Amerikaanse functionarissen zetten ook Nederland onder druk om het Internationaal Strafhof te laten vallen. Het Nederlandse beleid van appeasement van de VS heeft gefaald.
Na een serie sancties tegen individuele medewerkers van het Internationaal Strafhof en escalerende dreigementen, heeft de VS sancties aangekondigd tegen het Strafhof in zijn geheel. Die gaan op 7 april 2027 in.
Een verrassing mag het niet heten. De VS dreigde in juni het Hof ‘steen voor steen’ te gaan afbreken. Het sanctioneerde afgelopen anderhalf jaar al in totaal dertien rechters en aanklagers. En het heeft andere landen, inclusief NAVO-bondgenoten, onder druk gezet om uit het Hof te stappen.
Nederland koos ondanks de signalen voor appeasement. Het bleef zijn ‘woorden zorgvuldig kiezen’, zoals de NOS het omschreef, uit angst dat kritiek op de VS ‘olie op het vuur’ zou gooien en verdere acties van de Amerikaanse regering kon uitlokken. Ook zou Nederland in ‘Trumps vizier’ kunnen komen bij een stevige tegenreactie.
Dus veroordeelde minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen de sancties niet, maar ‘keurde deze af’. In een reactie op sociale media liet Berendsen na om de VS als verantwoordelijke te benoemen.
Deze ‘balanceeract’ heeft niet gewerkt. Trump heeft de volgende stap gezet met het sanctioneren van het Strafhof in zijn geheel. Bovendien zetten Amerikaanse functionarissen ook specifiek Nederland onder druk om het Strafhof te laten vallen, meldde het Amerikaanse persbureau AP.
VN-experts, analisten, Europese rechters– en advocatenorganisaties én de juridische commissie van het Europees Parlement waarschuwden al langer dat de afkeurende reacties ‘ernstig te kort schoten’ en dat lidstaten van het Strafhof moesten overgaan tot concrete actie om het Hof te beschermen tegen de Amerikaanse dreiging.
The Rights Forum probeerde Den Haag onlangs wakker te schudden met een grote advertentie in Trouw en NRC. ‘Een passieve houding nodigt alleen maar uit voor verdere escalatie’, stelde The Rights Forum.
Een van de concrete acties waarop wordt aangedrongen, is de activering van het blokkeringsmechanisme (blocking statute) van de Europese Unie: een instrument dat speciaal is opgetuigd om Europese partijen of personen te beschermen tegen Amerikaanse sancties, onder andere door bedrijven of instanties te verplichten de sancties te negeren.
Het is aan de Europese Commissie om het blokkeringsmechanisme te activeren, maar lidstaten kunnen de Commissie daar wel om vragen. In augustus gaf een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken aan dat het voor Nederland nog niet het moment was om aan te dringen op de toepassing van het blokkeringsmechanisme.
Het Hof was ‘ondanks de sancties tegen individuele ambtsdragers’ in staat geweest om ‘verreweg de meeste werkzaamheden ongehinderd voort te zetten’, aldus de woordvoerder.
Als nieuwe sancties zouden volgen die ‘het functioneren van het Hof naar verwachting ernstig zullen belemmeren’, dan zal het kabinet zich in EU-verband hard maken voor het activeren van het blokkeringsmechanisme, staat in een Kamerbrief waar de woordvoerder naar verwees.
Dat moment is nu. ‘Het opleggen van sancties aan het Strafhof als geheel kan het praktisch functioneren [van het Hof] zeer moeilijk of zelfs onmogelijk maken, als daarop niet voldoende wordt geanticipeerd’, zegt Sergey Vasiliev, hoogleraar internationaal recht aan de Open Universiteit.
Sergey Vasiliev, hoogleraar internationaal recht
De sancties verbieden Amerikaanse bedrijven enige dienst of producten aan het Hof te leveren. Ook Europese ondernemingen zouden kunnen afzien van dienstverlening aan het Hof, uit angst voor Amerikaanse represailles, aldus Vasiliev. Financiële transacties van het Hof zullen worden belemmerd, omdat tegoeden worden geblokkeerd of bevroren.
‘Dit zou de werkzaamheden van het Hof platleggen, tenzij de EU en andere [lidstaten van het Hof] de nodige maatregelen nemen om het Hof te beschermen’, zegt Vasiliev. Als voorbeeld geeft hij de activering van het blokkeringsmechanisme. ‘De Europese Commissie en alle EU-lidstaten die deze maatregel eerder voorbarig of te ingrijpend vonden, moeten nu inzien dat uitstel niet langer mogelijk is’, zegt hij.
‘Dit is het moment van de waarheid,’ aldus Vasiliev.
