De Palestijnse vluchtelingengemeenschap is de grootste ter wereld. Er zijn 5,3 miljoen bij de UNRWA (United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East) geregistreerde Palestijnse vluchtelingen, en daarnaast nog een onbekend aantal niet geregistreerde vluchtelingen, op een totale bevolking van bijna 13 miljoen Palestijnen wereldwijd.
Zij zijn nakomelingen van de circa 750 duizend Palestijnen die in 1947-1949 in een spiraal van geweld, terreur en vlucht door joodse strijdgroepen van huis en haard werden verdreven. Deze gebeurtenis betekende de volledige ontworteling van de Palestijnse samenleving en economie, en staat in het collectieve Palestijnse geheugen gegrift als de Nakba (de Catastrofe). Het merendeel van de vluchtelingen kwam in provisorische kampen in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever terecht, de meeste anderen in de buurlanden Libanon, Jordanië en Syrië.
In de Zesdaagse Oorlog van 1967 bezette Israël de Westoever, Oost-Jeruzalem en Gaza en werden nog eens circa 400 duizend Palestijnen verdreven. De helft van hen had ook in 1948 al moeten vluchten. Meer dan 90 procent van de vluchtelingen van 1967 belandde in Jordanië.
Het merendeel van de Palestijnse vluchtelingen leeft binnen een straal van honderd kilometer van hun voormalige woonplaatsen: in de door Israël bezet gehouden Palestijnse gebieden en in de buurlanden Libanon, Jordanië en Syrië. Zo’n 5,3 miljoen van hen staan geregistreerd bij de UNRWA, de VN-organisatie voor steun aan de Palestijnse vluchtelingen. Ruim 1,5 miljoen van hen leven nog altijd in vluchtelingenkampen – tegenwoordig geen tentenkampen meer, maar overvolle stadswijken met in het gunstigste geval gebrekkige voorzieningen. Eind 2016 telde de UNRWA in haar werkgebied de volgende aantallen vluchtelingen:
De omstandigheden waaronder de vluchtelingen leven verschillen van plaats tot plaats. Jordanië uitgezonderd is hun sociaal-economische situatie uiterst problematisch. Met name in Gaza, op de Westelijke Jordaanoever en in Libanon (met name de uit Syrië gevluchte Palestijnen) zijn veel vluchtelingen nog steeds afhankelijk van voedselhulp om zelfs maar te overleven. In Syrië geldt momenteel voor velen hetzelfde. Wat de vluchtelingen gemeen hebben is dat zij in een juridische schemerwereld leven, in permanente afhankelijkheid en onzekerheid, en veelal zonder uitzicht op realisering van hun elementaire rechten en een waardig, ‘normaal’ leven.
Half januari 2018 maakte de regering-Trump een forse korting bekend op de Amerikaanse bijdrage aan de VN-organisatie voor steun aan de Palestijnse vluchtelingen (UNRWA). Hoewel Trump stelt dat de maatregel bedoeld is als aanzet tot een in zijn ogen noodzakelijke reorganisatie van de UNRWA, is er alle reden aan te nemen dat hij gehoor geeft aan de wens van de Israëlische regering om de organisatie te doen verdwijnen en de Palestijnse vluchtelingen hun status en rechten te ontnemen, hun recht op terugkeer en/of compensatie voorop. Hoe dan ook gaat zijn rigoureuze maatregel ten koste van de organisatie en de grootste vluchtelingenpopulatie ter wereld.
In de Tweede Kamer heeft een aantal fracties het stokje van Trump overgenomen en stelling genomen tegen de UNRWA, de rechten van de Palestijnse vluchtelingen en en passant minister Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Zij hebben aangekondigd hun aanvallen in komende debatten kracht bij te zullen zetten.
De fracties maken volop gebruik van oneigenlijke argumenten. Die gedijen in een klimaat dat wordt gekenmerkt door een gebrek aan kennis over de vluchtelingenkwestie. In dit dossier belichten wij die kwestie in hoofdlijnen. Kern daarvan is dat de Palestijnse vluchtelingen al bijna zeventig jaar door Israël worden weerhouden van realisering van hun recht op terugkeer naar hun woonplaatsen en/of compensatie voor de confiscatie en vernietiging van hun eigendommen. Daardoor zijn velen van hen voor hun elementaire levensbehoeften nog altijd afhankelijk van de in 1949 als ‘tijdelijk’ opgerichte VN- organisatie.
The Rights Forum is van mening dat aan deze situatie dringend een einde moet komen. Dat kan alleen door middel van de op het recht gebaseerde politieke oplossing die de internationale gemeenschap al zeventig jaar voor zich uit schuift. Wij dringen er bij kabinet en parlement op aan concrete initiatieven in die richting te nemen. Een aanval op de UNRWA en de rechten van de vluchtelingen vergroot slechts het al veel te lang bestaande onrecht.
De informatie in dit document is hoofdzakelijk ontleend aan documentatie van de UNRWA, het Badil Resource Center for Palestinian Residency and Refugee Rights, en Fanack – Chronicle of the Middle East & North Africa.
