De EU gaat sancties instellen tegen gewelddadige kolonisten op de Westelijke Jordaanoever. Daarmee geven de 27 lidstaten een ‘heel duidelijk signaal’ af, aldus minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA). Het is de vraag of de sancties veel effect zullen hebben.
De sancties, die ook enkele Hamasleiders gaan treffen, lagen al langer op tafel, maar werden steeds geblokkeerd door Hongarije. Nu Péter Magyar het premierschap heeft overgenomen van Viktor Orbán, hebben de EU-buitenlandministers wel een unaniem besluit kunnen nemen.
De sancties gaan in, nadat de bijbehorende wetteksten zijn goedgekeurd door vertegenwoordigers van de EU-lidstaten, waarschijnlijk over enkele weken. Dan wordt ook bekend wat de maatregelen precies behelzen. Waarschijnlijk zal het gaan om het bevriezen van financiële tegoeden in de EU en een inreisverbod voor de Europese Unie. Het is de vraag of het laatste de gesanctioneerde kolonistengroeperingen hard zal raken, aangezien die niet vaak formeel zijn georganiseerd met ledenlijsten.
Volgens de Israëlische organisatie Peace Now gaat het om sancties tegen vier organisaties: Amana, HaShomer Yosh, Regavim en Nachala. Ook drie van hun leiders worden gesanctioneerd. Onder hen is Daniela Weiss van Nachala (uit de documentaire The Settlers van de Britse documentairemaker Louis Theroux, te zien op NPO Start).
Daarnaast gaat het om Regavimleider Meir Deutsch, en Avichai Swissa, die tot voor kort aan het roer stond van HaShomer Yosh. Volgens de Israe2lische organisatie Peace Now, een ngo die deze groepen al jaren volgt en onderzoekt, is Amana één van de machtigste en invloedrijkste kolonistenorganisaties, met een budget van minimaal tien miljoen euro per jaar. Het Verenigd Koninkrijk en Canada legden Amana al eerder sancties op, net als de VS, tot president Trump daar in januari vorig jaar een streep doorhaalde.
HaShomer Yosh organiseert de grootschalige inzet van vrijwilligers. Het gaat vooral om Israëlische tieners die in illegale landbouwposten wonen en samen met landeigenaren Palestijnen verdrijven uit de omliggende gebieden. De VS stelde eerder sancties in tegen HaShomer Yosh, maar ook die heeft Trump opgeheven.
Regavim zet zich, aldus Peace Now, in voor de uitbreiding van nederzettingen en de onteigening van Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever en in Israël. De organisatie dient verzoekschriften bij de rechtbank in, waarin de sloop van Palestijnse bouwwerken wordt geëist. Die verzoekschriften zijn doorgaans succesvol, zo heeft The Rights Forum al vaker gemeld. Regavim, mede-opgericht door de extreemrechtse minister van Financiën Bezalel Smotrich, was ook betrokken bij het blokkeren van humanitaire hulp aan de Gazastrook tijdens de genocide.
Nachala promoot het bouwen van meer illegale nederzettingen op de Westoever en in de Gazastrook. De organisatie steunt groepen kolonisten die nederzettingen stichten en de Palestijnse bewoners met geweld verdrijven. Het Verenigd Koninkrijk legde Nachala vorig jaar sancties op.
Het is de vraag of de sancties daadwerkelijk effect zullen hebben. Behalve de vier bovengenoemde organisaties zijn er tientallen andere gewelddadige kolonistengroeperingen die medeverantwoordelijk zijn voor de etnische zuivering van de Westoever en Oost-Jerusalem. Zoals Nahalat Shimon International, het Israel Land Fund en Ateret Cohanim; al deze organisaties worden niet gesanctioneerd.
