is ‘taai’, zegt ze, het voorlezen: ‘Vorig jaar heb ik dit in Nijmegen gedaan. Toen vond ik het erg verdrietig. Nu gaat het iets beter.’ Waarom ze aan de actie meedoet? ‘Ik ben boeddhist en volg een traditie waarin boeddhisme vooral iets is wat je doét. Als er een misstand is, kom je in actie. Het is een druppel, maar veel druppels kunnen de balans doen doorslaan naar de goede kant.’
Ook Joost Hoedemaeckers is klaar met lezen. Hij vond het ‘heftig en treurig’ – op zijn namenlijst stonden alleen kinderen. Hij vindt dat alle handel met Israël gestopt zou moeten worden, en zéker die met kolonisten in illegale nederzettingen. Denkt hij dat de mensen aan de overkant, bij het IPC, geraakt worden door de actie? ‘Ik weet het niet. Maar ik hoop toch dat als je hier een fles wijn komt kopen en ons de namen van de doden hoort voorlezen, dat je je tóch éven realiseert dat je niet alleen een fles wijn koopt maar ook een genocidaal regime ondersteunt.’
