Ook Noorwegen bereidt sancties voor tegen Israëlische nederzettingen

De Noorse regering bereidt wetgeving voor die handel met Israëls illegale nederzettingen in bezet Palestina aan banden legt. Het wetsvoorstel verbiedt de import en export van goederen, de aanschaf of overname van onroerend goed, het verlenen van diensten op het gebied van constructie, techniek, architectuur en makelaardij, en de aankoop van aandelen in Israëlische bedrijven die in nederzettingen zijn gevestigd. De wet gaat gelden voor personen en organisaties. Overtreding wordt bestraft met maximaal drie jaar gevangenisstraf.

Het wetsvoorstel volgt op moties van het Noorse parlement uit juni en december 2025. In plaats van toepassing van bestaande, beperkte sanctiewetgeving kiest de regering voor een nieuwe wet die ruimere bevoegdheden biedt. Als gevolg is invoering gebonden aan een consultatieperiode van drie maanden, die vandaag afloopt. De definitieve wet zal naar verwachting eind 2026 of begin 2027 ter goedkeuring aan het parlement worden voorgelegd.

Ook Nederland, België, Ierland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk werken aan sancties tegen Israëls illegale nederzettingen of hebben die inmiddels ingevoerd. Op 8 september kondigden ook Canada, Denemarken, Finland, Frankrijk, Polen, Portugal, IJsland en Zweden sancties aan. De Nederlandse sancties treden op 22 september in werking.

De Israëlische minister van Defensie Israel Katz zegt dat het een kwestie van tijd is voordat de aanvallen op de Gazastrook weer in volle hevigheid worden hervat. Dat meldt The Times of Israel.

Het volgt op eerdere uitspraken van politici die erop wijzen dat Israël van plan is terug te keren naar de situatie van vóór het bestand van oktober 2025: het op industriële schaal doden van Palestijnen met onophoudelijke bombardementen op burgerdoelen.

Het Israëlische leger staat klaar om ‘de klus te klaren zodat we het migratieplan kunnen uitvoeren’, zei Katz. 70 procent van de enclave is al volledig ‘ontdaan van zijn bevolking’, zei hij.

Het ‘migratieplan’ verwijst naar het verdrijven van alle Palestijnen uit de Gazastrook. Katz en andere ministers zeggen openlijk dat een Gazastrook zonder Palestijnen het einddoel van Israël is.

Eerder zei Katz dat de verwoesting van de Gazastrook hem ‘een goed gevoel‘ gaf en dat Israël in Zuid-Libanon 24 dorpen volledig heeft vernietigd zodat bewoners ‘niets hebben om naar terug te keren’.

De Nederlandse minister van Defensie, Dilan Yeşilgöz, sprak drie maanden geleden met Katz. Dat ging over de oorlog met Iran. Op zijn genocidale uitspraken en daden sprak Yeşilgöz hem niet aan.

Het is vandaag precies een jaar geleden dat Israël zich had moeten terugtrekken uit de bezette Palestijnse gebieden. Op 18 september 2024 nam de Algemene Vergadering (AV) van de Verenigde Naties een motie van die strekking aan. Israël negeert de motie nog altijd.

Israël moest zich terugtrekken uit de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en de Gazastrook. Ook droeg de VN Israël op alle illegale nederzettingen te ontmantelen en de Palestijnen schadeloos te stellen.

Naleving van een motie van de AV kan niet worden afgedwongen. Wel kan de AV de druk opvoeren, en dat is het afgelopen jaar ook gebeurd. Zo werd in december vorig jaar met een overweldigende meerderheid (151 stemmen voor, waaronder Nederland, 11 tegen en 11 onthoudingen) een nieuwe motie aangenomen.

Ook daarin staat dat Israël zijn onwettige aanwezigheid in het bezette Palestijnse gebied zo snel mogelijk moet beëindigen, onmiddellijk moet stoppen met het bouwen van nieuwe nederzettingen en alle kolonisten uit het bezette Palestijnse gebied moet evacueren. Een herbevestiging van de oorspronkelijke motie dus – en ook deze negeert Israël.

De VN-Veiligheidsraad zou Israël effectiever onder druk kunnen zetten, maar vanwege het veto van de Verenigde Staten is de kans dat dat gebeurt, nihil, zo legde Marcel Brus, hoogleraar internationaal publiekrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen en lid van de Raad van Advies van The Rights Forum, vorig jaar uit in dit interview.

