De Amerikaanse organisatie Ekō heeft een Palestijnse familie gevonden die eigenaar is van land waarop een illegale nederzetting is gebouwd en waar via Booking.com een overnachting te boeken is. Het onderzoek wijst ook uit dat kolonistengeweld rondom Booking-locaties toeneemt. Belangrijk, want er komt een aandeelhoudersvergadering aan.
Op Booking.com staan 41 overnachtingsadressen in illegale nederzettingen, schrijft de Amerikaanse organisatie Ekō in een rapport. Ekō wist een Palestijnse familie te traceren met de eigendomspapieren van het onroerend goed, maar die kan haar rechten niet afdwingen via Israëlische rechtbanken. Een lid van de benadeelde Palestijnse familie, Mohammad al-Sbeih, zegt in het rapport: ‘Ik wil dat Booking.com van mijn terrein afgaat.’
In het rapport, getiteld ‘Booking.com: ervaar de illegale bezetting van Israël’, houdt Ekō de claim van Booking.com tegen het licht dat het bedrijf ‘genoeg doet’ aan toezicht op mensenrechtenrisico’s in conflictgebieden en risicovolle regio’s. Op de komende jaarlijkse aandeelhoudersvergadering van Booking.com, op 2 juni, ligt een resolutie voor, die de raad van bestuur van het bedrijf oproept verslag uit te brengen over het toezicht op mensenrechtenrisico’s. Een groep aandeelhouders wil weten hoe deze risico’s worden geïdentificeerd, hoe ze de raad van bestuur bereiken en of er eventuele tekortkomingen zijn geconstateerd. De raad van bestuur adviseert de vergadering de resolutie weg te stemmen, meldt Ekō.
Volgens het internationaal recht zijn de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever illegaal. Het verdrijven van de Palestijnen van hun land geldt als een oorlogsmisdaad. Dat maakt het verhuren van onroerend goed in die gebieden juridisch problematisch. Dat is ook de inzet van de rechtszaak tegen Booking, waarbij The Rights Forum één van de eisers is. De redenering is dat de inkomsten die het bedrijf genereert uit vastgoed in illegale nederzettingen, neerkomen op witwassen: de onderliggende activiteit houdt verband met oorlogsmisdaden.
Wie op Booking.com zoekt naar een onderkomen in een specifieke illegale nederzetting, krijgt een melding, maar die gaat niet in op de oorlogsmisdaad van landroof waarop het onroerend goed is gebouwd. Er staat: ‘Lees alle reisadviezen van jouw overheid om een weloverwogen beslissing te nemen over je verblijf in dit gebied, dat kan worden beschouwd als door een conflict beïnvloed.’ Met andere woorden: het gaat hier om de veiligheid van de reiziger, niet om medeverantwoordelijkheid voor oorlogsmisdaden en bezetting.
Ekō identificeerde 41 listings in veertien illegale nederzettingen. Met behulp van tools waarmee GPS-posities op de kaart gekoppeld kunnen worden aan andere informatie die beschikbaar is over een plek, zoals in dit geval archiefgegevens van de Palestijnse gemeente Al-Khader, wist Ekō een perceel in de illegale nederzetting Neve Daniel te vinden dat op naam staat van de familie Al-Sbeih. Ekō liet Mohammad al-Sbeih de foto van het huis zien dat op het land van zijn familie, dichtbij Betlehem, is gebouwd en op Booking te huur wordt aangeboden. Al-Sbeih zegt in het rapport: ‘Toen ik de foto voor het eerst zag, vond ik het huis prachtig. Het doet me zo’n pijn. Ik wou dat het van mij was. Een kolonist zit op mijn land, bouwt er een prachtig huis en verhuurt het aan toeristen. Dit hoort mijn land te zijn.’
Hij haalt herinneringen op aan het land waartoe ze in 1982 de toegang verloren. In dat jaar eiste het Israëlische bezettingsleger het land op, later werd het opgeslokt door de illegale nederzetting Neve Daniel, die steeds verder uitbreidde. De familie heeft geprobeerd terug te gaan, maar leger en kolonisten houden ze tegen. Een zich voortslepende rechtsgang levert vooralsnog niets op: de Israëlische rechtbank weigert de eigendomspapieren van de familie te erkennen.
