In de door acht partijen ingediende motie wordt vastgesteld dat Israël zijn illegale nederzettingen in bezet Palestijns en Syrisch gebied ‘in recordtempo’ uitbreidt, en dat die levensvatbaar zijn dankzij hun handel met de Europese Unie. De indieners pleiten voor ‘actief leiderschap’ van het kabinet ‘voor een EU-breed verbod op handel met de illegale nederzettingen.
Falend beleid
Belangrijk is dat in de motie wordt gesproken van een verbod op handel, zonder verdere beperkingen. Dat is een grote stap vooruit. In de recent door het kabinet aangekondigde wetgeving om de handel aan banden te leggen, wordt namelijk alleen de import van producten uit Israëls illegale nederzettingen verboden. Alle andere vormen van handel – export, doorvoer, dienstverlening en investeringen – worden ongemoeid gelaten.
Zelfs ten aanzien van die enige maatregel – het importverbod – maakt het kabinet nu al een voorbehoud ten aanzien van de handhaving. Het loopt namelijk op tegen het ‘Made in Israel’-label waaronder producten uit de nederzettingen worden verborgen. Die fraude is al decennia bekend, maar wordt al evenlang door de Haagse politiek gedoogd. Dat gaat nu opnieuw gebeuren als het aan het kabinet ligt.
Volledig handelsverbod
De nu aangenomen motie roept het kabinet op om in de EU het voortouw te nemen voor veel verder gaande maatregelen dan waar het zelf aan werkt. Dat hoort voor het kabinet het teken te zijn om zijn bij voorbaat mislukte importverbod in te ruilen voor een volledig verbod op alle handel met de illegale nederzettingen.
Positief is dat minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) open zegt te staan voor zwaardere (in elk geval Europese) maatregelen, en het importverbod daar ‘als landingsbaan’ voor te beschouwen. Op 15 juni vergaderen de Europese ministers van Buitenlandse Zaken in Luxemburg, waar het onderwerp besproken wordt.
Vóór de motie stemden D66, GroenLinks-PvdA (PRO), CDA, FvD, DENK, PvdD, SP, 50Plus en Volt; samen 105 zetels. Tegen de motie stemden de PVV, JA21, Groep Markuszower, BBB, ChristenUnie, SGP en Mona Keijzer; samen 45 zetels.
Opmerkelijk is dat de VVD en het CDA tot de indieners behoorden. Bekend is dat er een groeiende interne oppositie bestaat tegen de uitgesproken pro-Israël (en anti-Palestina)-koers van die partijen. Het feit dat Nederland decennialang geen poot heeft uitgestoken om Israël in te tomen en de Palestijnen te beschermen, komt voor het grootste deel op hun conto.
Kentering onvermijdelijk
Ook het steeds luidere protest uit de samenleving maakt een volledig handelsverbod onvermijdelijk. In 2025 vonden drie massale Rode Lijn-demonstraties plaats voor een rechtvaardig Palestinabeleid. En deze week verscheen de jaarlijkse Clingendael Barometer die uitwijst dat de afbrokkeling van de internationale rechtsorde voor de Nederlandse bevolking geldt als op twee na grootste bedreiging; in de dreigingsindex steeg het van plek 21 naar 3. De boodschap aan politiek Den Haag: houd je aan het recht.
Juridische verplichtingen om alle handel met Israëls nederzettingen te verbieden
Onder internationaal recht heeft Nederland tal van verplichtingen waarop het kabinet een verbod op handel met Israëls illegale nederzettingen had kunnen baseren. Zo voerde voormalig minister Wopke Hoekstra onder meer de Verdragen van Genève op toen hij begin 2022 verregaande (handels)maatregelen tegen Rusland aankondigde.
Ten aanzien van een handelsverbod met Israëls nederzettingen ontbreekt het niet aan juridische mogelijkheden, maar aan politieke wil. Sterker, om de handel mogelijk te maken werden bestaande internationaalrechtelijke verplichtingen juist willens en wetens geschonden. Twee daarvan springen eruit.
Eigen adviseurs genegeerd
Al in februari 2014 werd het kabinet door zijn eigen juridisch adviseurs gewaarschuwd dat een verbod op handel onvermijdelijk was. Het toestaan ervan leidt tot juridische aansprakelijkheid ‘niet alleen ten opzichte van het volk in kwestie [de Palestijnen], maar tevens ten opzichte van de gehele internationale gemeenschap’, aldus de juristen.
Dat bleek uit onderzoek door The Rights Forum en SOMO waarover we uitgebreid hebben gepubliceerd. Het kabinet veegde de waarschuwingen van tafel en tuigde een zogenoemd ‘ontmoedigingsbeleid’ op om zijn feitelijke gedoog- en aanmoedigingsbeleid te kunnen voortzetten. Willens en wetens werd aansprakelijkheid aanvaard om Israëls illegale kolonisering van Palestijns land te faciliteren, en ervan te profiteren.
Internationaal Gerechtshof
In juli 2024 deelde het Internationaal Gerechtshof een nog veel hardere waarschuwing uit. Het Hof oordeelde dat niet alleen de nederzettingen illegaal zijn, maar dat alle civiele en militaire aanwezigheid van Israël in bezet gebied (de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en de Gazastrook) illegaal is en moet worden beëindigd.
Het Gerechtshof droeg de internationale gemeenschap – vooral staten die nauwe banden met Israël onderhouden – op om economische relaties te verbieden voor zover die bijdragen aan Israëls illegale aanwezigheid in Palestina (zie paragraaf 278, pagina 76). Ondanks die juridische verplichting heeft Nederland – nota bene gastland van het Gerechtshof – het gevraagde verbod nog steeds niet ingesteld.
Lees verder
Lees minder
Daarnaast verschijnen in hoog tempo rapporten die de onhoudbare Nederlandse en Europese betrokkenheid bij de illegale nederzettingenhandel documenteren. Deze week verscheen Importing Occupation van de ngo Global Echo. ‘Nederland is belangrijkste bestemming voor producten uit illegale Israëlische nederzettingen’ schrijft NRC erover. Op de schokkende Nederlandse rol komen we in een apart artikel terug.
In mei verscheen het rapport Experience Israel’s Illegal Occupation van de Amerikaanse organisatie Ekō over de betrokkenheid van Booking.com bij de nederzettingen. Eind mei onthulden wij dat Booking.com desondanks in Nederland ruim 4,6 miljard euro aan subsidies kon opstrijken. Dit terwijl het bedrijf verdient aan activiteiten op gestolen land en in Nederland is aangeklaagd voor het witwassen van de opbrengsten.