De Global Sanctions Coalition, een groep maatschappelijke organisaties, roept de Europese Unie op gerichte sancties in te stellen tegen Israëlische personen en instanties om de geplande bouw van illegale nederzettingen in het E1-gebied ten oosten van Jeruzalem te stoppen.

The Rights Forum is onderdeel van de coalitie, waar verder maatschappelijke organisaties uit Australië, de VS, Canada, het VK en de EU bij zijn aangesloten.

Het bouwen van nederzettingen in het E1-gebied was lang een rode lijn, omdat dit bezet Oost-Jeruzalem zou isoleren en de Westelijke Jordaanoever in tweeën zou knippen. Israël is deze rode lijn inmiddels overgegaan: het heeft meerdere aanbestedingen uitgeschreven voor de bouw van illegale nederzettingen in het gebied.

De coalitie roept op gerichte sancties in te stellen tegen de Israëlische partijen die direct betrokken zijn bij het E1-project.

Het gaat om de Israëlische minister van Bouw en Huisvesting en de topambtenaar op dat ministerie; het Israëlische civiele bestuursorgaan voor de bezette gebieden; het hoofd van het Israëlische kadaster (zelf een illegale kolonist); en de burgemeester van de nabij gelegen illegale nederzetting Ma’ale Adumim.

Een 21-jarige Palestijn uit de Westelijke Jordaanoever, Moataz al-Atrash, is overleden in de Ofer gevangenis, die onderdeel is van Israëls netwerk van martelcentra. Dat hebben de Palestijnse Commissie voor Zaken van Gedetineerden en Ex-gedetineerden en de Palestijnse Gevangenenclub bekendgemaakt, meldt de Israëlische krant Haaretz.

Al-Atrash zat opgesloten sinds oktober vorig jaar. Hij had geen gezondheidsproblemen voor hij werd opgepakt, hebben zijn familie en advocaat verklaard. In Israëlische gevangenissen wordt zo systematisch gemarteld dat de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem ze aanduidt als ‘martelcentra’.

Sinds de genocide in de Gazastrook begon in oktober 2023, zijn er minstens 92 Palestijnen omgekomen in Israëlische gevangenissen. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk flink hoger: omdat Israël systematisch informatie achterhoudt over gevangenen, is het verzamelen van precieze cijfers onmogeljk.

Moataz al-Atrash zat in ‘administratieve detentie’. Dat betekent dat hij voor onbepaalde tijd kon worden vastgehouden zonder dat er een aanklacht tegen hem werd ingediend. Op het moment zitten er zo’n 9.350 Palestijen opgesloten in Israëlische gevangenissen, van wie 3.176 in administratieve detentie. Daarnaast zitten er nog eens 1.393 vast op grond van de Wet op de Internering van Onrechtmatige Strijders, waarvan de meesten afkomstig zijn uit de Gazastrook.

De VS heeft voor het tweede opeenvolgende jaar visumbeperkingen opgelegd aan functionarissen van de Palestijnse Autoriteit (PA) en leden van de PLO. Daardoor kan de Palestijnse president Abbas de zittingen van de Algemene Vergadering van de VN in New York deze maand opnieuw niet fysiek bijwonen.

Washington verwijt de PA onder andere dat die via het Internationaal Strafhof en het Internationaal Gerechtshof het conflict buiten onderhandelingen met Israël om probeert te internationaliseren, en benoemt ook betalingen door de PA aan families van Palestijnen die voor aanvallen zijn veroordeeld.

De VS blijven Israël onvermoeid steunen, de genocide die dat land pleegt ten spijt. Ondanks een zogenoemd staakt-het-vuren van vorig jaar oktober heeft Israël in de Gazastrook nog zeker 1369 Palestijnen gedood, of te wel 114 Palestijnen per maand. In totaal heeft Israël sinds 7 oktober 2023  ten minste 74,738 Palestijnen in de Gazastrook gedood, onder wie zeker 21.000 kinderen. Op de bezette Westelijke Jordaanoever en in eveneens bezet Oost-Jeruzalem hebben Israëlische militairen en kolonisten rond de 1300 Palestijnen vermoord.

De Amerikaanse sancties tegen de Palestijnse Autoriteit vallen samen met een campagne van de regering-Trump om het Internationaal Strafhof (ICC) te ondermijnen. President Trump oefent sinds zijn aantreden in januari 2025 systematisch financiële, juridische en diplomatieke druk op dat Hof uit. Washington heeft zijn campagne bovendien uitgebreid naar ngo’s en organisaties die volgens de Amerikaanse regering bijdragen aan ICC-procedures tegen Israël.

