De Europese Unie heeft onder internationaal recht de plicht handel met de illegale Israëlische nederzettingen in bezet Palestijns gebied te verbieden. Dat zegt een groep van ruim veertig experts in internationaal en Europees recht in een open brief.
De brief is gericht aan drie topfunctionarissen van de EU: voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen, Buitenlandchef Kaja Kallas en Handelschef Maroš Šefčovič.
Belangrijk is dat de experts stellen dat voor het verbieden van handel met nederzettingen geen unanimiteit nodig is – iets waar politici zich regelmatig achter verschuilen. Een zogeheten qualified majority is genoeg, wat betekent dat minstens 15 van de 27 landen vóór de maatregel moet zijn, en deze 15 landen samen 65 procent van het totale inwonersaantal van de EU vormen.
De experts beroepen zich op het oordeel van het Internationaal Gerechtshof uit 2024. ‘De EU is gebonden aan het niet-erkennen en het niet-steunen [van de bezetting], zoals bevestigd door het Hof’, staat in de brief. EU-beleid mag niet ‘bijdragen aan de bestendiging van de illegale aanwezigheid in het gebied’.
Vorige week werd duidelijk hoe EU-beleid ten aanzien van de nederzettingen juist wel bijdraagt aan die bestendiging van de bezetting. Non-profitorganisatie Global Echo toonde in een uitgebreid rapport aan hoe landbouwproducten uit nederzettingen op grote schaal op de Europese markt terechtkomen en daarbij belastingvoordelen krijgen onder het EU-Israël Associatieverdrag.
‘EU-handelsbeleid blijft de economische integratie van de illegale nederzettingen in de Europese markt faciliteren, precies wat de uitspraak van het Hof verbiedt.’
Israël maakt ondertussen in sneltreinvaart werk van de verdere kolonisering van de bezette Westelijke Jordaanoever. Zo eigende Israël zich vorige maand land toe voor negen nieuwe nederzettingen in het noorden van de Westoever, een spaarzaam gebied waar tot dusver nog geen nederzettingen waren.
EU-leiders hebben vorige week vrijdag de Europese Commissie aangespoord om voor 13 juli met voorstellen te komen om de import van producten met nederzettingen aan banden te leggen.
Verschillende EU-landen dringen al langer aan op EU-maatregelen tegen handel met nederzettingen. EU-leiders zijn ‘gefrustreerd’ dat de Commissie ‘treuzelt’ bij het doen van voorstellen, zei een EU-diplomaat tegen EUobserver. ‘Een politieke zet’ noemde de diplomaat dat treuzelen. Commissievoorzitter Von der Leyen staat bekend om haar zeer pro-Israëlische positie.
Vorige week kwam naar buiten uit een gelekt intern juridisch advies dat de EU in 2017 al wist dat zij onder internationaal recht gerechtigd was maatregelen te nemen tegen Israël vanwege de bezetting. Daar werd toen niets mee gedaan. Inmiddels is duidelijk dat het niet alleen kan, maar moet.
Nederland beweegt ook langzaam die kant op. Eerder nam de Tweede Kamer met grote meerderheid een motie aan die het kabinet opriep in Europees verband het voortouw te nemen om een volledig EU-handelsverbod met nederzettingen in te stellen.
