Fraude met EU-importregels is wijdverbreid. Producten uit illegale Israëlische nederzettingen komen op grote schaal gesubsidieerd op de Europese markt terecht. Nederland is de belangrijkste bestemming.
Landbouwproducten uit illegale Israëlische nederzettingen in bezet Palestina worden tegen de EU-regels in gelabeld als ‘Made in Israel’ en komen daardoor op grote schaal op de Europese markt terecht. Bovendien profiteren de producenten van belastingvoordelen onder het EU-Israël Associatieverdrag, waar producten uit de illegale nederzettingen formeel niet voor in aanmerking komen.
Dat zijn de belangrijkste bevindingen van het vorige week verschenen rapport Importing Occupation van de juridische non-profitorganisatie Global Echo. EU-staten houden hiermee ‘de Israëlische nederzettingen financieel in stand’, schrijft de organisatie.
De Europese Unie speelt hierin geen passieve rol. Israël en de EU hebben gezamenlijk ‘mogelijkheden tot ontduiking’ ingebed in het systeem voor het labelen van producten. Nederland is met 38 procent van het totaal de belangrijkste bestemming voor de producten, blijkt uit het rapport. Rotterdam fungeert als doorvoerhaven naar andere Europese landen.
Dankzij de EU is de bezetting en kolonisering van Palestijns land een lucratieve business. Zonder de Europese afzetmarkt en de EU-belastingvoordelen zou het financieel veel minder aantrekkelijk zijn om je als Israëlisch bedrijf te vestigen op gestolen Palestijns land. Door het frauduleus labelen toe te staan helpt de EU de winstgevendheid van deze bedrijven, en financiert het de illegale Israëlische nederzettingenpolitiek.
In september vorig jaar kwamen tachtig mensenrechten- en hulporganisaties, waaronder The Rights Forum, ook tot de conclusie dat de illegale Israëlische nederzettingen kunnen floreren dankzij handel met de EU.
Het ruim 400 pagina’s tellende rapport van Global Echo is baanbrekend. Niet eerder werd het systeem van import uit nederzettingen zo gedetailleerd onderzocht en gekwantificeerd. Ook de onthulling dat Nederland fungeert als spil in dit systeem is nieuw.
Global Echo analyseerde 30.000 exportdocumenten over een periode van bijna negen jaar. De organisatie concludeert dat een vijfde deel van alle voor de EU bestemde producten uit nederzettingen kwam. Gezien het feit dat de EU veruit de belangrijkste handelspartner is van Israël, zouden EU-maatregelen tegen handel met nederzettingen onmiskenbaar een grote impact hebben op de illegale nederzettingeneconomie.
‘Het bewijsmateriaal in dit rapport laat zien dat goederen uit nederzettingen die de Europese markten binnenkomen marginaal noch uitzonderlijk zijn. Integendeel, ze vormen een substantieel onderdeel van de agrarische handel van Israël met Europa.’
De bevindingen van het rapport zijn breed opgepikt door de internationale media; in Nederland door NRC. The Rights Forum schrijft al jaren over hoe producten uit illegale nederzettingen in de Nederlandse schappen terecht komen – waaronder het frauduleus labelen van wijn en constructies voor het verpakken en marketen van dadels. Ook wezen we op de opkomst van Nederlandse dochterondernemingen van Israëlische producenten – zoals de Nederlandse BV Palm Fruits van de Israëlische dadelproducent Hadiklaim – die de import, distributie of doorvoer van producten uit bezet gebied faciliteren.
De door Global Echo bewezen fraude overtreedt niet alleen EU-wetgeving, maar is ook in strijd met internationaal recht. In juli 2024 oordeelde het Internationaal Gerechtshof dat de Israëlische aanwezigheid in de Palestijnse gebieden – de Gazastrook, Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem – in alle facetten illegaal is en direct moet worden beëindigd. Israël moet zich terugtrekken, de nederzettingen ontmantelen en de Palestijnen compenseren voor de geleden schade.
Daarnaast maakte het oordeel van het Gerechtshof duidelijk dat alle staten onder internationaal recht de verantwoordelijkheid hebben niet bij te dragen aan het in stand houden van de bezetting. Als concrete verplichting noemde het Hof het instellen van een verbod op handel met, en investeringen in, Israëls ‘illegale aanwezigheid’ in bezet Palestijns gebied.
Deze verplichting lappen EU-staten, inclusief Nederland, tot dusver aan hun laars door de handel met nederzettingen – al dan niet oogluikend – toe te staan. Ze dragen hiermee direct bij aan de instandhouding van de bezetting, wat neerkomt op een regelrechte schending van het oordeel van het Gerechtshof.
En dat heeft consequenties, zegt Emily Schaeffer Omer-Man, directeur van Global Echo, tegen The Rights Forum. De bevindingen in het rapport openen de deur voor rechtszaken van bijvoorbeeld Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever op wiens land Israëlische landbouwbedrijven opereren, tegen EU-instanties of lidstaten.
‘De organen van de EU, de lidstaten en hun douaneautoriteiten, de instanties die toezicht houden op voedselveiligheid en landbouwproducten, en andere verwante organisaties kunnen allemaal het doelwit zijn van rechtszaken die worden aangespannen door individuele gedupeerden, maatschappelijke organisaties en de lidstaten zelf op EU-niveau’, aldus Schaeffer Omer-Man.
Global Echo bereid zelf rechtzaken voor tegen ‘een aantal van deze actoren’, maar kan daar nog geen uitgebreide informatie over delen. Wel zegt Schaeffer Omer-Man dat de organisatie juridische stappen wil nemen tegen de Britse douaneautoriteit.
Het rapport van Global Echo toont ook aan dat het Nederlandse besluit om een importverbod voor producten uit nederzettingen in te stellen een lege huls is. Zolang Israël in staat wordt gesteld producten uit bezet gebied te labelen als ‘Made in Israel’ mist het importverbod zijn uitwerking en blijft Nederland de bezetting financieren.
Opnieuw blijkt dat er meer nodig is dat een importverbod. De vorige week door de Tweede Kamer met ruime meerderheid aangenomen motie moet daar de opmaat voor vormen. De motie roept het kabinet op binnen de EU ‘actief leiderschap’ te tonen om tot een EU-breed handelsverbod met nederzettingen te komen.
Daar lijken binnen de EU mogelijkheden voor. Verwacht wordt dat de Europese Commissie in juli een voorstel doet om de import uit nederzettingen ‘te beperken’ en het mislabelen aan te pakken. Geen algeheel handelsverbod, dus bij lange na niet genoeg, maar wel – eindelijk – een beweging in de juiste richting.