Sinds augustus worden 13 medewerkers van het Strafhof door de VS gesanctioneerd. Onder Amerikaanse druk hebben Venezuela, Tsjaad, Burkina Faso, Mali en Niger aangekondigd zich uit het ICC terug te trekken.

Israël heeft opnieuw een aanbesteding uitgeschreven voor het E1-gebied tussen Oost-Jeruzalem en de grote illegale Israëlische nederzetting Ma’ale Adumim. Dat zegt de Israëlische ngo Ir Amim.

Het gaat dit keer om in totaal 2167 wooneenheden. Op 18 augustus schreef de Israëlische regering al een aanbesteding uit voor 1234 wooneenheden in een nieuw te bouwen illegale nederzetting in E1. Israël wil hier in totaal 3401 wooneenheden bouwen. Het E1-gebied is zo’n veertien vierkante kilometer groot.

Ook heeft Israël een aanbesteding uitgeschreven voor een commerciële zone in E1, hiervoor heeft het zo’n anderhalve vierkante kilometer extra Palestijns land onteigend. Het ligt ten oosten van de Palestijnse stad Anata, zo’n vier kilometer ten noordoosten van de Oude Stad van Jeruzalem en aan de westkant van het E1-gebied. Israël wil er ook illegaal een toegangsweg vanuit Jeruzalem aanleggen.

Bouwplannen in E1 waren onder zware internationale druk door opeenvolgende Israëlische regeringen decennialang bevroren. Maar d extreemrechtse minister van Financiën Smotrich verklaarde vorige maand expliciet dat het uitschrijven van de aanbestedingen in E1 is bedoeld om de ‘illusie van een Palestijnse staat definitief te begraven’: de bouw splitst de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever geografisch in tweeën en isoleert die van het eveneens bezette Oost-Jeruzalem.

De Israëlische stap volgde kort nadat een coalitie van westerse landen aannemers had gewaarschuwd voor de juridische en reputatierisico’s van deelname aan het E1-project, de EU heeft het Israëlische project altijd een ‘rode lijn’ genoemd. Door pal daarna de aanbesteding te publiceren, maakt Israël duidelijk dat het zich niets aantrekt van de internationale kritiek op zijn illegale nederzettingenbeleid.

De Palestijns-Amerikaanse mensenrechtenjurist en hoogleraar Noura Erakat is korte tijd gearresteerd geweest omdat ze zich uitsprak tegen investeringen in Israëlische obligaties door Palm Beach County in de staat Florida. In een video van haar arrestatie zegt ze dat haar recht op vrije meningsuiting wordt geschonden.

Palm Beach County heeft meer dan 1 miljard dollar geïnvesteerd in Israëlische obligaties. Daarmee is het volgens de Palm Beach Post wereldwijd de grootste overheidsinvesteerder in dergelijke obligaties.

Insprekers tijdens de budgetbesprekingen van de county, onder wie dus Erakat, wilden de obligaties aan de kaak stellen omdat met de opbrengsten de genocide in de Gazastrook mede wordt bekostigd. Iedereen die daarover wilde inspreken, werd echter opgedragen de zaal te verlaten, schrijft Erakat in een story op haar Insta-account. Zij weigerde dat, waarna ze werd opgepakt. Ze deelde ook dat ze op borgtocht is vrijgelaten en binnenkort moet voorkomen. Waarvan ze wordt verdacht, is niet duidelijk.

Eerder dit jaar was Noura Erakat, naast de Zuid-Afrikaanse oud-minister van internationale samenwerking Naledi Pandor, spreker bij de Dries van Agt-lezing van The Rights Forum. Erakat is auteur van het boek Justice for Some: Law and the Question of Palestine, over hoe (internationaal) recht faalt om de rechten van Palestijnen te beschermen. De bijeenkomst met Erakats lezing is hier terug te kijken.

De Britse popzanger Ed Sheeran ligt onder vuur omdat hij collega-artist Macklemore uit het voorprogramma heeft gehaald van zijn tour in de VS.

De reden voor het cancelen van Macklemore is dat hij tijdens een eerder optreden van de tour – in een met 90.000 mensen gevuld stadion in New Jersey – Free Palestine had geroepen en een Palestijnse vlag had getoond. ‘Het streven naar gelijke behandeling van alle mensen zou nooit controversieel mogen zijn’, zei Macklemore daarover.

Op Instagram schrijft Macklemore dat Sheeran hem had gebeld om te zeggen dat stadions in de VS zijn concerten zouden afgelasten als Macklemore niet uit het programma zou worden gehaald. Sheeran zou hebben gezegd dat het scanderen van Free Palestine veel mensen ‘pijn deed’.