Bovendien worden tal van kolonistenorganisaties gefinancierd vanuit de Verenigde Staten. Sommige zijn daar ook gevestigd, zoals Nahalat Shimon International, dat staat geregistreerd in Delaware. Het Israel Land Fund en Nachala krijgen een flink deel van hun financiering van het in New York gevestigde Central Fund of Israel (giften aan dat fonds zijn voor Amerikanen belastingaftrekbaar) en veel vrijwilligers van HaShomer Yosh zijn Amerikanen die in de illegale nederzettingen wonen. Dat hun Europese fondsen worden bevroren onder de EU-sancties, treft hen niet zozeer; hun financiële macht ligt in de Verenigde Staten.
Het probleem dat alle kolonistenorganisaties intensief samenwerken met de Israëlische overheid, waarvan ze bovendien regelmatig financiering ontvangen, blijft bij de EU-sancties buiten beschouwing. Zo ontvangt onder andere HaShomer Yosh miljoenen euro’s van de Israëlische staat, onder andere om drones te kopen, waarmee ze de Palestijnen van hun land verjagen. Grond die de gemeente Jeruzalem met hulp van de kolonistenorganisaties van de Palestijnen rooft, wordt onder andere gebruikt voor Israëlische overheidskantoren. Het Israël Land Fund staat onder leiding van de extreemrechtse Arieh King, de plaatsvervangend burgemeester van Jeruzalem. En de Human Rights Organization of Judea and Samaria, die kolonisten steunt in hun juridische strijd, is opgericht door de extreemrechtse minister van Nederzettingen en Nationale Missies, Orit Strock.
Gerard Jonkman, directeur van The Rights Forum, schreef op LinkedIn: ‘Het probleem is niet alleen een (steeds groter wordende) groep kolonisten. Het probleem is een staat die kolonisering, landroof en geweld structureel faciliteert en beschermt.’ Jonkman doelt daarbij ook op de rol van het Israëlische bezettingsleger, dat deelneemt aan het kolonistengeweld in plaats van daartegen op te treden. Kolonisten zijn vaak ook reservist in het leger. Sinds 2020 maken ze zich met ‘vrijwel volledige straffeloosheid’ schuldig aan geweld tegen de Palestijnen, aldus de Guardian onlangs.
Na het unanieme EU-besluit over de sancties schreef EU-buitenlandchef Kaja Kallas in een bericht op X: ‘Het werd hoog tijd dat we de impasse verlieten en tot actie overgingen. Extremisme en geweld hebben consequenties.’ Tom Berendsen, minister van Buitenlandse zaken, vindt de sancties een ‘heel duidelijk signaal, dat toont dat geweld door kolonisten ‘echt onacceptabel is’. Het zijn stevige woorden, maar de vraag is of de beperkte maatregelen die rechtvaardigen.
Een verdere maatregel die de EU zou kunnen nemen en waar Nederland al mee zou kunnen beginnen, is een volledig verbod op het drijven van handel met de illegale nederzettingen. EU-buitenlandchef Kallas sprak daarover tijdens haar persconferentie afgelopen maandag. Ze meldde dat er gesprekken gaande zijn over het beperken van handel met de illegale nederzettingen. ‘Veel lidstaten pleiten daarvoor’, zei ze, en ‘we werken samen met de Europese Commissie verder aan het presenteren van voorstellen’. Maar binnen de EU liggen landen als Duitsland en Italië voortdurend dwars. Het (gedeeltelijk) opschorten van het EU-Israël Associatieverdrag, komt onder andere daardoor niet van de grond. De inzet van Nederland in Europa is op dit punt ook onduidelijk, al is de Tweede Kamer inmiddels om.
Voorlopig lijken de sancties weinig meer dan een symbolische stap. Gerard Jonkman: ‘Zolang Europa handel drijft met nederzettingen, samenwerking verdiept en Israël nauwelijks politieke consequenties oplegt, blijven sancties tegen een paar kolonisten vooral symboolpolitiek. Een rookgordijn om de echte maatregelen uit de weg te kunnen gaan. Je kunt geen geloofwaardig beleid tegen kolonistengeweld voeren als de staat die het initieert en faciliteert buiten schot blijft.’