Al-Sbeih: ‘Het gaat niet om het geld dat ze verdienen, of het nu tien sjekels of vijfhonderdduizend dollar is. Het gaat erom dat ze op gestolen land zitten. Dit land is van mijn grootvader. Ik heb erop gewerkt. Mijn vader heeft erop gewerkt. Mijn grootvader heeft erop gewerkt. Met zweet en bloed. Ik wil dat Booking.com van mijn land afgaat.’
Ekō heeft ook kolonistengeweld onderzocht tegen Palestijnse gemeenschappen die grenzen aan accommodaties die via Booking.com worden aangeboden. Dat geweld heeft in 2025 een recordhoogte bereikt met gemiddeld vijf aanvallen per dag.
Het rapport beschrijft een incident in maart dit jaar, waarbij tientallen gemaskerde kolonisten het dorp Khirbet Humsa in de noordelijke Jordaanvallei bestormden, vierhonderd schapen stalen en de bewoners aanvielen. Eén van hen, de negenentwintigjarige Qusai Abu al-Iqbash, werd uitgekleed, de kolonisten bonden zijn geslachtsdelen vast met tie-wraps en paradeerden hem vervolgens door het dorp. Qusai vertelde Eko: ‘Ons vee wordt gestolen, kinderen worden het doelwit van geweld en onze families worden ‘s nachts aangevallen. De nederzettingen die om ons heen ontstaan, hebben alles zo moeilijk gemaakt. We willen dat Booking.com stopt met het toestaan dat toeristen van over de hele wereld vakantie vieren in deze nederzettingen.’
De aanval past in een patroon dat Qusai ziet in de uitbreiding van buitenposten rond Khirbet Humsa in de afgelopen drie jaar. ‘Voorheen namen de kolonisten één dunum (0,1 hectare red.) land in bezit. Nu kunnen ze binnen een paar weken 100 dunum innemen.’ Khirbet Humsa ligt vijf kilometer van de illegale nederzetting Hamdat, waar je op Booking.com een vakantieadres kunt boeken dat wordt omschreven als ‘een vredig toevluchtsoord’.
De Raad van Bestuur van Booking.com heeft tot nu toe het bewijsmateriaal afgedaan als ‘brede, ongefundeerde beschuldigingen’. Dat valt met dit rapport steeds lastiger vol te houden. Daan de Grefte, juridisch medewerker van het European Legal Support Center (ELSC) dat samen met onder andere The Rights Forum de rechtszaak tegen Booking.com voert, stelt: ‘In tegenstelling tot wat Booking beweert, overtreedt het wel degelijk de lokale wetgeving door actief te zijn in illegale Israëlische nederzettingen. Omdat het zijn hoofdkantoor in Nederland heeft en enorme bedragen aan belastingvoordelen ontvangt, moet Booking het Nederlandse strafrecht respecteren. Door willens en wetens te profiteren van oorlogsmisdaden begaan door Israël, overtreedt het bedrijf dit duidelijk.’
Ekō roept aandeelhouders van Booking op vóór de resolutie te stemmen die het bedrijf aanspoort meer verantwoordelijkheid te nemen. Booking moet volgens de organisatie onmiddellijk alle eigendommen in illegale Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem verwijderen. Andere eis is dat Booking een uitgebreide, onafhankelijke mensenrechtenbeoordeling uitvoert van alle eigendommen die verband houden met illegale nederzettingen en de bevindingen publiceert.
Aanbevelingen voor Nederland zijn er ook. De Nederlandse overheid moet ervoor zorgen, zegt Ekō, dat de strafrechtelijke klacht tegen Booking.com BV volledig en snel door het Openbaar Ministerie wordt behandeld. Dat vindt ook The Rights Forum: we zijn onlangs samen met ELSC, SOMO en Al-Haq opnieuw naar de rechter gestapt om te eisen dat het Openbaar Ministerie actie onderneemt op de gezamenlijke aangifte die we in maart 2024 deden. De crowdfunding daarvoor loopt nog.
In de vorige Tweede Kamer ontstond in september vorig jaar een meerderheid voor een verbod op handel met de illegale Israëlische nederzettingen. Dat verbod is er nog niet. Belangrijke vraag bij zo’n verbod is of het dan alleen gaat om goederen, of dat ook de handel in services, zoals Booking die aanbiedt, wordt inbegrepen.