‘Ik vertelde hem dat als die woorden aanstootgevender waren dan het doden van tienduizenden Palestijnse kinderen door Israël, er een fundamenteel verschil bestond tussen de positie van die mensen en mijn positie’, aldus Macklemore.

Verscheidene artiesten hebben hun steun betuigd aan Macklemore. ‘Ed Sheeran had de kans om te laten zien dat we ons niet laten dwingen mensen te straffen omdat ze Palestina steunen. In plaats daarvan gaf hij toe aan mensen die weigeren te accepteren wat de wereld weet’, reageert Ms Rachel, TV-persoonlijkheid in kinderprogramma’s.

Macklemore gebruikt al langer zijn podium om solidariteit met de Palestijnen te uiten. Hij bracht meerdere protestliederen tegen de genocide en de Amerikaanse steun daarvoor uit, waaronder Hind’s Hall.

In de Gazastrook zijn afgelopen week negen kinderen door het Israëlische leger gedood of bezweken aan hun verwondingen. Dat zegt Unicef. De jongste was drie jaar oud. Dertien kinderen raakten gewond.

Donderdagavond werden de zusjes Bana (6) en Lana (12) en hun ouders gedood bij een Israëlische luchtaanval op hun huis in Bayt Lahiya. Vorige week werd Wafaa Akila (8) samen met haar vader gedood bij een drone-aanval op hun auto in Gaza-stad.

In Khan Yunis en Deir al-Balah werden Saad (3) en Obaida (9) doodgeschoten door Israëlische troepen. Hilal (14) overleed zaterdag aan verwondingen opgelopen bij een luchtaanval in Khan Yunis op donderdag.

Nog drie kinderen overleden aan eerder opgelopen verwondingen. Israël valt doelbewust kinderen aan, als onderdeel van de genocide op het Palestijnse volk, concludeerde een onderzoekscommissie van de VN in juni dit jaar.

Er is geen reactie gekomen vanuit de Nederlandse regering op wéér een bloedbad onder kinderen in de Gazastrook.

De Europese Commissie moet het blokkeringsmechanisme (blocking statute) activeren om het International Strafhof te beschermen tegen Amerikaanse sancties.

Dat staat in een adviesopinie van de Commissie Juridische Zaken (JURI) van het Europees Parlement, die eerder deze maand unaniem door de commissie werd aangenomen.

De opinie werd opgesteld door Europarlementariër Tineke Strik van PRO. De juridische commissie roept op tot een EU-actieplan tegen buitenlandse inmenging, zodat gesanctioneerde personen toegang houden tot IT-diensten, bankenrekeningen en verzekeringen, en een ‘beter-gecoördineerd gebruik van de bestaande EU-instrumenten’.

De roep om het activeren van het blokkeringsmechanisme wordt steeds luider. Expert internationaal recht Sergey Vasiliev zei eerder deze maand tegen The Rights Forum dat de huidige Europese reacties op Amerikaanse sancties ‘ernstig tekort schieten’.

Vorige week kwam naar buiten dat de VS NAVO-landen onder druk zet uit het Strafhof te stappen. Nederland blijft afwachtend en vindt het niet het moment voor het blokkeringsmechanisme. Dit uit angst om in ‘Trumps vizier te komen’, berichtte de NOS.

Het puinruimen in het deel van de Gazastrook onder directe Israëlische militaire controle mag niet worden gebruikt om de sporen van genocide uit te wissen. Dat zegt de speciale VN-rapporteur voor de Palestijnse gebieden, Francesca Albanese.

Albanese waarschuwt dat er menselijke resten onder het puin liggen, en dat het puinruimen door Israël het bergen en identificeren van deze slachtoffers van de genocide onmogelijk dreigt te maken.

Ook zegt ze dat Israël met werkzaamheden in de Gazastrook niet zijn illegale bezetting mag bestendingen. Israël heeft al meerdere militaire posten binnen de Gazastrook opgezet.

‘In het verwoeste Gaza is puin niet zomaar bouwafval. Het maakt deel uit van een plaats delict, een kerkhof en van het materiële bewijs van wat er is gebeurd tijdens de brute en zinloze campagne van bombardementen’, aldus Albanese.

Naar schatting 8.000 vermiste Palestijnen liggen nog onder het puin in de Gazastrook. Vorige week werd een begrafenisceremonie gehouden voor meer dan honderd Palestijnen, van wie de resten waren geborgen in de wijk Zaytun in Gaza-stad.

