De tijd van ‘tandeloze verklaringen’ is voorbij. De EU moet in reactie op Israëls schendingen van het internationaal recht het Associatieverdrag opschorten, alle handel met nederzettingen verbieden en wapenexport stoppen. Dat stellen 94 maatschappelijke organisaties.
Meer dan negentig maatschappelijke organisaties roepen de Raad Buitenlandse Zaken van de Europese Unie op het Associatieverdrag met Israël op te schorten. Dat staat in een brief aan EU-functionarissen Ursula von der Leyen en Kaja Kallas. Aanstaande maandag komt de raad van ministers van Buitenlandse Zaken van EU-lidstaten bijeen.
Het gaat om internationale en Europese mensenrechtenorganisaties, hulporganisaties en vakbonden, waaronder Amnesty International, Human Rights Watch, Oxfam, PAX en ook The Rights Forum.
De organisaties wijzen erop dat de EU zelf al in juni 2025 concludeerde dat Israël Artikel 2 van het Associatieverdrag had geschonden. Dat omschrijft respect voor mensenrechten en democratie als ‘essentieel’. Sindsdien heeft Israël zijn ‘brute repressie en illegale beleid van annexatie in Palestina’ alleen maar opgevoerd en schendt het inmiddels ook het internationaal humanitair recht in Libanon.
Israël heeft ‘tandeloze’ EU-verklaringen van ‘bezorgdheid’ altijd zonder gevolgen genegeerd, schrijven de organisaties, en daar moet verandering in komen.
Het niet opschorten van het Associatieverdrag ‘dreigt de mensenrechtenclausule van dat verdrag betekenisloos te maken, ondermijnt de geloofwaardigheid van de EU en versterkt de straffeloosheid die het toenemende wangedrag van Israël voedt’, stellen ze.
De organisaties willen dat ook dat de EU alle handel in goederen en diensten met de illegale Israëlische nederzettingen in bezet Palestina verbiedt en alle export en doorvoer van wapens en dual use-goederen stopt. Alleen Spanje heeft vooralsnog alle handel met nederzettingen verboden. Nederland werkt aan wetgeving om alleen de import van goederen uit de nederzettingen te verbieden.
Het nemen van dergelijke maatregelen tegen Israël zijn geen ‘politieke keuzes’, maar een ‘juridische verplichting’ onder internationaal recht, benadrukken de organisaties.
De EU is Israëls belangrijkste handelspartner, via het Associatieverdrag geniet het handelsvoordelen. Meerdere rapporten hebben erop gewezen dat dergelijke handelsrelaties Israël in staat hebben gesteld om de economie draaiende te houden gedurende de oorlogen en genocide en om zijn militaire bezetting van Palestina te financieren.
De druk om het Associatieverdrag, of op zijn minst het handelsdeel van het verdrag op te schorten, neemt steeds verder toe. België, Spanje, Ierland en Slovenië deden bij de Raad Buitenlandse Zaken vorige maand een voorstel voor de opschorting van het verdrag. Duitsland, Italië en enkele Oost-Europese landen blokkeerden dat, waardoor er geen meerderheid voor kwam.
Nederland voegde zich in dit geval niet publiekelijk bij het voorstel, maar de Tweede Kamer nam eerder wel een motie aan die de regering opdroeg zich in te zetten voor opschorting van het handelsdeel van het verdrag. Uit het verslag van de raad valt op te maken dat Nederland het voorstel intern wel heeft gesteund.
The Rights Forum vindt het belangrijk dat steun voor een (gedeeltelijke) opschorting van het verdrag niet binnenskamers blijft, maar publiekelijk wordt uitgesproken, om zo de druk op andere EU-landen om hun standpunt te herzien, te vergroten.