De VS heeft met Amerikaanse medewerkers van het Internationaal Strafhof in Den Haag afgesproken dat ze hun werk kunnen blijven doen, zolang ze niet op het Palestinadossier werken.

Dat zegt Kimberly Prost, een van de door de VS gesanctioneerde rechters van het Hof, in een interview met NRC van afgelopen weekend.

Prost legt uit dat niet alleen de dertien medewerkers van Hof die op de sanctielijst zijn geplaatst de gevolgen hiervan ondervinden. Onder het sanctieregime is het verlenen van diensten verboden; mogelijk valt het werken voor iemand die is gesanctioneerd hier ook onder.

Met name Amerikaanse medewerkers van het Hof maken zich zorgen, omdat hen en hun familieleden het reizen naar de VS kan worden ontzegd en ze boetes of gevangenisstraffen riskeren. Een aantal van deze medewerkers heeft met het Amerikaanse ministerie van Financiën onderhandeld om wel te kunnen blijven werken voor het Strafhof, zegt Prost.

Dat is deze medewerkers toegezegd, op voorwaarde dat ze niet op het Palestinadossier werken. Het bevestigt dat de Amerikaanse campagne tegen het Strafhof primair is bedoeld om te voorkomen dat Israëlische leiders worden vervolgd voor begane misdaden in Palestina.

Een zwangere vrouw is zaterdag overleden aan haar verwondingen, na te zijn neergeschoten door het Israëlische leger in haar tent in Khan Yunis in het zuiden van de Gazastrook.

Iman Shalouf (27) was zeven maanden zwanger. Artsen konden ook haar ongeboren kind niet redden. ‘We renden naar de tent en vonden haar liggend in haar bloed, door het hoofd geschoten’, vertelt haar zwager, Mohammed Abu Mashi, tegen Drop Site.

Shalouf is een van de twaalf Palestijnen die sinds donderdag zijn gedood door Israëlische troepen in de Gazastrook. Donderdagavond doodde het leger twee zusjes van acht en twaalf jaar oud en hun beide ouders bij een luchtaanval op hun huis in Bayt Lahiya het noorden van de enclave.

‘Waar is het staakt-het-vuren waar ze het steeds over hebben? Dat bestaat niet. Er wordt elke dag gedood. Hier sterven elke dag mensen’, zegt Ismail Abu Mashi, de man van Shalouf. Sinds het ingaan van het bestand tussen Israël en Hamas in oktober vorig haar, heeft Israël zeker 1372 Palestijnen in de enclave gedood. 

De Verenigde Staten hebben NAVO-bondgenoten onder druk gezet om zich terug te trekken uit het Statuut van Rome, dat aan de basis ligt van het Internationaal Strafhof. Dat meldt Politico op basis van gesprekken met drie NAVO-diplomaten. Volgens hen reageerden de ambassadeurs van Frankrijk en Nederland door te melden dat ze tegen zo’n terugtrekking zijn.

De Amerikaanse NAVO-gezant Matthew Whitaker probeerde de NAVO-landen aan boord te krijgen van Trumps campagne om het Hof ‘te ontmantelen’. Dat deed hij tijdens een besloten overleg in Brussel, half juli, waarbij de ambassadeurs van alle 32 NAVO-landen aanwezig waren. Volgens de diplomaten, die anoniem met Politico spraken, zei Whitaker aan het eind van de bijeenkomst: ‘We zullen nauwlettend in de gaten houden wie Amerika steunt.’

De ambassadeurs kregen een document toegestuurd met dezelfde boodschap. Daarin drong de VS, dat zelf nooit partij is geweest bij het Statuut van Rome, er ook bij bondgenoten op aan de ‘dreiging van het Hof’ voor hun eigen landen te onderzoeken. ‘Laten we voor eens en voor altijd een einde maken aan de schijnvertoning van het Hof’, stond er te lezen.

Het offensief om het Strafhof kapot te maken werd deze zomer gelanceerd door de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio. Hij wil het Hof ‘steen voor steen’ afbreken. Onder Amerikaanse druk hebben Venezuela, Tsjaad, Burkina Faso, Mali en Niger zich al teruggetrokken. De VS legt ook draconische sancties op aan medewerkers van het Hof. De ondermijning van het Hof door de VS én Israël gaat al ruim een decennium terug.

Welkom in de rubriek Kort Nieuws van The Rights Forum van de week van 14 september. De editie van vorige week kunt u hier teruglezen.